Kitabı oku: «Ağ diş»

Birinci hissə
VƏHŞİ

1
YEMƏK HƏSRƏTİNDƏ

Donmuş çayın hər iki sahili boyu qalın küknar meşəlikləri uzanırdı. Bir az əvvəl külək ağacların yarpaqlarındakı qarı çırpmışdı və indi onlar bir-birinə söykənərək ala-toranlıqda daha məşum görünürdülər. Ətrafı dərin sükut bürümüşdü. Heç bir həyat nişanəsi yox idi. Hava soyuq, şaxtalıydı və bu tənha səhralıqda hökm sürən sükutu kədərli adlandırmaq olmazdı. Ən dəhşətlisi bu idi ki, qulağa qaqqıltı səsi dəyirdi. Yaman qorxunc səs idi. Fərəhsiz səs elə bil qədim sfinkslərin şaqqanağına bənzəyir, buz kimi adamı dondururdu. Dünyanın ətəyindən sallanmış köhnə, amiranə bir müdriklik hər şeyə rişxəndlə gülürdü; həyatın mənasız, mübarizənin faydasız olduğuna gülürdü. Bura kimsəsiz, tənha bir yer idi, qəlbi də, iliyi də donmuş uzaq şimal çölləriydi. Lakin belə şaxtalı, tənha çöllərdə də canlılar gözə dəyirdi. Minik itləri qoşulmuş kirşə buz bağlamış çayın üstüylə gedirdi. İtlərin pırtlaşıq tüklərini qırov basmışdı. Nəfəsləri buxarlanıb havada donur, sonra büllur dənəciklərə dönüb yerə tökülürdü. İtlərin boynuna dəri xaltalar keçirilmişdi, qoşquya bağlanmış qayışlarla onlar kirşəni dartırdılar. Tozağacının qalın qabıqlarından düzəldilmiş kirşə qarın içinə otururdu. Kirşənin qozlası yuxarı qalxaraq lüləni xatırladırdı. Bunu ona görə etmişdilər ki, o, qabağına çıxan yüngül qar təpəciklərini basıb əzsin. Kirşədə qayışlarla möhkəm bağlanmış uzunsov bir yeşik gözə dəyirdi. Orada pal-paltar, balta, qəhvədan, tava da vardı. Amma kirşənin yarıdan çox hissəsini tutan uzunsov yeşik nəzəri daha çox cəlb edirdi.

İtlərin qabağında xizəkli adam zorla addımlayırdı. Lap arxadan ikinci adam gedirdi. Üçüncü adam da vardı. Amma o, kirşənin içindəki həmin ensiz, uzunsov yeşikdə uzanmışdı və onun üçün dünyanın bütün məşəqqətləri birdəfəlik qurtarmışdı. Çünki şimalın tənha hikməti onu məğlub etmişdi. Elə əyib sındırmışdı ki, hərəkətsiz uzanmış, döyüşü mübarizəsiz dayandırmışdı. Soyuq şimal hərəkəti sevmir. O, həyatın əleyhinədir, çünki həyat hərəkət deməkdir. Hərəkət edən nə varsa tənha şimal onu dondurub məhv edir; dənizə axmaq istəyən suları dondurur, ağacların şirəsini qarsıdır. Tənha şimalın daha bir cəhəti var: insana qarşı amansızdır. Onun inadını daha qəzəblə sındırır. Çünki insan dünyanın ən yırtıcı məxluqudur! Çünki insan – bu ikiayaqlı məxluq həmişə şimalın iradəsi əleyhinə, onun “hər hansı bir hərəkət axır ki, donmalıdır!” hökmünə qarşı çıxır.

Bununla belə, kirşənin qabağında və arxasında iki cəsur adam həyat eşqiylə irəliləyirdi. Əyinlərinə dəri palto geymişdilər. Kirpikləri, yanaqları və dodaqları ağımtıl, xırda buz sırsıralarına bürünmüşdü. Adamların ağzından çıxan buğ büllur dənəciklərinə dönür, sonra bu dənəciklər onların üz-gözünə qonur, sifətlərini görünməz edirdi. Onların əcaib görkəmi vardı. Elə bil bu adamlar hansı bir xəyali kölgənisə o dünyada basdırıb qayıdan qəbirqazanları xatırladırdılar. Amma xəyali məxluq deyildilər; dünyanın qəmli səhrasına, fərəhsiz gülüş və sükunət aləminə düşmüş adamlardı. Bu cəsurlar var güclərini inadlı, məğrur niyyətlərinə həsr etmiş, şimal dünyasının qəddarlığı ilə bəhsə girmişdilər. Bu kimsəsiz dünya onlar üçün yad kosmosun əlçatmaz ənginliyi qədər uzaq idi.

Onlar dinməzcə irəliləyir, sanki danışığa güc sərf etməkdən qorxurdular. Ətrafı ölü sükut bürümüşdü. Sükut onların bütün vücudunu əsir eləmişdi. Bu, dənizin dərinliklərində üzən dalğıcın bədəninə suyun etdiyi təzyiqə bənzəyirdi. Sükunət qətiyyət adlı qanunu ilə onları əsarət altına almış, şüurlarının ən gizli qatlarına soxularaq elə bil oradan bütün saxtalıqları, yalanları, xudbinlik əlamətlərini üzüm şirəsi kimi sormuşdu. Bu səssiz dünya onların qulağını sanki belə bir fikirlə deşirdi: siz miskin, yazıq adamlarsınız, ölü canlarsınız, toz dənəciklərisiniz, havada hara gəldi uçuşan, təbiətin kor qüvvələrinin əsiri olan mığmığasınız.

Bir neçə saat keçdi. Qısa, tutqun günün bozumtul işığı görünəndə ətrafı bürümüş sakitlik pozuldu. Uzaqdan zəif bir ulartı gəldi. Səs get-gedə artdı, daha zildən gəldi və bir xeyli bu vəziyyətdə qaldı, titrədi, sonra gücünü azaltmadan yavaş-yavaş susdu. Bu səsdə qəmli, həm də şiddətli bir aclıq həsrəti vardı, Belə olmasaydı, yəqin ki, bu ulartını nəyinsə ölən ruhunun iniltisinə bənzədərdin.

Qabaqda gedən adam geriyə qanrılaraq kirşənin dalınca gələn dostuna əliylə işarə etdi. Həmin ulartı yenə sükutu iynə kimi deşməyə başladı. Adamlar qulaq verib, səsin istiqamətini müəyyən etməyə çalışdılar. Səs onların bir az bundan qabaq ötüb keçdiyi qarlı düzəngahdan gəlirdi.

Az sonra cavab ulartısı eşidildi, o da arxadan, amma bir az sol tərəfdən gəlirdi.

– Bill, deyəsən, axı onlar bizim dalımızca düşüblər, – qabaqda gedən adam dilləndi. Səsi xırıltılıydı, elə bil öz səsi deyildi, çox çətinliklə danışırdı.

– Yəqin yemək tapmırlar, – dostu cavab verdi. – Neçə gündü bir dənə də olsun dovşan izi gözümə dəymir…

İkisi də susdu və təşvişlə ard-arası kəsilməyən ulartıya qulaq asdı. Qaş qaralan kimi adamlar itləri meşəyə tərəf döndərib çayın sahilində düşərgə saldılar. Kirşədəki tabutu götürüb ondan oturacaq və stol kimi istifadə etdilər. Tonqalın başına yığışan itlər hərdən mırıldanır, hürür, lakin qaranlığa cummaq meyli göstərmirdilər.

– Henri, deyəsən, itlərin oddan xoşları gəlir, – Bill dilləndi.

Buz parçaları ilə dolu qəhvədanı ocağın üstündən asmağa əyilmiş Henri başını tərpətdi. Sonra tabutun üstündə oturub yeməyə başladı. Dedi:

– Canlarından qorxurlar, görmürsən? Bilirlər ki, burada onları yedizdirəcəklər, amma orada özləri kiminsə girinə keçə bilərlər. İti aldatmaq çətindir.

Bill başını yellədi:

– Bəlkə də… bilmək olmaz!

Henri maraqla dostunu süzdü:

– İtlərin ağlına şübhə etdiyini birinci dəfədi görürəm…

Bill paxlanı ağzında çeynəyə-çeynəyə dedi:

– Bəs görmədin ki, mən onlara yemək verəndə necə mırıldanırdılar?

– Düzdür, həmişəkindən fərqli olaraq bu dəfə çox mırıldanırdılar, – Henri təsdiq etdi.

– Henri, neçə itimiz var?

– Altı…

– Bura bax, elə mən də deyirəm ki, altı dənədir, – deyə Bill onun sözünə qüvvət verdi. – Torbadan altı dənə balıq götürmüşdüm, hərəsinə birini atdım. Amma birinə yenə çatmadı…

– Yəqin səhv vermisən. Düz saymamısan…

– Bizim cəmi altı itimiz var, – Bill laqeyd-laqeyd təkrar etdi. – Mən də altı dənə balıq götürdüm, Təkqulağa balıq çatmayıb. Kisədən bir balıq da götürdüm…

– Axı cəmi altı itimiz var, – Henri təkid etdi.

– Mən demirəm ki, hamısını itlər yeyib. Hər halda, yeddinci balığı kimsə qamarlayıb…

Henri yeməyini saxlayıb tonqaldan o tərəfə boylandı və itləri saydı.

– Orda cəmi-cümlətanı altı it var, – dedi.

– Yeddincisi qaçdı, mən gördüm, – deyə Bill təmkinlə dilləndi. – İtlər yeddi dənə idi. Henri dostunu mərhəmətlə süzdü:

– Kaş həmin yerə tez gedib çataydıq…

– Bunu necə başa düşək?

– Necə istəyirsən. Elə bil daşıdığımız bu yüklər səni əsəbiləşdirir. Tamam başqalaşmısan. Allah bilir gözünə nələr görünür…

Bill ciddiləşdi:

– Mən də elə bu haqda düşünürdüm, – dedi. – Həmin it qaçanda, o saat qarın üstündəki ləpirlərinə baxdım. Sonra itləri saydım. Bax, görürsən, odur ləpirlər. Baxmaq istəyirsən? Gəl göstərim.

Henri heç nə deməyib yeməyinə davam etdi. Soyanın üstündən isti qəhvə içdi, ağzını əlinin dalıyla silib dedi:

– Demək, sənin fikrincə…

Uzun, həsrətli ulartı onu danışmağa qoymadı. Henri susdu, diqqətlə qulaq asdı, sonra qaranlığa sarı barmağını uzadıb sözünə davam etdi:

– Deyirsən qonağın səsi ordan gəlir? Bill başını tərpətdi.

– Daha sənə heç sözüm yoxdu. Eşitmədin itlər necə səs çıxartdılar?

