Kitabı oku: «Maleisch-Nederlandsche Gesprekken»

Abraham Anthony Fokker

Maleisch-Nederlandsche Gesprekken

Gepubliceerd door Good Press, 2022

goodpress@okpublishing.info

EAN 4064066404987

Inhoudsopgave

VOORBERICHT.

MALEISCHE GESPREKKEN.

1. HET WEDER.

2. DE TIJD.

3. DE WEG.

4. Gesprek met een Kok.

5. Gesprek met een bediende.

6. Op een rivier.

7. In de wildernis.

8. Op Zee.

9. Op jacht.

10. Aan tafel.

11. In een hotel.

12. Gesprek met een Maleisch Vorst.

13. Op de markt.

14. Het aanleggen van een plantage.

15. Gesprek met een tuinman.

16. Gesprek met een waschman en zijn knecht.

17. Gesprek met een stalknecht.

18. Gesprek met een Schrijver.

19 . Gesprek met een schoenmaker.

20. Gesprek met een kleermaker.

21. Gesprek met een timmerman en met een wagenmaker.

22. Aan het station.

23. Gesprek met een zieke, over ziekten en geneesmiddelen.

24. Bij den Magistraat.

25. Op school.

26. Onlusten in een inlandschen staat.

27. Gesprek met een koopman en over koopmansaangelegenheden.

28. Openbare verkooping (vendutie) .

VOORBERICHT.

Inhoudsopgave

De Maleisch-Nederlandsche Gesprekken hier verzameld zijn voor ’t grootste gedeelte ontleend aan de „Vocabulary” van F. Swettenham; een zevental zijn door ons zelf opgesteld. In de eerste is echter doorloopend verbetering in ’t Maleisch aangebracht, zooals bij vergelijking met het origineel dadelijk kan blijken. Ook zijn hier en daar volzinnen ingelascht of toegevoegd en andere weggelaten.

De schrijfwijze verschilt niet veel van die van Swettenham. Alleen is voor ch c gebruikt, en werd de spelling meer in overeenstemming met de juiste uitspraak gebracht. De slotklank in woorden als bâdaq werd onderscheiden van de k. Zoo kwam, durven wij zeggen, groote verbetering in de schrijfwijze der klinkers. Deze toch werden door Swettenham zeer vaak lang geschreven, waar ze inderdaad kort waren (kîta, in pl. v. kita, dâlam in plaats van dalăm enz.) In plaats van bânyak of banjaq schreven wij bâñaq. De eigenaardige klinker in de slotlettergreep van woorden als dekăt, senăng enz. werd door ons op de hier bedoelde wijze geschreven. De z.g. stomme e behielden wij, omdat deze nu eenmaal algemeen zoo geschreven wordt, en in dit boekje een praktische spelling, geen fonetische transscriptie als in onzen Leercursus beoogd wordt.

De oe-klank bleven wij met u schrijven. Dit komt ons veel praktischer voor.

Een spelling als in deze Gesprekken heeft ook voor een Engelschman weinig bezwaar. Ook dit is een voordeel. [II]

Voor hen, die nog niet vertrouwd zijn met deze wijze van transscribeeren, volge hier dit overzichtje:

Klinkers.

e	z.g. stomme e;
é en è	ongeveer als in ’t Fransch;
ă	iets meer naar de a dan „stomme” e;
u	als oe in ’t Nederlandsch;

Medeklinkers.

c	als tj in praatje;
j	ongeveer als Eng. j in jam, meest door Nederlanders met dj geschreven;
y	als de Nederlandsche j;
g	als de Fransche g in gant;
q	geeft ’t plotseling afbreken van den ademstroom na den voorafgaanden klinker te kennen (een hikkend geluid, dat iets van een k heeft).
ñ	als nj in ons woord oranje.

Dr. A.A. FOKKER.

Amsterdam, Januari 1899.

[Inhoud]

MALEISCHE GESPREKKEN.
1. HET WEDER.

