Ափը լճակին մենավոր` Ուր տընակս իմ կախարդորեն շիներ եմ` Ձեռն ի ծընոտ ըսպասեցի իր գալուն: Նըռենիին տերևներուն տակ բոսոր, Նուռի մը պես ճեղքըված, Սիրտըս, շիթ շիթ, արյուն թորեց ծունկերուս` Կարոտը սե՜րս արյունեց. Եվ ամիսներ բովանդակ Եղնիկի պես լացի գոհար արցունքներ Ափը լճակին մենավոր:
Ու վերջապես ան եկավ Այգիներեն քաղցրաբույր` Ու ողկույզներն, ըստինքներու պես լեցուն, Հողին վրա կը կախվին, Մոր մը գըրկեն, որ իր մազերը խարտյաշ Ամեն առտու, ճաճանչներու պես, սանտրեց, Շուշաններու պարտեզեն` Ուր տատրակներն Անմեղությո՛ւնը կ’երգեն` Ան վերջապես ա՛լ եկավ:
Ո՛վ վարսագեղ հովվուհիս, Որ աղբյուրին լույսեն ծըլած խոտին մեջ, – Գալու համար իմ սիրույս– Լըքեց անթիվ գառնուկներն իմ մոլորուն. Եվ զարնելով փարախին դրան քարին վրա Խորտակեց սրինգը տոսախ Խենթի մը պես կողկողագին ողբալեն, Ո՛վ վարսագեղ հովվուհիս:
Երբ նես մըտավ իմ շեմես, Ձյուն կարապներս օձաճապուկ վիզերնին Կարկառեցին դեպ անոր, Դեպ մարմարե իր ոտքերուն համբույրին: Եվ շունս հըլու, փորին վըրա սողալով, Եկավ լիզել կրունկներն անոր ադամանդ. Ժըպիտներով աչքերը լի, վիթի պես, Ան ներս մըտավ իմ շեմես:
Մեզ գըրգարան շինեցի. Գարնան բոլոր վարդերը գոգ գոգ բերած` Հարդարեցի մեր անկողինն հիմենի. Նունուֆարներն` որոնց ծղոտները կակուղ Հոտող սուրիս ներքև արյուն ծորեցին` Մեր գըլխուն տակ բարձ եղան. Ծաղիկներովն հողին և ջինջ ջուրերուն, Աղվամազով տատրակներու դունչերուն Մեզ գըրգարան շինեցի:
Վարդերուն վրա փըրփրեցավ Իր մերկությունն երե՛ք անգամ կաթնային, Հընդկաստանի յուղերով Լույսերու պես օծեցի շեկ վարսերն իր. Եվ ծալերուն մեջ մարմինին` իր բոլոր Խընկամաններըս քըրմորեն պարպեցի: Ան, առաջին համբույրիս տակ խըռոված, Օշնանի պես պըղպըջուն Վարդերուն վրա փըրփրեցավ:
Ու քընացավ կուրծքիս վրա… Օ՜, մատերս իմ` որ ժամերով լողացին Մազերուն մեջ հորդառատ. Օ՜, բերանն իմ` որ բերնին վրա ըզգըլխիչ` Խըմեց սափորն իր սըրտին: Իրար հյուսված, մենք բաղեղներ խանդակաթ. Ծաղիկներուն միջև հեղ մ’ա՛լ ծաղկեցանք: Ան քընացավ կուրծքիս վրա…
Կարապներն ա՛լ թուխս նըստան. Եղեգնուտին մեջ քամին մեղմ նըվագեց Ծըլարձակման մեծ օրենքները Գարնան. Նունուֆարի հոտված ծղոտները դարձյալ Ջուրին մեջեն արձակեցին փթիթներ: Մերին սըրտերն ունկընդիր Իրարու մեղմ տըրոփյունին` նընջեցին. Եվ լիճին խորն, աստղերուն վրա թևամփոփ, Կարապներն ա՛լ թուխս նըստան:
Ո՛Վ ԼԱԼԱԳԵ
Կը հիշե՞ս, ո՛վ Լալագե. Ես քեզի հետ, ծանր ամիսին հըղությանդ, Այգիիս մեջ ման եկա Պըտղաբերձ օր մը աշնան: Մայրամուտին շողերուն տակ դալկահար Ծառերն էին ոսկեձույլ: Եվ ողկույզներն աչքերու պես հըրեղեն Քաղցրություններ կը ծորեին հողին վրա:
Օ՜, իմ այգիս, օ՜, իմ այգիս կութքի՛ մեջ… Հարյուրավոր ժիր գերիներըս հըլու` Երկայնքն ի վեր ցանկերուն` Կը կըթեին սարբինան. Եվ կողովներն հյուսված էին հրաշագեղ Մայրամուտի ոսկեառէջ նշույլներով… Անապատի անծանոթ երգ մը` շուրթին, Եթովպուհին խընձորենին կը թոթվեր Ծիծերն ի վար, գոգին մեջ: Հոն, տըղաներ խառնածին` Կանանչացած, լեղակե թուխ ձեռքերով` Կը ժողվեին ընկույզներ: Անդին բլուրեն վար, դեպ Քաղաքը, ճռընչուն, Մեծղի եզներ, որոնց եղջյուրն այգեպանն Որթատունկի սաղարթներով է պսակեր, Կը քաշեին սայլերն ամբող բեռնաբարձ Ողկույզներու դեզերով Եվ ալիքով գինիի: Եվ փարչին մեջ, աղբյուրներուն վրա բոլոր Տերևներ լյո՜ւղ, տերևներ լյո՜ւղ կու գային…
Արդ հիշեցի՞ր դուն այն օրն, ո՛վ Լալագե, Ակոսներու և կողերուդ ընդմեջեն, Այն ծանր ամիսն հղությանդ, Կ’անցներ ալիքն հողին հորդող ույժերուն: Արեգակի արյունին նուռն էր` ծոցիդ Մեջ հասունցած: Բուներն ի վար ծառերուն Կը ծորեին շիթ առ շիթ Հույզերը` նման արցունքի: Քու համբուրված մարմինի պես ծանրակիր Հողն էր թըրջված, էր կպչուն Քաղցուներով և մեղրով: Անուշաբույր իր բեռին տակ կը կըքեր Դեղձենին քե՛զ նըմանակ, Քու ծիծերուդ նըմանակ Ողկույզներն այն լեցուն էին` ապագա Ծիծաղներով, ցընծությունով ու կայթով: Ու իրիկունն այն` կ’ուռեր կո՜ւրծքը հողին… Հընձաններուն քովեն անցանք մենք դյութված Խազմուզին բարկ բուրումեն: Գերուհիներ, պարեգոտնին հանգրըճած Մինչև իրենց պորտին տակ, Կը կոխեին խաղողն ատոք`թըրջելով Մինչև իրենց պորտին տակն, ո՛վ Լալագե: Վայրածըփիկ մազերնուն ծայրը համակ Կը ներկըվեր բոսորագեղ հույզին մեջ Եվ քովն իրենց` հընաբույր լայն կարասներ Նվիրագործված ամեն տարի, ծոցիդ պես, Լեցո՛ւն էին գինիներով – ծոցիդ պես– Լեցուն շողո՛վ, հաղթանակո՛վ, բերկրանքո՛վ, Հավերժակա՛ն կյանքերով: Հետըդ անցանք ծիծաղներու, երգերու Մեջեն առույգ, զոր աշխատող հոգիներ Կը պոռթկային տերևներուն ներքևեն. Ու բուրումներն աշունին Կը հասնեին մինչև աստղերն արծարծուն. Ու այգին, լի պըտուղներով բազմազան, Կարծես