Ulartı uzun-uzadı eşidildi, lap uzaqdan isə cavab vəngiltisi gəldi, Sükunət xırda cəhənnəm yuvasına dönmüşdü. Hər tərəfdən ulartı səsi gəlirdi. İtlər qorxub tonqala yaxınlaşdılar. Az qala onların tükləri od tutacaqdı.

Bill çubuğu tonqala uzadıb qəlyanını yandırdı.

– Görürəm, sən lap əldən düşmüsən, – Henri dedi. Billi dalğın-dalğın qəlyanı sümürdü:

– Henri, bilirsən, vallah o, bizim hər ikimizdən xoşbəxtdir, – deyə oturduqları tabutu barmağı ilə taqqıldatdı.

– Deyirəm, biz öləndə, heç olmasa üstümüzü daşla, çınqılla örtsünlər. Yoxsa cəsədlərimizi itlər dağıdar…

– Axı bizim kimimiz var? Nə bir qohumumuz var, nə də pulumuz… Eh, çətin bizi belə uzaq yerdə tapıb basdırsınlar.

– Henri, mən bir şeyi heç cür başa düşə bilmirəm: axı, bu adama nə düşmüşdü ki, gəlib çıxsın dünyanın axırına – Allahın, Tanrının xəbərsiz olduğu bu yerlərə? Nə var, nə var, qızıl axtarır. Mağıl öz evində lord idi, ya da buna oxşar bir adam; nə yemək, nə də isti paltar dərdi çəkirdi.

– Hə, demə day. Yəqin ki, evdə oturub qalsaydı, qocalana qədər yaşayardı, – Henri təsdiq etdi. Dostu ağzını açmaq istədi, amma danışmadı. Əlini hər tərəfdən divar kimi onları bürümüş qaranlığa uzatdı. Zülmət içində heç bir kölgə görmək mümkün deyildi: yalnız gözlər işıldayırdı.

Henri səssizcə ikinci, üçüncü cüt gözləri də göstərdi. Yanar gözlərin halqası yavaş-yavaş onların düşərgəsinə sarı gəlirdi, hərdənbir bu işıldayan gözlər yerlərini dəyişir, yenidən görünmək üçün tez-tez itirdilər.

İtlər daha çox narahat olmuşdular, birdən qorxub hürkdülər, bir-birlərinə sığınıb lap tonqala yaxınlaşdılar, adamların ayaqlarına tərəf sürünərək dayandılar. Bu basabasda itlərdən biri düz tonqalın üstünə düşdü və ondan dəhşətli zingilti qopdu, ətrafı yanıq tük iyi bürüdü. Göz “halqası” ani olaraq dayandı və bir az geri çəkildi. Amma itlər sakitləşən kimi işıldayan gözlər əvvəlki yerlərində göründülər.

– Bədbəxtlikdən, patronumuz da azdı, Henri!

Qəlyanını çəkib qurtarandan sonra Bill dostuna yatacaq hazırladı – yeməkdən qabaq qarın üstünə döşədiyi küknar ağaclarının üstünə adyal saldı. Henri ufuldadı, mokasin ayaqqabılarının ipini aça-aça soruşdu:

– Neçə patronun qalıb?

– Üç, – Bill dedi. – Amma gərək üç yüz olaydı. Ax, mən onlara göstərərdim!

Acıqla yumruğunu düyümləyib işıldayan gözlərə tərəf yellətdi, sonra öz mokasinlərini ocağın böyründə sahmanladı.

– Bu şaxtalar nə vaxt qurtaracaq? – Bill soruşdu. – İkinci həftədir ki, əlli dərəcədir. Eh, axı mənim nə ölümüm vardı burda, Henri?

– Mən belə səyahətə nifrət edirəm, lap zəhləmi töküb. Vallah, bu mənim xörəyim deyildi. Bircə çıxıb getsəydik, canımız qurtarardı. İndi Mək-Qerri fortunun isti sobası yanında əyləşib nə kart vurardım səninlə!.. Canım üçün, buna hər şeyimi verərdim…

Henri nəsə mızıldadı və yerini rahladı. O, artıq mürgüləyirdi, birdən dostunun səsinə ayıldı.

– Bilirsən, Henri, məni nəsə narahat edir. Axı itlər o gələn qonağa niyə hücum etmədilər? O balığı çırpışdıran qonağı deyirəm e…

– Yuxulu səs gəldi:

– Bill, sən lap dəymədüşər olmusan. Əvvəllər belə deyildin. Az danış, yat, səhər onsuz da durub deyəcəksən ki, heç nə olmayıb. Vallah, mədən ağrıyır sənin, ona görə narahatsan…

Onlar ağır-ağır nəfəs alaraq bir yorğan altında yanaşı yatmışdılar, Ocaq öləzimişdi və işıldayan gözlərin dairəsi adamların gecələdiyi düşərgəyə tuşlanaraq getdikcə daha da yaxınlaşırdı.

İtlər bir-birlərinə sığınmışdılar. İşıldayan gözlərdən biri onlara lap yaxınlaşanda qorxa-qorxa hürüşməyə başladılar. Sonra elə bərkdən hürdülər ki, Bill yuxudan ayıldı, dostunu oyatmasın deyə ehtiyatla yorğanının altından çıxdı və ocağa quru çör-çöp atdı. Alov qalxıb ətrafı işıqlandırdı və gözlərin dairəsi o saat geri çəkildi.

Bill bir yerə yığışmış itləri nəzərdən keçirtdi, gözlərini ovuşdurub bir az da diqqətlə baxdı və təzədən yorğanın altına girdi.

– Henri, – dostunu səslədi. – Hey, Henri!

Henri ayılaraq zarıldadı, soruşdu:

– Nə var yenə?

– Heç nə. İtlər yenə yeddi dənə olublar. İndicə saydım. Henri bu xəbəri deyinə-deyinə qarşıladı və tez də yuxuya gedib xoruldadı.

Səhər birinci Henri durdu və dostunu da oyatdı. Saat altı olsa da, havanın işıqlanmasına hələ üç saat qalırdı. Henri ala-toranlıqda səhər yeməyi hazırlamağa başladı, Bill isə yeri yığıb şeyləri kirşəyə qoydu.

– Bura bax, Henri. Sən nə deyirdin? Neçə itimiz var?

– Altı.

– Eh, düz demədin…

– Nədi, yenə yeddi olub?

– Yox, beş dənədi. Biri yoxdur. Henri hiddətlə çımxırdı:

– Lənət sənə, şeytan! – Sonra əlindəki yemək qablarını kənara tullayaraq itləri saymağa başladı.

– Düzdü, Bill. Fətti qaçıb.

– Aradan elə çıxıb ki, heç xəbərimiz olmayıb. Tap görüm necə tapırsan.

– İşlər korlandı, – Henri dedi. – Diri-diri yeyiblər onu.

– Yəqin o vəhşilər Fəttini parçalayanda yazıq çox zingildəyib.

– Fətti elə həmişə səfehləyirdi, – Bill dedi.

– Ən ağılsız it də bilə-bilə ölümə getməz…

Henri o biri itləri süzdü, beynində hər birinin nəyə qadir olduğunu götür-qoy etdi.

– Bunlar ağıllıdı, belə hoqqa çıxarmazlar. Bill də köksünü ötürdü:

– Bunları dəyənəklə də ocaqdan uzaqlaşdıra bilməzsən. Ürəyimə dammışdı ki, Fəttinin başında nəsə var. Şimal yollarında ölən itlər haqqında adətən belə vida sözləri deyirdilər. Bu sözlər çoxlu başqa itlərin, hətta insanların ölümündən sonra deyilən vida sözlərindən heç də fərqlənmirdi.

2
DİŞİ CANAVAR

Səhər yeməyindən sonra Henri və Bill olan-qalanlarını kirşəyə yığıb bu cəfakeş ocağı tərk edərək, qaranlıq yolla irəlilədilər. Elə bu vaxt həmin dəhşətli, tükurpədici ulartı eşidildi; səs qaranlığı, şaxtanı yara-yara gəlib onlara çatdı. Qızılaxtaranlar dinməzcə gedirdilər. Düz saat doqquzda hava işıqlandı.

Günortaçağı səma cənub tərəfdən çəhrayı rəngə çaldı. Üfüqdə günəşlə şimal ölkəsi arasında sədd çəkilmişdi. Çəhrayı rəng itdi. Günəşin solğun bənizi təxminən üç saat ətrafı işıqlandırdı. Sonra o da söndü və kimsəsiz, sakit şimal təzədən uzun Arktika gecəsini öz əyninə geyindi.

Qaranlıq düşən kimi səyyahları hər tərəfdən izləyən o ulartı lap yaxından eşidilməyə başladı. Bəzən bu səs elə yaxından gəlirdi ki, itlər qorxudan yerlərində titrəyirdilər.

Bu dəhşətli ulartıdan itlərin canına vəlvələ düşmüşdü. Bill və Henri qoşqunu düzəldirdilər. Bill dedi:

– Yaxşı ki, girlərinə ov keçib, bizi sakit buraxarlar…

– Day demə, onların ulartısı adamın canına üşütmə salır.

Sonra qızılaxtaranlar növbəti düşərgəyə çatanacan susdular.

Henri ocağın üstündə pıqhapıqla qaynayan soya qazanına buz qırıntıları atırdı. Birdən arxadan qulaqbatırıcı səs gəldi. Billin qıyya çəkməsi ilə Henrinin dik atılması bir oldu. Henri qarın üstüylə qaçan və qaranlıqda gözdən itən hansı heyvanınsa naməlum kölgəsini gördü. Bill itlərin arasındaydı. Bir əlində dəyənək, o birində quru balıq tutaraq meyit kimi qurumuşdu.

– Axır ki, yarısını qopartdı! – Bill qışqırdı. – Amma necə lazımdı payını da aldı. Zingiltini eşitmədin? Henri soruşdu:

– Axı nəydi o?

– Baş açmadım. Deyə bilərəm ki, bütün itlər kimi onun da ayaqları dişləri, dərisi vardı.

– Əhliləşdirilmiş canavardı bəlkə?

– Canavar olduğunu deyə bilmərəm, amma düz yemək vaxtı peyda olursa, demək əsl əhliləşdirilmiş heyvandı.

Bu gecə dostlar şam yeməyindən sonra tabutun üstündə oturub qəlyan çəkərkən gördülər ki, işıldayan gözlərin halqası yavaş-yavaş daralır.

– Nolaydı, girlərinə sığın dəstəsi keçəydi, bizi sakit buraxaydılar, – Bill dedi.

Henri söyüş söydü, sonra onlar düz iyirmi dəqiqə beləcə oturub danışmadılar. Henri gözlərini alova zilləmişdi, Bill isə tonqaldan bir az aralı, qaranlıqda işıldayan gözlərin halqasına baxırdı.

– Mək-Terriyə çatsaydıq nə olardı… – Bill köks ötürdü.