Inhoudsopgave

Ari âpa sekârang?		Wat voor weer is ’t vandaag?
Bâñaq pânas âri ini.		’t Is erg warm vandaag.
Pânas sekâli âri ini.
Ta bôleh tâhan.		’t Is niet uit te houden.
Selâlu kah pânas bagini?		Is ’t altijd zoo warm?
Ia, tuan, lebih-kûrang bagini juga.		Ja, mijnheer, ongeveer altijd zoo (lett. ongeveer zoo ook ’t zelfde.)
Ta perenah sâya râsa pânas bagini; tentu lebih pânas deri Singapûra.		Ik heb nog nooit zoo’n warmte gevoeld; ’t is zeker warmer dan te Singapoer.
Sâya pikir lebih pânas di Pulaw-Pinang (Sâya kîra…)		Ik geloof (denk), dat het te Pulaw-Pinang warmer is.
Betul, di bandar, tetapi di bukit tidaq.		Zeker, in de haven, maar op den berg niet.
Sejuq di bukit (Dingin.…)		’t Is koud op de bergen.
Kemuñcaq bukit itu sangăt sejuq (dingin).		De top van den berg is erg koud.
Di negri sâya, pada musim dingin, sejuq sekâli, ingga âir sungay dan âir kôlam jâdi beku semuâ-ña.		In mijn land is ’t in den kouden tijd erg koud, zoodat het water in de rivieren altemaal bevriest (stolt).
Ta perenah bagitu di-sini. (Ta suah.…)		’t Is hier nooit zoo.
Tuan suka kah pânas?		Houdt u van de warmte?
Suka juga.		Och, jawel (Houd ervan toch).
Tidaq, sâya ta suka sekâli.		Neen, ik houd er volstrekt niet van.
Ôrang Melâyu ta tâhan sejuq.		De Maleiers kunnen niet tegen de koude (verdragen de koude niet). [2]
Kâlaw sejuq sangăt, maka dia-ôrang kenâ demăm.		Als ’t erg koud is, krijgen zij de koorts.
Susah itu.		Dat’s lastig.
Tuan pikir âpa? Pânas kah ésoq ataw ujan?		Wat dunkt u? Zal ’t morgen warm zijn of regenen?
Bârangkâli ujan ésoq.		Misschien regent ’t morgen.
Nampaq saperti naq(endaq) ujan.		’t Ziet er uit alsof ’t wil gaan regenen.
Betul, nampaq gelap sangăt.		Inderdaad, ’t ziet er erg donker uit.
Bârangkâli tâi-ujan sâja.		Misschien zijn ’t maar losse wolken.
Ujan lebat.		’t Regent hard. (De regen is dicht).
Kâlaw angin tûrun dulu, t’âda berâpa ujan.		Als er eerst wind opsteekt, beteekent de regen niet veel (is de regen niet bizonder).
Sâya arăp begitu.		Ik hoop ’t (zoo).
Tâda salju dan ujan-bâtu di negri-negri di bâwah angin ini.		Er is geen sneeuw en geen hagel in den Indischen Archipel (landen onder den wind).
Ta perenah, tuan.		Nooit, mijnheer.
Âda kah perenah kaw liat salju itu?		Heb je ooit sneeuw gezien?
T’âda, tuan, tetapi sâya dăngăr âda juga kâdang-kâdang salju dalăm negri Cina.		Neen, mijnheer, maar ik hoor dat er in China soms (ook) sneeuw is.
Rupâ-ña pun sâya dăngăr saperti kâbo-kâbo.		Naar ik hoor ziet het er uit als boomwol.
Ia, sungguh bagitu.		Ja, ’t is inderdaad zoo.
Di sini tiap-tiap âri sarupa juga, ta bôleh tâu bulan Januâri deri bulan Juni.		Hier is ’t iederen dag ’t zelfde, men kan de maand Januari niet van de maand Juni onderscheiden (lett. weten).
Sungguh, tetapi malăm-ña sejuq juga.		Zeker, maar de nachten zijn toch (wel) koud.
Ia, kârena malăm-âri selâlu âda angin sedikit.		Ja, want ’s nachts is er voortdurend (steeds) een beetje wind.
Sâya suka udâra sini deri udâra Erôpah.		Ik verkies de lucht hier boven de Europeesche lucht.
Kâlaw ujan, bâru sedăp sekâli râsâ-ña.		Als ’t regent, is ’t eerst bizonder aangenaam (’t gevoel ervan). [3]
Ia, kâlaw ujan sedikit, kâlaw bâñaq, tidaq.		Ja, als ’t een beetje regent, als ’t veel is, niet.
Kâlaw ujan sedikit pun, bâik juga.		Als ’t een beetje regent, is ’t ook goed.
Kâlaw ujan ésoq, sâya ta bôleh pegi.		Als ’t morgen regent, kan ik niet gaan.
Kâlaw cuâca bâik, bôleh sâya jâlan.		Als de hemel helder (goed) is, kan ik op weg gaan.
Ujan ta ujan pun, tentu sâya jâlan juga.		Of ’t regent of niet, ik ga toch stellig op weg.
Betul lah itu, tuan.		Dat’s zeker (juist), mijnheer!
Âwan-âwan gelap sangăt rupâ-ña.		De wolken zien er zeer donker uit.
Kâlaw tûrun angin, âbis lah âwan-âwan itu.		Als er wind komt (neerkomt), gaan die wolken weg (op).
Datăng pâgi-pâgi ésoq.		Kom morgen heel vroeg.
Din’âri ta bôleh, tetapi pâgi nanti sâya datăng.		Met ’t aanbreken van den dag kan ik niet, maar ik zal vroeg komen.
Kâlaw petăng, ta berguna lâgi.		Als ’t avond (namiddag) is, geeft ’t niets meer (is ’t onnut verder).
Nanti sâya côba (dăngăn) sabôleh-bôleh-ña.		Nu, ik zal zien wat ik doen kan (ik zal probeeren zoo goed als ’t kan).
Terang sekâli bulan malăm ini.		De maan is erg helder van nacht.
Pukal berâpa nâik?		Hoe laat is ze opgekomen, komt ze op?
Kûrang priksa (beleefder dan: sâya tidaq tâu, terwijl tâu lah! ongemanierd is).		Ik weet ’t niet.
Tetapi pâgi-pâgi bâru masuq (jâtoh).		Maar ze gaat pas heel vroeg in den morgen onder.
Kâlaw t’âda bulan, bintang semua lebih terang cahyâ-ña.		Als er geen maan is, hebben de sterren alle meer glans, (is helderder de glans der sterren).
Pâtut kita jâlan waktu bulan gelap.		’t Is het beste (gepast), dat we op weg gaan bij donkere maan.
Bumi ini jâlan-ña keliling mâta-âri, dan bulan pun berkeliling bumi.		Deze aarde gaat rondom de zon, en de maan gaat om de aarde. [4]
Mâta-âri jâuh sekâli deri bumi ini.		De zon is zeer ver van de aarde verwijderd.
Angin keñcang sekâli.		De wind is zeer sterk (strak).
Angin endaq tûrun.		De wind zal opsteken.
Angin endaq mati.		De wind gaat afnemen, liggen.
Angin dârat sejuq, angin lâut pânas, lâgi membangkitkăn peñakit.		De landwind is koud, de zeewind warm, en bovendien veroorzaakt hij ziekten (doet ziekte ontstaan).
Sâya takut bârangkâli nanti tûrun ribut.		Ik ben bang, dat er wellicht een storm opsteekt.
Âda kah kaw dăngăr gûruh itu?		Heb je dien donder gehoord?
Pohon-kâyu kenâ petir.		De boom is door den bliksem getroffen (door een donderkijl getroffen).
Tidaq, sâya liat kilap sâja.		Neen, ik heb alleen den bliksem gezien.
Bâik tutup jendêla, dan tûrunkăn lâyar.		Je moet ’t venster sluiten en de zeilen neerlaten. (’t Is goed.…)