կ’այրեր, կը ծավալեր խունկ մ’անույշ Վա՛րը, մինչև Քաղաքին վրա հեթանոս, Քաղաքի՛ն վրա որ միշտ, տոնի խրախի մեջ, Կը սպառեր հողն ու ավիշները հողին: Այն ատեն (թույլ կու տա՞ս ինձ Խոստովնիլ, Լալագե՛) Ես ունեցա ընդվըզումներ արյունի: Ու ցանկացա արեգակին, հողին պես Ուռճացընել ինձ մերձեցող ամե՛ն հունտ. Ու – Թո՛ւյլ տուր ինձ խոստովանիլ, Լալա՜գե– Երբ դուն անդին` կարկառուն նուռը ծառեն Կը քաղեիր, ու հետո Կը խածնեիր լիաբերան հեշտանքով Անոր բոսոր մարգրիտներուն շարքն անույշ` Ես ասդին թուխ Եթովպուհին – որ ջլեբաց` Հընձանին մեջ կը ճըմլեր կուզն – Համբուրեցի՜… բըռնած հընդիկ ծամերեն Պառկեցուցի ժըպտագին գլուխը կուրծքիս, Եվ հեշտաբո՜ւռըն շրթներով, Լալագե՛, Համբուրեցի՛…
… Բայց դուն ինչո՞ւ կ’արտասվես: Այն հեռավոր աշունին Բուրումներուն մատնըչությանը համար, Ո՛վ աշնագեղ Լալագե, Արտասվել չա՜րժեր այսօր:
“ՕՐՀՆՅԱԼ ԵՍ ԴՈՒ Ի ԿԱՆԱՅՍ…”
Մարիա՛մ, այս անկողնին վրա երբ նըստիս Ու ես առջևըդ, գորգին վրա ծընրադիր, Համբուրեմ խաժ երակներն Այդ ձեռքերուդ` որոնցմե լույս կը ծորի, Մարիա՛մ, տաք շըրթունքներուս տակ կը զգամ Էա՛կ մ’որ, լուռ, արյունդ ումպ ումպ կը խըմե, Այն գիշերեն` երբ մազերդ այդ բարձին վրա Անփութորեն լեցուցած` Ծոցդ հաճույքին բացիր, և բուռն հաճույքեն Քըրտինք մ’առատ քունքերեդ ի վար հոսեցավ, Եվ կուսությունըդ մեռավ Արգանդիդ մեջ և աչքերուդ երկնաթույր, Այն գիշերեն` թարթիչներեն կոպերուդ Մե՜ղրը ծորեց, դուն եղար Հեզահամբույր, լըռակյաց, Ձյունափետուր դուն աղավնյակը եղար` Որ արևուն տակ կըծկըված` կ’երազե Բույնին վըրա շինվելիք… Կը դիտեմ, արդ, քաղցրիկ հյուծումը դեմքիդ Եվ բաց շապկիդ մեջեն ծիծերդ` որոնց մեջ Կը բաժնըվի կյանքըդ և դուն Բաժնըվելով մա՜յր կ’ըլլաս: Մեն մ զարկին մեջ երակիդ` ես կը զգամ Տրոփյունը նո՛ւյն իմ սըրտիս Եվ բողբոջումը արյունիս ծաղիկին` Որուն բուրումը կ’արբեցնե զիս և քեզ Եվ սերն է մեր երկուքին: … Օրհնյա՜լ ըլլաս, Մարիա՛մ, Դո՛ւն որ անհուն գորովով Կողերդ ինծի կու տաս, և ոսկրը՛դ ` ուրիշ Ոսկրի մ’համար կը քամես, Դո՛ւն` որ կ’ըլլաս ամենեն Մաքուր ակոսն` ակոսներեն բեղնավոր, Ու ամենեն չըքնաղ թաղարը` բոլոր Թաղարներեն շուշանի` Օրհնյա՜լ ըլլաս հավիտյան: Դո՛ւն` որ, ըզգոն, կը կըրես – Խեփորին մեջ ինչպես մարգրիտ մը ազնիվ– Աստվածատիպ Մարդը խորն այդ արգանդիդ` Օրհնյա՜լ ըլլաս, Մարիա՛մ…