– Sən Allah, bəsdi ağladın, zıqqıldama, – Henri dözmədi. Mədən qıcqırıb sənin, ona görə zıqqıldayırsan. Soda iç, o saat keçəcək, onda mən də səninlə darıxmaram.

Səhər Henrini yuxudan Billin biabırçı söyüşləri oyatdı. O, dirsəklənib baxanda, Bill tonqalın böyründə, itlərin arasında durub hirsindən yumruğunu yellədirdi.

– Hey! – Henri qışqırdı: – Noolub?

– Froq qaçıb.

– Ola bilməz…

– Deyirəm qaçıb da…

Henri yorğanı atıb dərhal itlərə tərəf cumdu. Diqqətlə onları saydı, şimalı lənətləyən Bill kimi o da söyməyə başladı.

– Froq qoşquda ən güclü it idi, – deyə Bill sözünü tamamladı.

– Özü də hamıdan ağıllıydı, – Henri əlavə etdi.

– İkicə günün içində növbəti it epitafiyası da beləcə oxundu.

Səhər yeməyi canlarına yatmadı, qalan dörd iti kirşəyə qoşdular. Bugünkü gün də əvvəlkilərin tayı oldu. Səyyahlar dinməzcə qarlı çöllərlə gedirdilər. Sakitliyi yalnız onları daban-dabana izləyən, lakin gözə görünməyən təqibçilərin məşum ulartısı pozurdu, Qaranlıq düşən kimi təqib başlanır, ulartı lap yaxınlıqdan eşidilirdi: itlər qorxudan tir-tir əsir, vurnuxur, qayışlarını dolaşdırır, bununla adamları daha da əldən salırdılar. – Növbəti dayanacaqda Bill lovğa-lovğa danışdı:

– Hə, şüursuz bəndələr, daha heç yana qaça bilməzsiniz…

Henri xörək bişirməyi buraxıb yaxına gəldi. Bill itləri hindusayağı bağladı. Henri itin boynundakı xaltanı cilovla yoğun, uzun bir ağaca sarıdı. Ağacın bir ucunu isə yerə basdırdı. İtlər boyunlarındakı kəməri çeynəyə bilmirdilər – ağacın qol-budağı mane olurdu.

Henri başını məmnun-məmnun tərpətdi:

– Tayqulağı ancaq bu yolla saxlamaq olar. İndi qayışı çeynəyib qıra bilməz. Belə yaxşıdı, salamat olarlar ki…

– Gəl bir olmasın! – Bill dedi. – Əgər səhər bircəciyi qaçıb getsə, onda mən dilimə kofe vurmayacam.

– Guya onlar bilmirlər ki, bizim heç nəyimiz yoxdu… – Henri uzanaraq düşərgəni mühasirəyə alan göz halqalarını göstərdi. Bir-iki güllə atsaydıq, bəlkə qorxardılar. Günbəgün daha da yaxınlaşırlar. Gözünü oddan çək, o tərəfə bir bax! Hə, gördün?

İkisi də tonqalın arxasında görünən tutqun kölgələri maraqla izlədi. Qaraltı tərəfə diqqətlə baxdılar. Orda bir cüt göz işıldadı və bu, yalnız vəhşi gözləri ola bilərdi. Yavaş-yavaş aydın olurdu ki, bu vəhşilər tez-tez yerlərini dəyişirlər.

İtlər arasına səksəkə düşdü və bu, Billə Henrinin diqqətindən yayınmadı. Tayqulaq səbirsizliklə mırıldanır, gah qaranlığa cumur, gah da geri çəkilib boynuna bağlanmış ağaca hirslə hürürdü.

– Ora bax, Bill, – Henri pıçıldadı.

Tonqalın ətrafa səpələnən işığında itə oxşar bir vəhşi qarnı üstə sürünürdü. O, bütün diqqətini itlərə yönəldib qorxa-qorxa, eyni zamanda həyasızcasına yaxına gəlirdi. – Əlbəttə, vəhşi, adamlardan da gözünü çəkmirdi. Tayqulaq gələn qonağa sarı cumdu, amma ağac mane oldu. Tayqulaq uzun-uzadı zingildədi.

– Bu axmaq, deyəsən heç qorxub eləmir ha, – Bill yavaşca dedi.

– Dişi canavardı, – Henri pıçıldadı. – İndi bildim Fətti və Froqun başına nələr gəlib. Canavar sürüsü bu dişini qəsdən qabağa verir ki, itləri özünə cəlb etsin. O birilər isə fürsəti fövtə vermir, itlərin üstünə şığıyıb parçalayırlar.

Tonqalda nəsə bərkdən çırtıldadı. Alov fışıltı ilə ətrafa sıçradı. Qorxmuş vəhşi bircə anda qaranlıqda gözdən itdi.

– Bilirsən, nə var, Henri?

– Nə?

– Bu, elə mənim dəyənəklə vurduğum vəhşidi.

– Yəqin ki…

– Bilirsən, görünür, ocağa dadanıb. Bu, lap şübhəlidir.

Henri dedi:

– Yaman çoxbilmiş heyvandı, adi canavarlardan deyil. O canavar ki, it yeməyinin üstünə çıxdı, demək çoxbilmişdir.

– Qoca Uillinin nə vaxtsa bir iti vardı. Canavara qoşulub qaçdı. – Deyə Bill ucadan danışdı. – Mən onu Litl-Stiqdə sığınların otlağında gördüm. Canavar sürüsü arasındaydı, güllə ilə vurub öldürdüm. Qoca Uilli uşaq kimi ağlayırdı. Yazıq düz üç ildi ki, onu görmürdü. Və bütün bu vaxtı it canavarlarla gəzib dolaşmışdı.

– Bill, vallah, bu canavar deyil, itdi. Yəqin bir vaxt sahibləri ona da beləcə balıq veriblər.

– Sən düz deyirsən…

– İndi gör bir. Bu saat onu mələdəcəyəm. Sadəcə, leş edəcəm onu. Biz daha itlərimizi qurban verə bilmərik.

– Neynirsən? Axı üçcə patronumuz qalıb. – Henri etiraz etdi.

– Qorxma, düz nişan alacam…

Səhər tezdən Henri yenə tonqalı alışdırdı və dostunun xorultusu altında yemək hazırladı.

– Elə yaxşı yatmışdın ki… Ürəyim gəlmirdi səni durğuzam. – Henri köksünü ötürdü.

Bill yuxulu-yuxulu yeməyə girişdi. Parçını doldurmaq üçün əlini qəhvədana sarı uzatdı, Ancaq qəhvədan da uzaqda, Henrinin yanındaydı.

– Bura bax, Henri, – deyə Bill yumşaq tənəylə dostuna baxdı. – Heç nəyi yaddan çıxarmamısan ki? Henri diqqətlə ətrafa boylandı, başını tərpətdi. Bill boş parçanı ona tərəf itələdi.

– Axı, sənə qəhvə düşmür, – Henri dedi.

– Doğrudan arıqlamışam? – Deyə Bill qorxa-qorxa soruşdu.

– Yox.

– Qorxursan ki, mədəm korlanar?

– Yox.

Bill hirsindən bozardı:

– Di, tez ol, bəs nolub? Ürəyimi çəkmə.

– Spanker qaçıb…

Bill taleyin hökmünə tabe olan adamlar kimi yavaş-yavaş çevrildi. Elə oturan yerdəcə itləri saymağa başladı.

– Bu, necə olub? – Könülsüz soruşdu. Henri çiyinlərini çəkdi.

– Nə bilim. Yəqin Tayqulaq onun qayışını gəmirib. Özü bunu edə bilməzdi…

– Nacins məxluq! – Deyə Bill hirsini içində boğa-boğa yavaşca söydü. – Öz qayışını gəmirə bilməyib, amma Spankerinkini gəmirib.

– Bəli, daha Spankerin bütün iztirablarına son qoyulub. Canavarlar onu yəqin gözlərinə təpişdiriblər. İndi bala-bala həzm edirlər. Üçüncü epitafiya da beləcə oxundu, Qəhvə iç, Bill!

Bill parçını geri çəkdi.

– Köpəkoğluyam, içsəm! Dedim ki, itlərdən biri qaçsa içməyəcəyəm. Deməli, dilimə vurmayacağam, vəssalam!

– Əla qəhvədir! – Henri onu yoldan çıxarmaq istədi.

Bill özünü sındırmayıb qəhvədən dilinə də vurmadı.

Tayqulaq onun yeməyini zəhərə döndərmişdi, buna görə də iti o ki var söydü. Yola hazırlaşanda Bill çımxırdı:

– Bu gecə onları ayrı-ayrı bağlayacağam!

Heç yüz addım getməmişdilər ki, Henri dayandı, əyilib nəyisə xizəyin altından götürdü. Qaranlıqda bu əşyanı yaxşı görə bilmədi, amma tanıdı və onu arxaya tulladı. Əşya kirşəyə dəyib, arxadan gələn Billin qabağına düşdü.

– Götür, lazımın olar. – Henri qışqırdı.

Bill ah çəkdi. Xalta qırığıydı. Spankerdən yalnız bu qalmışdı. Dedi:

– Axırına çıxıblar! yüz faiz!

– Hətta xaltanın dəmirini də gəmiriblər. Henri, onlar acından ölürlər ki!.. Şər deməsən, xeyir gəlməz. Hələ bizi də gözlərinə təpəcəklər.

Henri qeyzlə güldü:

– Düzdü, canavarlar mənim dalımca heç vaxt düşməyiblər. Amma başıma daha pis müsibətlər gəlib. Şükür Allaha ki, sağ-salamat çıxmışam. Onlardan, o nacins vəhşilərdən lap onu gəlsin. Bill, elə bilirsən sənin lələşini məhv etmək asandı?

– Noolar, baxarıq, baxarıq… – dostu mızıldandı. – Yaxşı, Mək-Qerriyə çatanda görərsən…

– Heç ümidim yoxdu.

– Sənin kefin pisdi, ona görə belə deyirsən! – Henri qətiyyətlə bildirdi. – Vallah, sənə nəşə lazımdı. Qoy Mək-Qerriyə çataq, səninçün eləsini doldurum ki…

Bill etiraz əlaməti olaraq nəsə mızıldandı. Sonra susdu və xeyli danışmadı. Bu gün də əvvəlki günlər kimi etdi.

Saat doqquzda hava işıqlandı. Saat on ikidə üfüq cənub tərəfdən çəhrayı rəngə boyandı. Bu, hardasa gizlənmiş Günəşin işiydi. Beləliklə, cansıxıcı gün başlandı. Təxminən üç saatdan sonra yenə amansız gecə onu udacaqdı.

Günəş üfüqdən boylanan vaxtı Bill kirşədən tüfəngi götürüb dedi:

– Sən dayanma, Henri. Mən bir gedim görüm orda neynirlər.