[Inhoud]

2. DE TIJD.

Inhoudsopgave

Pukul berâpa sekârang?	Hoe laat is ’t nu?
Lebih-kûrang pukul sa-puluh.	Ongeveer tien uur (tien slagen).
Âda kah tuan menâroh jam (reloji)?	Bezit u een horloge?
Mâna bôleh menâroh jam dalăm utan?	Hoe kan ik een horloge hebben in de wildernis?
Nampaq saperti rembang.	’t Ziet er uit, alsof ’t middag is (hoogste stand der zon).
Kâlaw mâta-âri nampaq, tidaq susah endaq tâu pukul berâpa.	Als de zon te zien is, is ’t niet lastig om te weten hoe laat ’t is.
Bagimâna?	Hoe zoo?
Pâgi-pâgi deri waktu terbit-ña, ia-itu subuh, mâta-âri nâik sampay tengah-âri, ia [5]itu pukul dua-belas. Deri waktu itu mâta-âri jâtoh sampay luhur, ia itu pukul dua. Deri situ jâtoh lâgi sampay sembâyang-asar, ia itu kîra-kîra pukul empat petăng. Kemudian mâta-âri masuq kembâli jam pukul enăm petang.	’s Morgens vroeg van den tijd van ’t opgaan der zon, dat is de tijd voor ’t ochtendgebed, [5]stijgt de zon tot twaalf uur. Van dien tijd af daalt ze tot aan den tijd van ’t middaggebed, d. i. twee uur. Van dan af daalt ze nog meer tot den tijd van ’t namiddaggebed, d. i. zoo wat vier uur in den namiddag. Daarna gaat de zon weer onder om zes uur in den namiddag.
Pukul berâpa tuan nanti sedia?	Hoe laat is u (straks) klaar?
Sekârang sâya sedia.	Ik ben nu klaar.
Kâlaw tuan bâlik dalăm dua jam lâgi, bôleh kâmi jâlan.	Als u over twee uur terug komt, kunnen wij op weg gaan.
Dua jam lâgi jâdi lambat sangăt.	Over twee uur is ’t erg laat.
Âpa bôleh buat? Sâya tidaq bôleh meñiapkan bârang-bârang lebih dulu deri itu.	Wat is er aan te doen? Ik kan mijn goed niet eerder gereed maken.
Kâlaw bagitu, jangan sebutkăn dua kâli; dalăm dua jam nanti aku bâlik kemâri.	Dan moet je maar niet meer erover spreken (niet twee maal noemen), over twee uur zal ik weer hier terugkomen.
Âpa kâtâ-ña?	Wat zegt-i?
Kâtâ-ña nanti dia datăng ésoq pâgi-pâgi; kâlaw tidaq pâgi, tentu tengah-âri dia âda di sini.	Hij zegt dat hij morgen heel vroeg komen zal; als ’t niet in den ochtend is, dan is hij zeker ’s middags hier.
Pukul berâpa nanti tuan datăng?	Hoe laat komt u (straks)?
Dekăt pukul dua.	Bij tweeën.
Lebih-kûrang pukul tiga.	Ongeveer drie uur.
Pukul empat betul.	Precies vier uur.
Pukul sa tengah empat (of: tiga sa tengah) petăng;	Half vier in den namiddag;
Pukul dua siang; pukul sembilan malăm.	Twee uur ’s middags; negen uur ’s avonds (’s nachts).
Pukul sâtu kûrang sa prâpat. Pukul lima lebih sa prâpat.	Om kwart vóor éen (éen min een kwart). Kwartier over vijf (vijf plus een kwart).
Pukul delâpan lâlu.	Over achten.
Pâgi ini, of: tâdi pâgi (ook: pâgi tâdi).	Van morgen. [6]
Malăm sekârang (of als ’t nog vóór dien tijd is: nanti malăm).	Heden avond (nacht), van avond (nacht).
Semalăm; kelmârin (kemâri).	Gisteren, gisterenavond; gisteren.
Semalăm pâgi.	Gisteren ochtend.
Kelmârin siang-âri.	Gisteren middag (tusschen 10 en 4).
Kelmârin dulu.1	Eergisteren.
Ésoq, ésoq-âri.	Morgen (demain).
Ésoq-ña.	Den volgenden dag (le lendemain).
Bésoq.	Later ’s.
Ta bôleh tidaq, nanti dia datăng lusa pâgi.	Hij moet bepaald overmorgenochtend komen (’t kan niet niet, hij zal komen…)
Perlu lah dia âda disini dalăm tiga âri lâgi.	’t Is noodzakelijk, dat hij hier zij binnen drie dagen.
Dia ta bôleh sampay waktu itu.	Hij kan dien tijd niet hier zijn (aankomen).
Ta bôleh tidaq datăng, perlu sekâli datăng-ña.	Hij móet komen, zijn komst is volstrekt noodzakelijk.
Âpa sababtuan ta datăng?Mengâpa	Waarom is u niet gekomen?
Âpa sababkaw tidaq datăng?Mengâpa	Waarom ben je niet gekomen?
Sâya terhâl di jâlan, tuan, jâdi lambat sampay.	Ik ben onderweg opgehouden, mijnheer, zoodat ik daardoor laat aangekomen ben.
Bohong! Kaw lêngah di jâlan.	Leugens! Je hebt gelanterfant onderweg.
Tatekâla sampay sûrat ini datăng lah sekâli (of: Saketika.…)	Zoodra deze brief aankomt, moet je onmiddellijk komen (sekâli = in een keer, in eens, tevens).