Henri qışqırdı:

– Uzağa getmə, Bill! Patronun azdı. Başına hava gəlib, nədi, səni tikə-tikə edərlər…

– Aha, indi də sən zarıldadın! – Bill dedi.

Henri susdu və tək-tənha yoluna düzəldi. Sonra qaranlıq səhrada gözdən itən dostunun dalınca narahat-narahat boylandı.

Bir saat sonra Bill kəsə yolla qayıtdı:

– Hər yeri axtarır, gəzib-dolaşırlar. Bizdən də ayrılmaq istəmirlər. Bizi gəbərdəcəklərinə arxayındılar. İntəhası bir az səbr edirlər, bununla belə, yan-yörədəki yeməli ovlarını da əldən buraxmaq istəmirlər. Henri dedi:

– Səncə, onlar nə fikirləşirlər? Yəni biz tələyə düşmüşük, oradan çıxa bilmərik?

Bill bu sözlərə məhəl qoymadı.

– Mən bəzilərini gördüm. Çox arıqdılar. Yəqin xeyli vaxtdır dişlərinə bir şey dəymir: əlbəttə, bizim itlərdən başqa. Sürü böyük sürüdü, üç dənə it onların qarnını doydurar? Əriyib çöpə dönüblər. Bir dəri, bir sümük, vəssalam. Qabırğaları da ki, elə bil ağac qabıqlarıdır. Bir sözlə, qorxu-zad qulaqlarına girmir. Bu saat cənglərinə nə keçsə dağıdacaqlar.

Bir azdan Henri (indi o, kirşənin dalınca gedirdi) yavaşdan fit çaldı.

Bill geri döndü və sakitcə itləri saxladı. Az əvvəl ötüb keçdikləri döngənin arxa tərəfiylə möhkəm əzələli, arıq, tükü pırtlaşıq bir canavar, qarı iyləyə-iyləyə, yüngülcə sürüşə-sürüşə qaçırdı. Adamlar dayananda o da ayaq saxladı, ağzını sallayıb yerdən gələn iyi acgözlüklə burun deşiklərinə çəkdi.

– Odur, dişi canavardır, – Bill dedi.

İtlər qarın üstündə uzanmışdı. Bill onların yanından ötüb dostuna yaxınlaşdı. İkisi də bu qəribə heyvana diqqətlə baxırdı. Bu vəhşi neçə gün idi ki, onların izinə düşmüşdü və qoşqunun yarısını həzm-rabedən keçirmişdi.

Canavar bir anlıq dayandı, baxdı və azca irəli yeridi. O, beləcə təxminən yüz addım kirşəyə tərəf gəldi, sonra küknar ağaclarının yanında durdu, ağzını göyə tutdu. Burnu ilə havadan iyi çəkə-çəkə ona tamaşa edən adamlara diqqətlə göz qoymağa başladı. Bu baxışlarda nəsə bir həsrət gizlənmişdi. Bu, elə bil, həsrətli it baxışlarını xatırladırdı, amma bu baxışlarda itə xas olan sədaqət yox idi. Bu həsrət aclıqdan doğmuşdu, canavar cəhəngi kimi zalım, şaxta kimi amansız idi.

Canavara nisbətən bu vəhşi yekəydi. Düzdür, yerişi canavar yerişiydi. Və görünür, o öz əcdadlarını təmsil edən ən iri nümayəndələrdən idi.

Henri ovçu gözüylə baxıb dedi:

– Hündürlüyü iki fut olar. Başından quyruğuna qədər, yəqin ki, beş futdur.

– Hə, – Bill cavab verdi. – Rəngi də canavar rəngi deyil. Sarışın canavar görməmişəm. Amma bununku, deyəsən, qırmızımtıl-qəhvəyi rəngə çalır.

Bill yanılırdı. Heyvanın tükləri xalis canavar tükləriydi. Arasından ağ ləkələr də gözə dəyirdi. Başını isə qırmızımtıl tüklər örtmüşdü. Və bu ağımtıl, qırmızımtıl, sarımtıl rənglər gah itir, gah da gözə dəyir, adamı çaşdırırdı.

– Əsl qoşqu itidir! Özü də yekəsindən, – Bill dedi – Bir bax, quyruğunu gör necə bulayır.

– Ey, Layka, – Bill çağırdı. – Yaxın gəl görüm. Adın nədir sənin?

– Heç bir damcı da qorxmur! – Henri güldü.

Bill hündürdən qışqırdı və canavarı yumruğu ilə hədələdi. Amma heyvan qorxub eləmədi, bir az ehtiyatlandı. O, adamlara yenə amansız acgözlüklə, oğrun ehtirasla baxırdı. Onun qarşısında canlı vardı və o, acından ölürdü. Azca cəsarəti çatsaydı, adamları parçalayıb yeyərdi. Bill qeyri-ixtiyari səsini yavaşıtdı:

– Bura bax, Henri. Bizim üçcə patronumuz var. Amma bir heyvanı ki, öldürə bilərik. Burda, axı, güllə boşa çıxmaz. Heyif itlərdən, elə bil heç yox idilər. Yox, buna son qoymaq lazımdı. Hə, nə deyirsən?

Henri razılıqla başını tərpətdi. Bill ehtiyatla tüfəngi kirşədən götürdü, çiyninə qaldırmaq istəyirdi ki, dişi canavar cığırdan o tərəfə sıçrayıb götürüldü və küknar ağacları arasında gizləndi. Dostlar bir-birinə baxdılar.

Henri uzun fit çaldı.

– Eh, heç ağlıma gəlmirdi, – deyə Bill tüfəngi yerinə qoydu. – İtlərin yeməyinin üstünə çıxan çoxbilmiş canavar, əlbəttə, tüfəngi də tanıyar. Vallah, Henri, bizim bütün bədbəxtliyimiz bu dişi canavarla bağlıdır. O, qansızdı, itlərimizin üçünü aparıb, mağıl indi altı itimiz vardı. Yox, mən ona çatacam. Belə açıqlıqda onu öldürmək olar? Çox bicdi. İndi mən onu izlərəm, Pusquda durub bu qansız vəhşini gəbərdəcəm, – Ancaq uzağa getmə ha, – Henri xəbərdarlıq elədi. – Sürüylə sənə hücum etsələr, vəssalam, işin bitdi. Bu vəhşilər lap çox acıblar. Ehtiyatlı ol, Bill, keçərsən onların cənginə ha! həmin gün vaxtından bir az tez düşərgə saldılar. Əlbəttə, uç it altı itin gücündə deyildi və onlar ağır kirşəni sürətlə darta bilmirdilər. Bill itləri bir-birindən aralı bağladı, hər iki dost yıxılıb yatdı. Canavarlar isə daha da ürəklənmişdilər və onların ucbatından gec qızılaxtaranlar neçə dəfə oyanmağa məcbur oldular. Vəhşilər o qədər yaxın gəlmişdilər ki, itlər qorxudan lap dəlilik edirdilər. Ürəkli quldurların qabağını almaq üçün tonqala neçə dəfə odun atmaq lazım gəldi. – Dənizçilər deyirlər ki, köpəkbalıqları gəminin dalınca üzməyi xoşlayırlar, – Bill yorğanın altından çıxıb tonqala sarı gəldi. – Bu canavarlar da köpəkbalığı kimi bir şeydirlər – quruda yaşayan köpəkbalıqları! Bu hiyləgər vəhşilər, elə bilirsən, təkcə it yeməyindən ötrü dalımıza düşüblər? Axır bizi tutub yeyəcəklər, baxarsan. Henri onun sözünü kəsdi:

– Sən ki, bu qədər bəd-bəd danışırsan, elə sənin özünü qamarlayacaqlar. Qorxan gözə çöp düşər. Təsəvvür et ki, elə lap canavarların ağzındasan…

– Eh, onlar o qədər insan əti yeyiblər ki…

– Bəsdi, bədniyyət olma! Daha taqətim yoxdur! Henri acıqlı-acıqlı böyrü üstə çevrildi. Billin susması onu təəccübləndirdi. Bu, Billə yaraşan hal deyildi. Adətən sərt sözlər onu hövsələdən çıxarırdı. Henri yuxuya gedənə kimi bu haqda düşündü. Nəhayət, kirpikləri açılıb yumuldu və o, belə bir qənaətlə dərin yuxuya getdi ki, “Bill ruhdan düşüb. Sabah onu ovundurmaq lazımdı. Ayıltmaq lazımdı onu”.

3
ACLIQ HARAYI

Gün uğurlu gəlmişdi. Gecə bir dənə də olsun it qaçmamışdı. Bill və Henri bu şaxtalı gündə xoş əhvalla yola düzəldilər. Bill sanki ötən gecəki həyəcanlarını unutmuşdu. Döngələrin birində kirşə aşdı. Amma Bill itlərlə zarafatından qalmadı. Aləm biri-birinə qarışmışdı. Aşmış kirşə nəhəng qar topasının arasına pərçim olmuşdu. Onu təzədən düzüb-qoşmaq üçün itləri qoşqudan aşası oldular. Qızılaxtaranlar əyilib kirşəni qaldırmağa çalışanda Henri Tayqulağın qaçıb uzaqlaşdığını gördü.

– Dayan, Tayqulaq – Henri qışqırdı və dikəlib itin dalınca baxdı.

Amma Tayqulaq daha da bərkdən götürüldü. Orada, yolun kənarında, indicə ötüb gəldikləri yerdə dişi canavar Tayqulağı gözləyirdi. İt ona çatanda qulaqlarını şəklədi, addımlarını yavaşıtdı, sonra dayandı. İt canavara diqqətlə, amma oğrun-oğrun baxır, bəlkə də həsəd aparırdı.

Dişi canavar dişlərini qıcıtdı, sanki itə bic-bic gülümsündü. Sonra bir neçə dəfə oynamaq hərəkətləri edib dayandı. Tayqulaq hələlik ehtiyat edirdi, quyruğunu yuxarı qaldırıb, qulağını şəkləyə-şəkləyə ona tərəf getdi; başını lap dik qaldırdı.

İt canavarı imsimək istədi. Vəhşi isə geri çəkilərək qabaq pəncələriylə iti oynaşmağa dəvət etdi. Tayqulaq irəli meyllənəndə, canavar geri çəkilirdi. Ha yavaş-yavaş, ha yavaş-yavaş canavar Tayqulağın başını tovladı, onu öz etibarlı müdafiəçilərindən, insanlardan uzaqlaşdırıb ardınca apardı. Birdən elə bil Tayqulağı cərəyan vurdu. Nəsə dumanlı bir təhlükə hiss edib dayandı. Dərhal kirşəyə tərəf çevrildi, qoşqu dostlarına, onu səsləyən insanlara baxdı. Ancaq geriyə meyllənmək istəyəndə dişi canavar dərhal onu yoldan elədi, Tayqulağa yaxınlaşdı, bircə anlıq burnuyla ona toxundu, sonra oynaya-oynaya, iti özünə çəkə-çəkə daha da uzaqlaşdı.

Bu vaxt Billin yadına tüfəng düşdü. Amma silah çevrilmiş kirşənin altında qalmışdı. Henri dostuna kömək edib şeyləri yığışdırana kimi itlə canavar biri-birinə o qədər yaxın durmuşdular ki, belədə güllə atmağa dəyməzdi.

Tayqulaq öz səhvini gec başa düşdü. Bill və Henri hələ də bir şey anlamırdılar. Birdən gördülər ki, Tayqulaq dönüb var gücüylə onlara tərəf qaçır. Tayqulağın qabağını kəsmək üçün yolun hər iki tərəfindən on iki boz, arıq canavar qaçırdı. Elə bu vaxt dişi canavar bayaqkı oynaqlığını və hiyləgərliyini unudaraq vəhşi ulartı ilə Tayqulağın üstünə şığıdı. Tayqulaq onu çiyni ilə itələdi, ancaq itin geriyə yolu bağlanmışdı. Tayqulaq kirşəyə çatmaq ümidini itirməmişdi. Canavar sürüsünün mühasirəsinə cumdu. Canavarlar getdikcə çoxalırdı. Dişi canavar isə itdən əl çəkmir, ondan bir addım belə aralanmırdı.

– Hara gedirsən, Bill? – deyə Henri dostunun çiyinlərindən yapışdı.

– Bəsdi! Onlar daha it görməyəcəklər!

Henri kirşənin üstündə oturub gözləməyə başladı. Görəsən, bunun axırı necə olacaqdı? Bundan başqa onun əlindən nə gələrdi ki?..

Bill gözdən itmişdi. Amma kolların və təzəcə boy atan küknar ağaclarının arasında Tayqulaq gah görünür, gah da itirdi. Henri itin vəziyyətinin çıxılmaz olduğunu anladı. İt də təhlükəni başa düşmüşdü, amma qaçır, canavar sürüsü isə kəsmə yolla yüyürürdü. Tayqulaq bu vəhşilərin cəngindən çətin qurtaraydı. Kirşəyə çatmaq üçün onları qabaqlamalıydı. Canavarlar hər an onun qabağını kəsə bilərdilər. Henri bilirdi ki, haradasa, qarın üstündə, kol-kos və ağacların arasında gizlənmiş Bill canavar sürüsü və Tayqulaqla qarşılaşacaqdır.

Hər şey bir anda oldu. Hadisənin belə tezliklə baş verəcəyini Henri heç gözləmirdi. Güllə səsi gəldi. Sonra dalbadal iki atəş də açıldı. Billin gülləsi qurtarmışdı. Elə bu vaxt zingilti, inilti və dəhşətli ulartılar bir-birinə qarışdı. Henri yaralı canavarların vahiməli səsləri arasından Tayqulağın zingiltisini də eşidirdi.

Vəssalam. Bağırtı da kəsildi. Zingilti də qurtardı. Hənirsiz çöllərin dəli sükutu yenidən başladı. Henri kirşənin üstündə uzun müddət oturdu. Hara gedəydi axı? Hər şey bəlliydi. Elə bil Billin canavar sürüsü ilə əlbəyaxa çarpışması onun gözləri önündə baş vermişdi. O, həmin dəqiqələrdə yalnız bircə dəfə yerindən qalxıb kirşədən baltanı götürdü. Sonra kirşənin üstündə oturub kədərli gözlərini bir nöqtəyə zillədi. Onun ayaqları arasına qısılmış itlər tir-tir əsirdilər.

Nəhayət, Henri yorğun-arğın ayağa qalxdı, elə bil bütün günü bədənini əzmişdilər. İtləri qoşdu. Qayışlardan birini öz çiyninə keçirtdi və itlərlə birlikdə kirşəni dartmağa başladı. Amma çox getmədi, qaranlıq düşən kimi dayandı, düşərgə saldı və bacardıqca çox quru odun yığdı. İtləri yedizdirdi, özü də şam etdi, sonra düz tonqalın yanında yer saldı.

Həmin gecə Henri rahat yata bilmədi. Gözünü yummaq istəyəndə canavarlar düz ocağın böyründə göründülər. Onlar aydın görünürdülər, lap yaxındaydılar, üzük qaşı kimi tonqalı mühasirəyə almışdılar. Canavarlardan bəzisi qarın üstündə uzanmış, bəzisi çöməlib oturmuş, bir neçəsi isə qarın üstüylə sürünə-sürünə tonqala sarı yaxınlaşır, onun ətrafında hərlənirdi. Yatanları da vardı. Bu vəhşilər it kimi qarın üstündə büzüşüb arxayın-arxayın yatmışdılar. Henrinin yuxusu isə ərşə çəkilmişdi.

Henri böyük bir tonqal qalamışdı. Ona gün kimi aydın idi ki, yalnız ocağın nəhəng alovuyla özünü qoruya bilər. İtlərin ikisi də sahibin sağ-sol tərəfində oturmuşdu, Onlar Henriyə pənah gətirib son ümid yeri kimi ona sığınmışdılar, İtlər gah mırıldanır, gah zingildəyir, gah da qorxa-qorxa hürürdülər. Canavarlardan hansısa tonqala yaxınlaşanda itlərin hürüşü qalxırdı. hürüşməni eşidən canavar sürüsü hərəkətə gəlir, sıçrayıb irəli cumurdu. Nərə çəkir, ulayır, sonra yenə qarın üstünə qısılıb mürgüləyirdilər.

Sürü sürünə-sürünə tonqala yaxınlaşırdı. Vəhşilər Henrinin lap ikicə addımlığına can atır, bununla da öz ovlarını gözdən qoymaq istəmirdilər. Henri ocaqdan çubuq dartıb çıxartdı və onu canavarların üstünə tulladı. Əgər odun parçası canavarlardan birinə dəysəydi, dəhşətli nərilti və ulartı ətrafın səssizliyini pozar, vəhşilər heç olmazsa bir az geri çəkilərdilər.

Səhərə yaxın Henri yuxulu gözlərini ovuşdurub ayağa qalxdı. Yemək hazırladı. Toqqasının altını bərkitdi. Saat doqquz idi. Gün işığı canavarları qovmuşdu. Henri gecədən bəri ürəyində götür-qoy elədiyi işləri görməyə girişdi. O, cavan küknar ağaclarından qırıb onları iki qoşa, hündür ağacların arasına elə düzdü ki, sanki iki ağac arasında körpü yarandı. Sonra kirşədəki qayışları körpünün üstündən aşırıb itlərin köməyi ilə taxta tabutu yuxarı, düzəltdiyi körpü üstünə qaldırdı. Uzunsov, qapalı yeşiyi orada yerbəyer edəndən sonra içindəki mərhuma müraciətlə dedi:

– Billi parçalayıb yedilər, bəlkə məni də yedilər; amma sənə, cavan oğlan, onların dişi çatmayacaq! Bundan sonra Henri yoluna davam etdi. İndi itlərin dartdığı boşalmış kirşə yüngülcə yellənirdi. Sürət də xeyli artmışdı. Sanki itlər də insan kimi başa düşmüşdülər ki, yalnız Mək-Qerri fortuna çatanda təhlükə sovuşa bilər.

Canavarlar isə daha da ürəklənmişdilər: onlar kirşanın dalınca arxayın-arxayın, dillərini çıxarıb yortma qaçırdılar. Canavarlar lap arıqlayıb çöpə dönmüşdülər. Yalnız əzələləri zəncir kimi dartılırdı. Henri onların qarın üstüylə rahat qaçdıqlarına, yıxılmamalarına heyrət edirdi.

Henri qaranlığa düşəcəyindən qorxurdu. Günortaçağı Günəş üfüqdən boylanaraq göyün cənub qübbəsini isidirdi. Henri günəşin bu hərəkətinin xeyir gətirəcəyinə və hər şeyin yaxşılıqla qurtaracağına inandı. Günlər uzanmışdı, İlıq günəş şüaları bu yerləri qızdırırdı. Amma bu “mərhəmətli” şüalar öləziyəndə Henri dayanmalı oldu. Qaranlığa hələ xeyli vardı və hava işıqkən Henri tədarük görməyə başladı – daha çox çör-çöp, oduncaq yığdı.

Gecə düşən kimi onun canına da vəlvələ düşürdü. Canavarlar lap cürətlənmişdilər. Bir yandan da ötən gecənin yuxusuzluğu Henrini əldən salmışdı, O, adyala bürünüb, baltanı! ayaqları arasına qoydu. Tonqalın yanında oturdu. Henri özünü heç cür ələ ala bilmirdi. Gözləri qapanırdı. İtlərin ikisi də lap onun böyrünə sığınmışdı. Gecəyarısı Henri oyandı və özündən cəmi on iki fut aralıda yekə bir ağ canavar gördü. Bu canavar bəlkə də sürüdəki canavarların ən yekəsiydi. Vəhşi yavaş-yavaş, tənbəl-tənbəl gəlirdi, O, var gücüylə düz Henrinin üzünə əsnədi, sonra oğrun və hiyləgər baxışlarını əvvəl-axır yeyəcəyi öz məxsusi canlı ovunun üstündə gəzdirdi.

Bütün sürüdə belə bir məkrli arxayınçılıq hökm sürürdü. Henri təxminən iyirmi canavar saydı. Onlar gah acgözlüklə Henriyə baxır, gah da arxayın-arxayın mürgü vururdular.

Canavarlar yemək süfrəsinin başına yığılmış uşaqlara bənzəyirdilər. İşarə verilən kimi yeməyə daraşacaqdılar. Və o dadlı, yeməli şey Henri idi! O da belə düşünürdü: “Görəsən, bunlar əməliyyata nə vaxt başlayacaqlar?..” Henri ocağa çör-çöp yığa-yığa düşünürdü. İndi o öz canının dərdinə qalmışdı. Can şirin şeydi axı. Henri əzələlərini yoxlamaq məqsədilə oynatdı, barmaqlarının sirli quruluşuna xəlvəti bir maraqla tamaşa etdi. Sonra onları şaqqıldatdı; əvvəlcə bir-bir, sonra da hamısını birdən. O, gah barmaqlarını dartdı, gah da bükdü. Dırnaqlarının düzülüşünə də göz yetirdi. Bundan sonra isə barmaqlarının uclarını gah bərkdən, gah da yavaşca cımcıqlayaraq əsəblərini yoxladı, məftunluqla öz canını, bütün orqanizminin zərifliyinə inandı. Sonra ürkək-ürkək ocağın başına yaxınlaşan canavarlara baxdı… Henrinin beynində elə bil qəfildən şimşək çaxdı: sən demə bu acgöz, yırtıcı vəhşilərin sinov getdiyi şey onun möhtəşəm bədəni, şirin canı əslində dovşan və yaxud sığın əti kimi bir şeymiş…

O, mürgüdən dəhşət içində ayıldı, qarşısında sarışın bir dişi canavar gördü. Vəhşi, tonqaldan təxminən altı fut aralıda durmuşdu, qızmış gözləriylə adamı yeyirdi. Sahibinin ayaqlarına qısılmış itlər dişlərini qıcıyır, mırıldanırdılar. Amma dişi canavarın vecinə deyildi. O, adama şəhvətlə baxırdı və beləcə insanla yırtıcı arasında “baxış müharibəsi” xeyli davam etdi.