Kâbarkăn dia sâya tidaq bôleh menanti lâgi.	Zeg hem, dat ik niet langer wachten kan.
Kâtâ-ña nanti datăng dăngăn sigra-ña.	Hij zegt, dat hij spoedig zal komen.
Kâlaw bagitu, bôleh sâya menanti lâgi sa suku jam (sa prâpat jam).	Dan (als ’t zoo is), kan ik nog een kwartier wachten. [7]
Bila jâdi itu?	Wanneer is dat gebeurd?
Lebih-kûrang sa bulan dulu.	Zoowat een maand geleden.
Tentu kah?	Stellig?
Tentu.	Stellig.
Bôleh kah ingăt pukul berâpa itu?	Kan je je herinneren hoe laat dat was?
Bagimâna bôleh tâu? Sâya tidaq menâroh jam.	Hoe kon ik ’t weten? Ik bezit geen horloge.
Pâgi kah, petăng kah?	Was ’t ochtend, of namiddag (avond)?
Sâya tidaq berâpa ingăt, tuan, tetapi pâda pikîran sâya sudah jâuh malăm (of: sâya kîra sudah jâuh malăm).	Ik herinner ’t me niet recht, mijnheer, maar naar mijn idee was ’t diep in den nacht (ver nacht). (of: ik gis, meen.…)
Berâni kah sumpah?	Durf je erop te zweren?
Berâni, tuan.	Jawel, mijnheer (Durf, mijnheer).
Bâik lah, sameñjaq âri engkaw berjumpa dăngăn dia sampay âri ini, berâpa lâmâ-ña?	Goed, sinds den dag, dat je hem ontmoette tot nu toe, hoe lang is dat?
Bârangkâli sâtu minggu (sâtu jumaät).	Misschien een maand.
Ésoq-ña âri itu âda kah engkaw berjumpa dăngăn dia juga?	Heb je ’m den volgenden dag ook ontmoet?
Entah. Ta tâu lah sâya!	Ik weet ’t niet. Weet ik ’t!
Côba ingăt bâik-bâik, âri engkaw berjumpa dăngăn dia, âda kah dia kâta dia berjumpa dăngăn Mat malăm-ña dulu, ataw dua âri dulu, ataw sa bulan dulu?	Kom, herinner je ’s goed, den dag dat je ’m ontmoette, heeft hij toen gezegd, dat hij Mat den vorigen dag ontmoet had, of een maand geleden?
Bârang-kâli itu âri juga.	Misschien dien zelfden dag.
Âpa, âri engkaw berjumpa dăngăn dia âri itu juga dia berjumpa dăngăn Mat?	Wat, den dag dat je ’m ontmoette, op dien zelfden dag had hij Mat ontmoet?
Kâta dia bagitu.	Dat zegt hij.
Kâtâ-ña bagitu.	Dat zegt-i.
Âpa, dia berjumpa dăngăn Mat itu dulu deri bercakăp dăngăn engkaw ataw kemudian?	Wat, heeft hij Mat ontmoet voordat hij met je sprak of daarna?
Bârangkâli diliat ña akăn Mat dulu.	Misschien heeft hij Mat eerst gezien. [8]
Itu lah yang aku tâña pada engkaw (.. sama kaw).	Dat vraag ik je juist.
Kemudian deri engkaw tinggalkăn dia, berâpa lâma lâgi, kirâ mu, dia mati?	Hoe lang nadat je haar verlaten hebt, is ze, naar je gissing, gestorven?
Bârang-kâli tengah dua jam (sâtu jam sa tengah) bagitu.	Misschien anderhalf uur zoowat.
Kûrang priksa.	Ik weet ’t niet.
Cakăp betul-betul.	Zeg ’t naar waarheid (praat juist).
Betul, tuan.	’t Is waar, mijnheer.
Sameñjaq sâya datăng kemâri, sâya câri sama tuan.	Sedert ik hier gekomen ben, zoek ik naar u.
Berâpa lâma engkaw di sini?	Hoe lang ben je hier?
Tâda berâpa lâma.	Niet zoo heel lang.
O, minta maäf, kâlaw sâya tâu tuan Ânu, tentu sâya datăng lekas.	O, neem me niet kwalijk (vraag vergiffenis), als ik geweten had, dat het Mijnheer N.N. was, zou ik zeker spoedig gekomen zijn.
Tidaq âpa (of: Tidaq mengâpa).	’t Is niets; ’t maakt niets uit.
Lâin kâli tuan datăng, tentu sâya sedia menanti.	Als u een anderen keer komt, zal ik zeker klaar staan en op u wachten.
Bila bôleh sâya jumpa tuan lâgi?	Wanneer kan ik u weer ontmoeten?
Malăm sekârang, lepas makan.	Van avond, na ’t eten.
Kâlaw tuan bôleh datăng malăm sekârang, jam pukul sa-puluh lebih dua-puluh menit, bôleh kita selesaykăn perkâra itu.	Als u van avond komen kan, om tien uur twintig minuten, kunnen we die zaak afdoen.
Bâik lah, bôleh aku datăng.	Goed, ik kan komen.
Mâri lebih dulu deri itu.	Kom u wat eerder.
Sâya nanti datăng kemudian.	Ik zal later komen.
Âda kah kaw liat pukul berâpa dia keluar?	Heb je gezien, hoe laat hij uitgegaan is?
Pukul dua malăm rebô.	Om twee uur Dinsdag (den nacht van Woensdag). [9]
Sâya kîra bagitu. Tentu dia yang buat.	Ik geloof, dat ’t zoo is. Zeker heeft hij ’t gedaan.