Canavarın görkəmində quduzluq yox idi. Amma onun gözləri!.. Aman Allah, bu yırtıcının gözündən şimşək çaxırdı. Henri onun üçün canlı ərzaq idi və bu canlı, yeməli şeyin görünüşü canavarın ağzının suyunu axıdırdı. Onun ağzının suyu ağ qarın üstünə damcılasa da, naməlum bir iştahla ağız-burnunu yalayırdı. Henrinin canına dəli bir qorxu düşmüşdü. O, cəld közərmiş odun parçası götürdü, amma elə bu vaxt dişi canavar geri çəkildi: görünür, canavar buna öyrəşmişdi. O vəngildədi, dişlərini qıcırdaraq ağartdı. Gözlərində yanan aclıq ehtirası quduz bir qızğınlıqla əvəz olundu. Henri karıxdı. Barmaqları közərmiş odun parçasından elə bərk yapışmışdı ki, özündən asılı olmayaraq tonqaldan aralanmışdı. Elə bu vaxt bu arıq barmaqlarının didik-didik olunacağı gözlərinin önünə gəldi.

Henri indiyə kimi canını bu qədər istəməmişdi. Onun həyatı təhlükə altındaydı.

Henri bütün gecəni özünü közərmiş odun parçalarıyla canavarlardan qorudu. O, hərdən yuxuya məğlub olurdu, bununla belə, yenə itlərin zingiltisinə, mırıltısına oyanırdı. Səhər açıldı. Amma budəfəki gün işığı canavarları qova bilmədi. Henri sürünün dağılıb getməsini nahaq gözləmişdi. Vəhşilər yenə də tonqalı üzük qaşı kimi dövrəyə almışdılar və Henriyə elə həyasız arxayınçılıqla baxırdılar ki… Səyyahın bədəni qorxudan üşüdü, buna baxmayaraq, gün işığı onu ürəkləndirmişdi.

Henri alovun müdafiəsi altından çıxıb yola düzəlmək istəyirdi ki, cürətli canavarlardan biri sürünün arasından çıxıb onun üstünə sıçradı. Amma canavar hesabı düz aparmamışdı, hədəfi boşa çıxdı. Əlbəttə, Henri cəld tərpənməsəydi, bəlkə də başqa cür olacaqdı. Canavarın dişləri onun ombasının bir neçə santimetrliyində bir-birinə dəyib şaqqıldadı. Bu dəfə bütün sürü onun üstünə cumdu. Yanan, odlu çubuqlar olmasaydı, yəqin ki, canavarlar Henriyə daraşacaqdılar.

Henri hətta günün günorta çağında da tonqaldan aralanıb odun qırmağa gedə bilmədi. Kirşənin iyirmicə addımlığında çoxlu quru küknar ağacları vardı. Henri ocağı bu ağacların yanına itələmək üçün yarım gün vaxt itirdi. O, közərən çubuqları əlində tuta-tuta özünü canavarlardan qoruyurdu. Ağaclığa çatanda ətrafa göz gəzdirdi. Çör-çöpün daha çox olduğu yeri axtardı.

Bu gecə də əvvəlki gecələrin eyni idi. Fərq bircə bunda idi ki, Henri tamam yuxuya məğlub olmuşdu. İtlərin mırıltısı, zingiltisi artıq onu oyada bilmirdi. İtlər ard-arası kəsilmədən zingildəyirdilər. Henrinin yorğun, yatmış beyni bu səslərin əks-sədasını eşidə bilməzdi.

Birdən elə bil kimsə ona zərbə endirdi və o, dik atıldı. Dişi canavar lap yaxında durmuşdu. Henri dərhal yanan çubuğu onun açılmış cəhənginə soxdu. Dişi canavar geri sıçradı, ağrıdan uladı. Henrinin burnuna isə yanmış tük, bişmiş ət iyi dəydi, Bu mənzərə Henriyə ləzzət verdi. Sonra vəhşinin başını əsdirə-əsdirə onun lap böyründə qeyzlə nərildədiyini gördü.

Bu dəfə yatmamışdan qabaq Henri közərən küknar budaqlarının bir ucunu sağ əlinə bağladı. Elə təzəcə gözlərini yummuşdu ki, əli yandı və yanmış yerin ağrısı onu ayıltdı. Beləcə, bir neçə saat davam etdi. Henri ayılanda həmin çubuqlarla canavarları qovur, ocağa təzədən çör-çöp atır və məşəldən yenə əlinə bağlayırdı. Hər şey yaxşı gedirdi; amma bir dəfə Henri məşəli əlinə pis bağladı və yuxuya gedəndən sonra məşəl əlindən düşdü.

O, yuxu görürdü: Mək-Qerri fortu. İsti, rahat yer. O, fortun rəisi ilə kart oynayır. Sonra yuxuda gördü ki, canavarlar fortu dövrəyə alıblar. Onlar düz fort qapılarının ağzında ulayır, Henri isə hərdənbir rəislə birlikdə kartı kənara tullayıb canavar ulartısına qulaq verir və onların içəri girmək cəhdlərinə gülürdü. Sonra (nə qəribə yuxu görürdü, aman Allah!) cırıltı səsi eşidildi. Qapılar taybatay açıldı. Canavarlar otağa soxuldu, Henrinin, rəisin üstünə cumdular. Qapılar açılan kimi canavarların dəhşətli ulartısı otağı başına götürdü. Yuxu nəsə başqa bir şəkil almışdı və Henri bu dəhşətli ulartının səsindənmi, ya bu qəribə yuxudanmı, heç cür baş aça bilmirdi.

Yuxudan ayılanda gördü ki, həqiqətən canavarlar nərildəyir, ulayırlar. Vəhşi sürüsü onun üstünə cummuşdu. Canavarlardan birinin dişləri onun qoluna batdı. Henri özünü tonqalın üstünə atdı və birdən hiss etdi ki, ayağında da yaralar var. Beləcə döyüş başlandı.

Qalın əlcəklər Henrinin əllərini oddan qoruyurdu. O, yanan odunları, iri gözləri ovuclarında götürüb ətrafa səpələyirdi. Tonqal püskürmüş vulkanı xatırladırdı.

Belə çox çəkə bilməzdi. Henrinin sifəti suluqlamışdı, kirpikləri, qaşları yanmışdı. Ayaqları da istiyə tab gətirə bilmirdi. O, yanan odunlardan birini əlinə götürüb dərhal tonqalın böyrünə tullamadı. Canavarlar geri çəkildilər. Ətrafa o qədər köz-kömür səpələnmişdi ki, qarın üstündən fışıltılı səslər çıxırdı. Canavarlar fışıldayan közləri tapdayır, yəqin ki, buna görə nərə çəkir, vəngildəyir və atılıb düşürdülər. Henri odun parçasını tulladı. Yanan əlcəklərini də çıxarıb qarın üstünə atdı, sonra onları söndürmək üçün tapdamağa başladı. İtlərin ikisi də yoxa çıxmışdı. Yəqin ki, onlar da Fotti və başqa itlər kimi canavarların növbəti qurbanı olmuşdular.

– Amma məni yeyə bilməyəcəksiniz! – Deyə Henri hiddətlə yumruğunu havada yelləyib canavarlara qışqırdı.

Onun səsi sürüdə bir canlanma yaratdı və onlar mehriban-mehriban ulamağa başladılar. Dişi canavar isə lap Henrinin yanına gəldi, ac, şəhvətli gözlərini insana zillədi…

Henri özünümüdafiə üçün yeni plan cızdı. Tonqaldan ayrı-ayrı ocaqlar düzəltdi və onları üzük qaşı kimi dairəvi səpələdi. Özü də qaldı ortada, adyalı ərimiş qarın üstünə sərib oturdu. İndi hər tərəfdən onu yanan ocaqlar qoruyurdu. Henri özünü alov mühasirəsində gizlətdi. Bütün sürü heyrətlənmişdi: Sanki canlı ov yoxa çıxmışdı, Təəccüblənmiş vəhşilər bu “alov üzüyü”nü dövrəyə aldılar. Hələ indiyə kimi canavarlar od-alova bu qədər yaxın durmamışdılar. İndi onlar lap itlər kimi bir-birinə qısılmış, cərgəylə “alov üzüyü”nün yaxınlığında oturmuşdular. Alovun istisindən daha qorxmadan canavarlar dişlərini şaqqıldadaraq yüngülcə ulayırdılar.

Dişi canavar çöməlib oturmuşdu, əvvəlcə o, başını yuxarı qaldırıb ulamağa başladı. Sonra canavarlar bir-bir ona tərəf gəldi, nəhayət, bütün sürü ağzını göyə tutub uladı; onlar aclıq nəğməsi oxuyurdular.

Hava işıqlanmağa başlamışdı. Səhərin gözü açılırdı. Tonqal yanıb sönmək üzrəydi. Oduncaq da az qalmışdı. Ehtiyat odun, çör-çöp yığmaq lazım idi. Henri “alov üzüyü”nün içindən çıxmaq istədi, lakin canavarlar qoymadı. Düzü, yanan odunlar canavarları geri çəkilməyə məcbur edirdi. Ancaq dəxli yox idi, daha da həyasızlaşmış vəhşilər çıxıb getmirdilər. Henri onları qovmağa çox çalışdı. Gördü ki, xeyri-zadı yoxdu. Məcbur olub yenidən “alov üzüyü”nün içinə girdi. Elə bu vaxt canavarlardan biri onun üstünə tullandı, lakin ocağın üstünə düşdü. Qorxmuş vəhşi ağrıdan dəhşətlə vəngildədi, sürünə-sürünə ocaqdan aralandı və yanmış pəncələrini qarın içində soyutmağa başladı.

Henri qüssəli-qüssəli adyalın üstündə əyləşmişdi. Beli bükülmüş, başı aşağı sallanmışdı. Mübarizə aparmağa halı qalmamışdı. Hərdənbir başını qaldırıb yanıb qurtarmaq üzrə olan tonqala yazıq-yazıq baxırdı. “Alov üzüyü” hardasa seyrəlir, bir-birindən aralı ocaqlara dönürdü. Və bu ocaqlar arasındakı məsafədən içəri girmək asanlaşırdı. Bəli, alov dilimləri qısalır, aralardakı məsafələr isə çoxalırdı.