1 Op Sumatra en Riouw ook kelmâri of kelmârin voor eergisteren en semalăm voor gisteren.↑

[Inhoud]

3. DE WEG.

Inhoudsopgave

Mâna jâlan pegi (pergi) ka kampung ânu?	Waar is de weg, die naar de kampong die en die gaat?
Ini lah dia.	Deze is ’t.
Betul kah jâlan ini pegi ka kampung ânu?	Is dit de goede weg naar de kampong die en die?
Tidaq, tuan silap jâlan (sâlah jâlan).	Neen, u heeft zich in den weg vergist.
Mâna jâlan yang betul?	Welke is de goede weg?
Pulang bâlik jâlan tâdi kedăr sâtu bâtu (sâtu pal), kemudian ikut kânan (kîri) (simpang ka kânan, kîri).	Ga den weg van daareven zoowat een mijl ver terug, dan slaat u rechts af.
Berâpa jâuh deri sini?	Hoe ver is ’t van hier?
Lebih-kûrang tiga bâtu (pal), bârang-kâli sâtu jam bôleh sampay, kâlaw jâlan derăs; kâlaw lêngah di jâlan, tengah dua jam bâru sampay.	Ongeveer drie Eng. mijl, misschien kan u er in een uur komen, als u hard loopt, als u onderweg draalt, komt u er eerst in anderhalf uur.
Kâlaw bagitu, sâya jâlanlah.	Als ’t zoo is, ga ik op weg.
Jâlan ini pegi ke mâna?	Waar gaat deze weg heen?
Ka Bukit-Timah.	Naar Bukit-Timah (lett. tinberg).
Jâlan-ña bâik kah?	Is de weg goed?
Bâik juga.	Jawel. (Goed wel, toch).
Sedang lah.	Middelmatig, zoo, zoo.
Tidaq, tuan, ta bôleh pegi mengikut jâlan itu.	Neen, mijnheer, u kan dien weg niet volgen.
Âpa fasal (of: âpa sebab, of: mengâpa)?	Waarom (niet)?
Jâlan-ña ta bâik sekâli, bâñaq selut (lumpur), lâgi lôbang bâñaq.	De weg is volstrekt niet goed, er is veel modder, en bovendien zijn er veel kuilen (gaten).
Bôleh kah krêta lâlu di situ?	Kan er een rijtuig langs?
Ta bôleh, tuan.	Dat kan niet, mijnheer. [10]
Bagi-mâna kita jâlan, kâlaw bagitu?	Hoe gaan we dan, als ’t zoo gesteld is?
Âda lâin jâlan, mâu bâlik sedikit dulu, kemudian ikut jâlan kânan.	Er is een andere weg, dan moet u eerst wat teruggaan, daarna den rechtschen weg inslaan (volgen).
Bôleh kah engkaw tuñjuqkăn jâlan itu?	Kan je dien weg aanwijzen?
Minta maäf, sâya âda kerjâ sedikit, tetapi budaq ini bôleh menuñjuqkăn sama tuan.	Ik vraag excuus, ik heb wat werk maar deze jongen kan hem u wijzen.
Terima kâsih.	Dank je (u).
Mâri, kita jâlan.	Kom, laat ons op weg gaan.
Ini kah jâlan betul, tidaq kah?	Is dit de juiste weg, of niet?
Bukan, jâlan itu pegi ka Selitar.	Neen, die weg gaat naar Selitar.
Tuan ’naq (endaq) pegi ke mâna?	Waar wil u heen?
Ka Bukit Timah. Bukan kah ini jâlan-ña?	Naar Bukit-Timah. Is dit de weg niet?
Bukan. Jâuh lâgi deri ini.	Neen. Nog ver van hier.
Kâtâ-ña ôrang itu ini lah dia.	Die lui zeiden, dat dit de weg was.
Tidaq, tuan, tuan sâlah faham. (sâlah arti).	Neen, mijnheer, u heeft ’t verkeerd begrepen.
Tidaq, sâya arti bâik-bâik perkâtâän-ña.	Neen, ik heb heel goed zijn woorden verstaan.
Ah! ini lah bâru jâlan betul.	O, dit is pas de juiste weg.
Mâna jâlan pegi ke rumah tuan Ânu?	Waar is de weg, die naar ’t huis van den heer N.N. gaat?
Tuan mâna? siâpa?	Welke heer? Mijnheer wie?
Sâya tidaq kenal tuan itu.	Ik ken dien heer niet.
Âda kah kaw tâu rumah tuan Ânu?	Weet je (soms) ’t huis van den heer N. N.?
Rumah-ña di âtas bukit tinggi (bukit rendah).	Zijn huis staat boven op een hoogen heuvel (lagen heuvel).
Bârang-kâli kuda tuan itu ta bôleh nâik bukit itu, kârena cûram sangăt.	Misschien kan uw paard dien heuvel niet beklimmen, want hij is zeer steil.
Kâlaw kuda ta bôleh nâik, sâya bôleh jâlan-kaki.	Als ’t paard er niet tegen op kan, kan ik te voet gaan. [11]