Henri mızıldandı:

– Hə, indi məni də yeyə bilərsiniz! Heç vecimə deyil, mən yatmaq istəyirəm…

Ayılanda bircə addımlıqda gözlərini ona zilləmiş həmin dişi canavarı gördü.

Onun üçün bəlkə də saatlara bərabər olan dəqiqələr ötürdü. Henri başını qaldırdı. Deyəsən qəribə, anlaşılmaz bir dəyişiklik baş vermişdi. Elə bil yuxudaydı, ayıldı. Nəsə baş vermişdi. Əvvəlcə, Henri heç nə anlamadı. Ətrafına baxdı: canavarlar yoxa çıxmışdılar. Tapdanmış qarın üstünə düşən ləpirlər vəhşilərin Henriyə necə yaxınlaşdığını aydın göstərirdi.

Henrinin mürgülü gözləri yenə qapandı. Başı əyildi və dərhal səksənib ayıldı. Hardasa, uzaqdan insan səsi, xizək xışıltısı, it hürüşməsi gəlirdi. Çaydan üzü bəri ağacların arasında dörd qoşqu göründü. Bir neçə adam sönmüş “alov üzüyü”nün ortasında huşunu itirmiş Henrini dövrəyə aldı. Onlar Henrini silkələyir, ayıltmağa çalışırdılar. Henri onlara sərxoş kimi baxdı, sonra yuxulu, ölgün bir səslə kəkələdi:

– Sarışın canavar… İtlərin yeməyinin üstünə çıxmışdı. Əvvəlcə xörəkləri yedi… Sonra itləri… Sonra da…

Bill…

– Lord Alfred hardadı? – Deyə gələnlərdən biri Henrinin qulağına qışqırıb çiyinlərindən möhkəmcə silkələdi.

Henri yavaşca başını tərpətdi.

– Canavarlar ona dəyməyib… ağacların üstündədi, orada… Axırıncı dayanacaqda… – Ölüb?

– Hə, tabuta qoymuşuq, – Henri cavab verdi. O hirslə üstünə oyanmış adamdan dartındı.

– Əl çəkin məndən, halım yoxdur… Cecəniz xeyrə… Henrinin kirpikləri qırpıldı, yumuldu. Başı sinəsinə sallandı. Onu adyalın üstünə uzatdılar və şaxtanın ölü sükutunda ucadan xorultu səsi eşidildi.

Bu xorultuya həm də başqa səslər qarışmışdı. Uzaqdan ac canavar sürüsünün güclə eşidilən ulartısı gəlirdi. Onlar bir az əvvəl qoyub getdikləri insan əvəzinə başqa bir ov tapmışdılar; onu qovurdular.

İkinci hissə
VƏHŞİNİN DOĞULMASI

1
CANAVAR DÖYÜŞÜ

İnsan səslərini və qoşqu itlərinin zingiltisini qabaqca dişi canavar eşitdi. Sönən alov mühasirəsində özünü qoruyan zavallı insandan əl çəkib üzü yuxarı götürüldü. Yorğun sürü canlı ovdan könülsüz ayrıldı. Vəhşilər qulaqlarını şəkləyib azca ətrafı dinşədilər. Sonra dişi canavarın dalınca götürüldülər.

Sürünün başında ağ, yekə bir canavar qaçırdı. Yəqin ki, başçılardan biriydi. Sürünü də dişi canavarın dalınca o aparırdı. Hərdən başçı onu ötmək istəyən cavan həmcinslərinin üstünə diş qıcıyır, onları geri oturdurdu. Qabaqdakı dişi canavarı gözdən qoymayan ağ vəhşi də get-gedə sürəti artırırdı.

Dişi canavar sürüdən qabaqda qaçırdı, sanki bu yer əvvəlcədən onunku imiş. Guya həmişə də onunku olacaqdı. Amma onun bu hərəkəti dəstə başçısını heç də acıqlandırmırdı. Ola bilsin ki, təsadüfi bir sıçrayış dişi canavarı qabağa salmışdı. Yekə, ağ canavar dişiyə lap yaxın idi və indi onunla böyür-böyürə qaçmağa çalışırdı. Amma bu, dişi canavarın ürəyincə deyildi. O, mırıldanır, dişlərini qıcıdır, ağ canavarı yaxına buraxmırdı. Bəzən də elə qaça-qaça ağ canavarın belindən dişləmək istəyirdi. Belə hallarda başçı heç bir quduzluq göstərmir, bir az qırağa sıçrayırdı. Sonra tullanır, bütün hərəkətləri və görkəmi ilə dəlicəsinə vurulmuş sadəlövh vəhşini xatırladırdı.

Sürüyə başçılıq etməyə mane olan yeganə amil də bu idi. Əlbəttə, dişi canavarı başqa xoşagəlməz hallar da narahat edirdi. Onun sağ yanında arıq, qoca bir canavar qaçırdı. Qoca canavarın çapıq yerləri onun çox döyüşlərdən çıxdığını xəbər verirdi. Qoca vəhşi yalnız sağ tərəfdən qaçırdı. Çünki onun sağ gözü yox idi. O, təkgöz idi. Bəlkə də elə buna görə də qoca canavar sol tərəfində qaçan vəhşini həmişə sıxışdırırdı. O, aldığı yaralardan çapıq-çapıq olmuş çənəsini gah dişi canavarın böyrünə, gah belinə, gah da boynuna sürtürdü. Dişi canavar da bu “qulluğa” biganə qalmırdı. Sol tərəfdə qaçan dəstə başçısına eyni şaqqıltı ilə cavab verirdi. Elə də olurdu ki, canavarların hər ikisi eyni vaxtda ona yayxınırdı. Bu zaman dişi canavar daha qəti tədbir haqqında düşünməli olur, sürüdən geri qalmayaraq, hər ikisini birdən həsləyirdi. Belədə o, hər iki erkəyin gözünün odunu almaq üçün nərə çəkib dişlərini qıcırdırdı. Başqa vaxt olsaydı, bəlkə də bir-birinin üstünə şığıyar, döyüşəsi olardılar, amma indi sürünü girinc etmiş ən güclü hissə – aclıq hissinə belə, sevgi və rəqabət hissi qalib gəlmişdi.

Dişi canavardan aldığı zərbələrdən sonra qoca vəhşi sağ böyründə qaçan üçyaşlı cavan canavara toxunurdu. Yorulub heydən düşmüş o biri vəhşilərə nisbətən cavan canavar güclü və çevik idi. Bu keyfiyyətlərinə görə o, bütün dəstədən seçilirdi. Bununla belə, təkgöz canavardan bir az geri qalırdı. Amma ürəklənib qoca canavara yetişmək istəyəndə (bu, nadir hallarda olurdu) qoca canavar nerə çəkir, dişlərini şaqqıldadırdı. Bu zaman cavan canavar bəzən ləngiyir, geri qalır, bəzən də nəzərə çarpmadan, xəlvəti dişi canavarla qoca canavarın arasına soxulurdu. Bu əməlinə görə o, üçqat cəzalanırdı – gah dişi vəhşinin, gah qoca canavarın, gah da dəstə başçısının qəzəbinə düçar olurdu.

Cavan canavar qarşısında üç quduz vəhşini görəndə ayaq saxlayır, çöməlib tüklərini pırpızlaşdırır, dişlərini qıcırdardı. Dəstənin başında olan bu şuluqluq, təbii ki, daldakılara da sirayət edirdi. Canavarlar cavan üçyaşar vəhşinin üstünə şığıyır, onun böyür-boğazını dişləməklə öz narazılıqlarını bildirirdilər. Cavan vəhşi təhlükədə idi. Bununla belə, özünə hədsiz dərəcədə güvənir, tez-tez araya soxulurdu. Bu isə ona bədbəxtlikdən savayı bir şey gətirmirdi.

Vay o gündən ki, canavarlara ov rast düşəydi. Onda aclıq hissi sevgi və rəqabətə də qalib gəlir, onların başını qatardı. Canavarların halı yaxşı deyildi. Onlar uzun sürən aclıqdan arıqlamışdılar. Əvvəlki heyləri qalmamışdı. Sürünün arxasınca qaçanlar ən zəiflər – qocalar və cavanlar idi. Onların bəziləri axsayırdı. Güclülər qabaqda gedirdilər. Canavardan çox sür-sümüyə oxşayan bu vəhşilərin hərəkətində (əlbəttə, axsayanları saymasaq) bir damcı olsun yorğunluq hiss olunmurdu. Adama elə gəlirdi ki, onların rezin kimi dartılıb-gərilən əzələləri içində sonsuz bir qüvvət ehtiyatı gizlənmişdir. Onların bədən əzələləri beləcə ardı-arası kəsilmədən dartılıb-açılırdı.

Həmin gün vəhşilər çox qaçdı. Onlar gecələr də qaçırdılar. O biri gün də beləcə qaçdılar. Heç yerdə həyat nişanəsi yox idi. Belə şaxtalı çöllərdə yalnız vəhşilər irəliləyirdi. Həyat yalnız onların içində qaynayırdı. Bu vəhşi canlılar yaşamaq istəyirdilər. Bu vəhşi canlılar parçalamaq üçün başqa bir canlı axtarırdılar.

Canavarlar çox gəzib dolaşdılar, çayları, düzənləri ötüb keçdilər. Nəhayət, qarşılarına ov çıxdı. Onlar sığın dəstəsinə rast gəldilər. İlk ovları da yekə bir sığın oldu. Bu, əsl həyat demək idi! Bu, dadlı ət idi və daha bu əti sirli tonqalların alovları və yaxud közərmiş odun parçaları qorumurdular. Canavarlar birinci dəfə deyildi ki, belə haçalanmış iri dırnaqlarla, şaxələnmiş buynuzlarla rastlaşırdılar. Vəhşilər adi ehtiyat hisslərini və sərvaxtlığını belə unutmuşdular. Döyüş şiddətli, amma qısa oldu. Sığını hər tərəfdən mühasirəyə aldılar. Sığın iti dırnaqları ilə dəqiq zərbələr endirərək, canavarların qarnını yırtır, kəllələrini dəlik-deşik edirdi. Nəhəng iri buynuzları ilə onların sümüklərini sındırırdı. Sonra da ləhləyə-ləhləyə onları qarın üstüylə sürüyür, altına basıb əzirdi. Amma ölüm onun başının üstündə hərlənirdi. Axır ki, ayaqları gücdən düşdü və dişi canavar quduzcasına onun boğazından yapışıb yırtdı. O biri canavarlar isə harası gəldi ağız atıb onu tikə-tikə doğradılar.

Ət çox idi. Sığın səkkiz yüz funtdan çox gələrdi. Hər canavara təxminən iyirmi funt düşdü. Canavarlar heyrət ediləsi bir cəldliklə, acgözlüklə əti təpişdirdilər. Az keçmədi ki, canavar sürüsünün cənginə keçmiş o nəhəng, möhtəşəm, kök heyvandan yalnız qar üstünə səpələnmiş sür-sümük qaldı. Canavarlar qarınlarını doydurub yatdılar.