Âda lûrung kecil, tetapi semaq sedikit.	Er is een pad (kleine weg), maar die is nogal vuil (begroeid).
Sâya ta feduli.	Daar geef ik niet om.
Deri sini nampaq ujung-ña, dekăt pokoq-pinang itu.	Van hier is ’t begin (van den weg) te zien, dicht bij dien pinang-boom.
Âda kah kaw liat tuan lâlu mengikut jâlan ini?	Heb je (soms) een heer langs dezen weg zien voorbijgaan?
Datăng deri mâna?	Van waar kwam hij?
Jâlan deri sini (deri sâna).	Hij ging hier vandaan (daarvandaan).
Dia jâlan-kaki kah, nâik kuda kah (berkuda kah), ataw dalăm krêta (bekrêta)?	Ging hij te voet, zat hij te paard, of was hij in een rijtuig?
Jâlan-kaki, memikul senâpang.	Te voet, en hij droeg een geweer over schouder.
Âda sâya liat.	Ja, ik heb ’m gezien.
Dia lâlu sabelah sâna, âda dua jam sudah.	Hij is dien kant voorbij gegaan, twee uur geleden.
Kâlaw bâlik tuan itu, kâbarkăn pâda dia sâya sudah jâlan dulu pelâhan-pelâhan.	Als die heer terugkomt, zeg hem dan, dat ik al langzaam vooruit ben gegaan.
Bôleh kah buat itu?	Kan je dat doen?
Bôleh, tuan.	Jawel, mijnheer (kan, m.)
Ke mâna dia pegi?	Waar is hij heen gegaan?
Sâya tidaq tâu nâma tempat itu.	Ik weet den naam van die plaats niet.
Ini kah jâlan pegi ka kebon-bunga?	Is dit de weg naar de tuinen (bloementuinen)?
Jâlan t’âda bersimpang kah?	Zijn er geen zijwegen aan den weg?
Tâda.	Neen.
Âda dua simpang ña, yang pertâma ke kânan, yang kedua ke kîri. Ta bôleh silap jâlan.	Hij heeft twee zijwegen, de eerste naar rechts, de tweede naar links. U kan zich niet vergissen in den weg.
Jâlan bâñaq lumpur-ña; terlâlu lêcaq.	Er is veel modder op den weg; ’t is erg modderig.
Jâlan-ña kering.	De weg is droog.
Âda juga lêcaq di jâlan-ña, tetapi tidaq bâñaq.	De weg is wel wat modderig, maar niet erg. [12]
Bâñaq debu (âbu) di jâlan.	Er is veel stof op den weg.
Musim pânas selâlu bagitu.	In de droge moeson is ’t altijd zoo.
Kâlaw angin, susah sekâli, jâdi mâta dan mulut penuh dăngăn debu (âbu).	Als ’t waait, is ’t erg onaangenaam, want dan raken oogen en mond vol stof (’t gevolg is, dat.…)
Debu (âbu) Singapûra itu celâka sekâli, sebab mêrah: sa kâli lekăt, ta bôleh dikeluarkăn lâgi.	’t Stof te Singapoer is heel naar (ongelukkig), omdat het rood is: als ’t eens zich vasthecht, kan men ’t niet meer eraf krijgen.
Jâlan-jâlan di Singapûra semua bâik.	De wegen te Singapoer zijn alle goed.
Betul, tuan, tetapi bukit-ña bâñaq, jâdi susah sekâli pâda kuda, selâlu nâik-tûrun.	Jawel, mijnheer, maar er zijn veel heuvels, zoodat het erg lastig is voor de paarden, ’t gaat steeds op en af.
Di tânah Melâyu jârang sekâli berjumpa jâlan besar, jâlan-utan semua.	In de Maleische landen ontmoet men zeer zelden een grooten weg, ’t zijn alle boschpaden.
Di Lârut âda jâlan-krêta-api. Di Tânah Jâwa pun sudah bâñaq jâlan-krêta-api.	Te Lârut is een spoorweg. Op Java zijn al veel spoorwegen.
Jâlan-krêta-api terus sekâli, jâlan ini béngkoq.	Een spoorweg gaat regelrecht, deze weg is krom.
Jâlan dulu; jâlan di belâkang.	Loop vooruit; loop achteraan.
Pusing bâlik.	Draai je om, en keer terug.
Bâlik lah kita (Mâri lah, kita bâlik).	Laat ons teruggaan. Kom laat ons terugkeeren.
Kâlaw dapăt jâlan, kita pegi, kâlaw tidaq, kita bâlik.	Als we ’n weg vinden, dan gaan wij, anders (zoo niet), dan keeren wij terug.
Mâri sini.	Kom hier.
Pegi kâta ’kăn dia sâya menanti di sini, kemudian engkaw bâlik kemâri dăngăn sigra.	Ga hem (hun) zeggen, dat ik hier wacht, daarna kom je gauw terug.
Sudah.	’t Is goed (ik heb niets meer te zeggen).

[13]

[Inhoud]

4. Gesprek met een Kok.

Inhoudsopgave

Ésoq pâgi-pâgi sediakăn makânan sedikit (siapkăn m. s.)	Morgenochtend vroeg moet je wat eten klaarmaken.
Tuan mâu makan âpa?	Wat wenscht u te eten?
Berâpa ôrang mâu makan?	Hoeveel menschen willen er eten?
Kita yang âda di rumah sekârang dan lâgi dua ôrang tuan.	Wij, die hier nu in huis zijn en bovendien twee heeren.
Bôleh sediakăn âir-tèh1 kahwa, roti panggang, telor, dăngăn buah-buah.	Je kunt thee klaarzetten, koffie, geroosterd brood, eieren, met vruchten.
Buah macăm âpa tuan suka?	Wat voor vruchten gelieft u te hebben? (Welke soort).
Buah-manggis, durian, rambutan, pulasam, nânas, limaw, pisang, mâna-mâna yang bôleh dapăt.	Manggis, durian, rambutan, pulasam, ananas, sinasappelen, bananen, al wat er te krijgen is.
Kahwa sudah âbis.	De koffie is al op.
Bâik, bôleh beli lâgi.	Goed, je kunt meer koopen.
Kahwa arga berâpa sa kati sekârang?	Hoeveel kost de koffie tegenwoordig per kati?
Empat-puluh sèn, tuan.	Veertig cent, mijnheer.
Bâik, bôleh beli lima kati.	Goed, koop vijf kati.
Sâya tidaq sempat pegi ke pasar, tuan (ñôñah).	Ik heb geen tijd, om naar de markt te gaan, mijnheer (mevrouw).
Tidaq mengâpa, suruh koki kecil.	Dat doet er niet toe, stuur dan den bijkok (kleine kok, kokin).
Sakit, tuan (ñôñah).	Die is ziek, Mijnheer (Mevrouw).
Kâlaw bagitu, suruh lâin ôrang, bârang-siâpa âda.	Stuur dan een ander, wie ’t ook zij, die er is (al wie er is).
Tidaq âda lâin ôrang.	Er is niemand anders.
Câri ôrang, ta bôleh tidaq sâtu ôrang perlu pegi mengambil bârang itu.	Zoek een ander, er moet in ieder geval iemand die boodschap gaan doen (die zaak gaan halen). [14]
Ésoq ta bôleh?	Kan ’t morgen niet?
Tidaq, âri ini juga perlu pegi.	Neen, vandaag moet men bepaald gaan (noodzakelijk te gaan).
Kâlaw bagitu, sâya mâu pegi sendïri.	Dan wil ik zelf gaan.
Suka-ati engkaw lah.	Dat moet jij weten (je eigen goedvinden).
Malăm sekârang endaq memberi kita makan âpa?	Wat wil je ons van avond te eten geven?
Sop, ikan gorèng, udang, kambing panggang, âyam rebus, nasi, kâri, kêju dan puding.	Soep, gebakken visch, garnalen, geroosterd geitevleesch (schapevleesch), gekookte kip, rijst, kerrie, kaas en pudding.
Kâri macăm âpa?	Wat voor soort kerrie?
Kâri Melâyu, kâri kering, kâri Benggâla, kâri-terung.	Maleische kerrie, droge kerrie, Benggaalsche kerrie, terung-kerrie.
Aku mâu makan pukul tujuh betul, bôleh kah sedia makanan pâda waktu itu?	Ik wil precies om zeven uur eten, kan je ’t eten om dien tijd klaar hebben?
Bôleh, tuan (ñôñah).	Jawel, Mijnheer (Mevrouw).
Tiga ôrang endaq makan di sini.	Drie menschen zullen hier eten.
Âpa, tiga semua?	Wat, drie in ’t geheel? (drie allen?)
Tidaq, tiga ôrang lâin deri kâmi, jâdi tujuh semua.	Neen, die menschen behalve ons, dus zeven bij elkaar (allen).
Sâya minta belañja sedikit lâgi, tuan (ñôñah).	Ik vraag nog wat meer geld, om inkoopen te doen, Mijnheer (Mevrouw).
Bagimâna, wang sudah âbis kah?	Hoe zoo, is ’t geld al op?
Ini âda sa-puluh ringgit, bôleh buat belañja.	Hier heb je tien dollar (rijksdaalders), dat kan je als huishoudgeld gebruiken.
Ta cukup.	Dat is niet genoeg.
Âpa fasal?	Waarom niet? (Waarom?)
Bânaq sudah belañja membeli bârang-bârang makan, lâgi miñaq, lilin (dian), âpa semua.	Ik heb al veel geld uitgegeven om eetwaren te koopen, bovendien olie, kaarsen, en wat niet al.
Aku râsa kaw boros benăr, [15]pâtut belañja kûrang deri itu, nanti ’ku beri lima ringgit lâgi, jâdi cukup, bôleh pakay tiga âri lâmâ-ña.	Ik geloof, dat je erg verkwistend [15]bent, je moet met minder huishoudgeld toekomen (’t is behoorlijk, dat het h. h. geld minder zij dan dat). Ik zal nog vijf dollars geven; dan is ’t genoeg, daar kan je drie dagen mee doen (kan je drie dagen lang gebruiken).
Ta cukup.	Dat is niet genoeg.
Bôleh côba.	Je kunt ’t probeeren.
Deri mâna kaw datang?	Waar ben je geweest? (Waar kom je vandaan?)
Pegi pasar (pekăn), tuan.	Naar de pasar, mijnheer.
Lambat benăr engkaw bâlik. Âda kah dapăt ketam itu?	Je bent erg lang uitgebleven (je komt erg laat terug.) Heb je die krabben kunnen krijgen?
T’âda, tuan, jâdi sâya beli tîrăm.	Neen, mijnheer, ik heb dus maar oesters gekocht.
Bâik kah tîrăm itu?	Zijn die oesters goed?
Bâik, tuan, bâru bâwa.	Ja, mijnheer, ze waren pas aangebracht.
Tuan mâu makan mentah kah?	Wil u ze rauw eten?
Bôleh dibakar.	Ze kunnen gebakken worden.
Âda kah susu?	Is er melk?
Bañaq, ñôñah.	Veel, mevrouw.
Beri sama aku (beri kăn aku). Bâwa kemâri.	Geef ze mij. Breng ze hier.
Bâwang di mâna?	Waar zijn de uien?
Âda dalăm bakul di dapur.	Ze zijn in een mand in de keuken.
Pegi ambil.	Ga ze halen.
Âda kah engkaw tâu membuat ès?	Kan je ijs maken?
Tidaq, ñôñah, sâya ta tâu.	Neen, mevrouw, ik kan ’t niet (ik weet ’t niet).
Tâu juga s’ikit-s’ikit.	Ik kan ’t wel zoowat (een beetje, een beetje).
Jangan terlampaw masaq-ña.	Je moet ’t niet te gaar maken.
Kûrang masaq.	’t Is niet goed gaar.
Nasi ini angit.	Deze rijst is aangebrand. [16]
Berâpa ékor itiq kaw beli tâdi?	Hoeveel eenden heb je zooeven gekocht?
Tiga ékor.	Drie stuks.
Cukup kah?	Is dat genoeg?
Kâlaw ta cukup, bôleh beli lâgi.	Als ’t niet genoeg is, kan je nog meer koopen.
Pegi lah tangkăp âyam sa ékor.	Ga ’n kip vangen.
Tiga ékor sudah potong (semlèh).	Drie stuks zijn al geslacht.
Bâwa kemari, aku endaq merâsa.	Breng ’t hier, ik wil ’t proeven.
Ta sedăp râsâ-ña.	’t Is niet lekker van smaak.
Sedăp sekâli râsâ-ña.	’t Smaakt heel lekker.
Sagenăp bârang kaw beri kâmi makan semalăm itu t’âda betul masaq-ña. Kâlaw ta bôleh kaw buat lebih bâik deri itu, nanti aku meñcâri lâin koki.	Alles wat je ons gisteren(avond) te eten hebt gegeven was niet behoorlijk klaar gemaakt (gekookt). Als je ’t niet beter dan zoo (dan dat) kunt maken, dan zoek ik een anderen kok.
Endaq lah kaw membuat sop yang bâik. Kâlaw tidaq, nanti aku potong kîra-kîra-mu (gâji-mu).	Je moet de soep beter maken, anders kort ik je op je loon (kîra-kîra = rekening).
Jangan bâwa âyam tua. Lâgi câbutkăn bulu-ña dăngăn pâtut; jangan celur âyam itu.	Je moet geen oude kippen brengen. Bovendien moet je ze behoorlijk plukken (veeren uittrekken); je moet ze niet in heet water dompelen, (d. w. z. om de veeren eraf te krijgen).

1 In de Straits zegt men âir-câ naar ’t Portugeesche cha-thee; op Java is koffie kopi of âir-kopi.↑