Qarınları dolu olan erkək canavarlar şıltaqlıq eləməyə başladılar. Gah küsdülər, gah dalaşdılar və təxminən günün axırına kimi beləcə oynaqlaşdılar. Sonra sürü yavaş-yavaş dağılışmağa başladı. Aclıq qurtarmamışdı. Canavarlar bol quş məskəninə gəlib çatmışdılar, hələlik sürü ilə ov edirdilər. Amma boğaz olan dişi və ya güclü sığın dəstələrinə rast gələndə çox ehtiyatlı hərəkət edir, onlardan uzaqlaşırdılar.

Günlərin birində canavar sürüsü iki dəstəyə bölündü. Dişi canavar, cavan başçı və təkgöz canavar dəstənin yarısını şərqə, Makkenzi çayına tərəf, bir az da irəli, göllərə tərəf apardılar. Bu balaca dəstə də yavaş-yavaş azalırdı. Canavarlar artıq iki-iki gəzməyə başlamışdılar. Onlardan biri dişi, o biri isə erkək olurdu. Dişi canavarın dəstəsinə girmiş tənha bir yalquzaq təkgöz tərəfindən qovuldu: nəhayət, bu balaca dəstədə dörd canavar qaldı: dişi canavar, təkgöz, ağ başçı və üçyaşar canavar.

Bu müddətdə dişi canavarın xasiyyəti çox dəyişmişdi – ona nəvaziş göstərən hər üç canavara qarşı quduzluq edirdi. Amma canavarlar öz “sevgililərinə” heç vaxt əks həmlə etmirdilər. Yalnız bellərini dişi canavarın iti dişləri altına yaxınlaşdırır, quyruqlarını bulayır, onun başına dolanırdılar. Bu hərəkətləri ilə onlar dişi canavarın qəzəbini ölçməyə çalışırdılar. Bu canavarlar “sevgililərinə” mülayimlik göstərsələr də bir-birlərini görməyə gözləri yox idi. Üçyaşar canavarın azğınlığı o birilərini lap təngə gətirmişdi. Boğuşmaların birində üçyaşar canavar qoca vəhşinin kor göz cinahından şığıyıb onun qulağını parçaladı. Amma təkgöz gəncliyə və güclü qüvvəyə qarşı özünün uzun illərdən bəri topladığı təcrübəsini, ağlını köməyə çağırdı. Onun kor gözü və zolaq-zolaq kəsilmiş sir-sifəti bu canavarın çoxillik təcrübəsindən təntənə ilə xəbər verirdi. O, çox döyüşlərdən çıxmışdı. Buna görə də indi onunçun necə hərəkət etmək barədə fikirləşmək lazım gəlmədi. Döyüş ədalətlə başladı, amma ədalətsiz qurtardı. Əlbəttə, qoca canavara cavan ağ başçı kömək etməsəydi, bəlkə də döyüşün sonu başqa cür nəticələnəcəkdi. Vəhşilər birlikdə üçyaşar canavarın üstünə şığıdılar. Üçyaşar canavar qoca canavarla başçının cənginə keçdi. Beləliklə, hər şey – ötən günlər, birlikdə ov edib parçaladıqları heyvanlar, ac qaldıqları vaxtlar unuduldu. Sanki bütün bunlar heç olmamışdı, ötən günlər keçmişdə qalmışdı. İndi onları daha dəhşətli, hətta aclıqdan da amansız, şiddətli bir hiss çulğamışdı. Bu, məhəbbət hissi idi!

Bununla belə, bütün bu ədavətin səbəbkarı olan dişi canavar qarın üstündə arxayın-arxayın oturub döyüş meydanını izləyirdi. Bu döyüş ona ləzzət verirdi. Canavarların tükləri dimdik qalxmışdı. Dişləri bir-birinə dəyir, şaqqıldayır, sonra da cavan üçyaşar canavarın bədənini didik-didik edirdilər. Bütün bunlar dişi canavara sahib olmaq istəyindən doğmuşdu.

Üçyaşar canavar ömründə ilk dəfə məhəbbət dadırdı. Amma, o öz sevgisi uğrunda həyatını qurban verdi. İndi hər iki rəqib bu cavan vəhşinin cəmdəyi üstündə durmuşdu. Vəhşilər oturub, sanki gülümsəyən dişi canavara baxırdılar. Burası da var idi ki, qoca canavar sevgi-məhəbbət məsələlərində daha ağıllı, tədbirli, təcrübəli idi. Cavan başçı çiynindəki təzə yaraları yalamaq üçün başını çevirmişdi. Onun peysəri düz rəqibinin çənəsi yanındaydı. Qoca canavar tək gözü ilə belə əlverişli şəraiti qiymətləndirməyə bilməzdi. Birdən o, güllə kimi rəqibinin üstünə şığıdı və rəqibin boğazı qoca vəhşinin cənginə keçdi. O, möhkəm bir dişdəm götürərək rəqibinin boğazındakı damarları doğrayıb tökdü və dərhal kənara sıçradı. Cavan canavar nərə çəkdi. Onun dəhşətli nəriltisi titrək öskürəyinə qarışdı. O, qan tökə-tökə, öskürə-öskürə qoca canavarın üstünə cumdu. Amma həyatı sönürdü. Ayaqları gücdən düşmüşdü. Gözləri dumanlanırdı. Zərbələri isə tamam zəifləmişdi.

Bu mənzərəni seyr edən dişi canavar hələ də dal pəncəsi üstündə oturub gülürdü. Bu döyüş onun içində dumanlı bir sevgi hissi oyatmışdı. Belə sevgi yalnız tənha şimalın sevgisi ola bilərdi. Bu sevginin faciəsini isə yalnız ölənlər bilirdilər. Əlbəttə, sağ qalanlar üçün bu, faciə deyildi – arzuların, istəklərin təntənəsi idi! Cavan canavarın leşi qarın üstünə düşdü. Təkgöz qoca qürurla dişi canavarın yanına yeridi. Qələbə sevincini əməlli-başlı dadsa da, ayıq-sayıq olmağı da yaddan çıxarmamışdı. O, qəzəblə qarşılanacağını gözləyirdi. Amma belə olmadı. Dişi canavarın ona mərhəmətlə yanaşdığını görüb heyrətləndi. Bütün bu müddət ərzində ilk dəfə idi ki, qoca vəhşiyə belə nəvaziş göstərilirdi. Dişi canavar onunla oynamağa başladı. Küçük kimi atılıb düşdü. Sonra onu iylədi. Təkgöz canavar yaşının bu “hörmətli” mərhələsini unudaraq bütün ağlını və təcrübəsini yaddan çıxarıb daha sərsəm hərəkətlər etdi: o da balaca küçüyə döndü.

Vəssalam. Bütün məğlub olan rəqiblər də yaddan çıxdı. Qar üstündə qanla yazılmış bu məhəbbət romanı da az qala unuduldu. Təkgöz yalnız bircə dəfə başını çevirib yaralarını yalayanda döyüş mənzərəsini xatırladı. Bu vaxt dodaqları hiddətlə dartıldı. Boynundakı, çiynindəki tüklər dimdik qalxdı. Pəncələrini ürpə-ürpə qarın içinə soxdu və bütün bədənini gərərək hücum vəziyyətini aldı. Bu hal bircə an çəkdi. Hər şey ötüb keçdi. Hər şey unuduldu və təkgöz onu yoldan çıxaran, işarə ilə meşəyə dəvət edən dişi canavarın dalınca yüyürdü.

Bir müddətdən sonra artıq iki vəhşi mehriban dost, qarşılıqlı razılıq əldə etmiş canavarlar kimi yanbayan qaçırdılar. Günlər ötürdü. Amma vəhşilər ayrılmaq bilmirdilər. Birlikdə ov edir, öldürür, birlikdə yeyirdilər. Çox keçmədi ki, dişi canavar özünü nəsə narahat hiss etməyə başladı. Elə bil o, nəsə axtarırdı və axtardığı şeyi heç cür tapa bilmirdi. Adətən onu yıxılmış ağacların altındakı xəlvət yerlər cəlb edirdi. Belə vaxtlarda dişi canavar çay sahili boyu sıralanmış sıldırım qayalardakı narın qar basmış yarğanlarda, mağaralarda saatlarla uzanırdı. Bu hal qoca təkgözü o qədər də maraqlandırmırdı. Amma o, itaətlə “qadınının” dalınca gedirdi. Bəzən dişi canavarın axtarışları çox uzun çəkir, qoca canavar isə qar üstünə uzanıb onu səbirlə gözləyirdi.

Onlar bir yerdə çox qalmırdılar. Bu dəfə Makkenzi çayına tərəf yüyürməyə başladılar. Çay sahili boyunca getdilər. Çayın balaca qolları üstündə hərlənən canavarlar arabir dönüb ov axtarır, sonra da qayıdıb yenə əvvəlki yerlərinə çıxırdılar. Hərdən cüt gəzib dolaşan başqa canavarlara da rast gəlirdilər. Bu görüşə heç bir tərəf sevinmirdi. Heç bir tərəf yenidən birləşmək, dəstə halında gəzməyə meyl göstərmirdi. Bəzən yolda yalquzaqlar da olurdu; erkək canavarlar idi. Bu vəhşi erkəklər məmnuniyyətlə təkgözlə onun rəfiqəsinə qoşulmaq istəyirdilər. Amma təkgöz bunun əleyhinə idi. Elə ki rəfiqəsinin erkək vəhşilərlə çiyin-çiyinə dayandığını görürdü, tüklərini pırpızlaşdırar, dişlərini qıcırdardı. Bunu görən yad canavarlar həsləyər, daldalı çəkilib uzaqlaşardılar.

Aylı bir gecə idi. Onlar sakit meşədə qaçarkən təkgöz qəflətən ayaq saxladı. O, ağzını göyə tutdu, quyruğunu qısdı. Vəhşinin burun dəlikləri qalxıb enməyə başladı. Havanı iylədi. Sonra it kimi qabaq pəncələrini qaldırdı. Nəsə onu həyəcana gətirmişdi. O, havadan gələn təzə qoxunun nədən xəbər verdiyini anlamağa çalışdı. Dişi canavar burnu ilə dostuna toxundu. Sonra irəli qaçdı. Təkgözü də öz dalınca qaçmağa məcbur etdi. Amma qoca canavarın içində narahatlıq gəzirdi. Bir az qaçandan sonra yenə ayaq saxladı. Külək təhlükəli qoxu gətirirdi. Və o, qoxunun nə demək olduğunu bilmək istəyirdi.

Dişi canavar ağaclığın dalından böyük bir talaya çıxdı. Ehtiyatla o yan-bu yana baxdı. Az sonra bütün tükləri pırpızlaşdı. Təkgöz tərəddüd edə-edə ona yaxınlaşdı. Canavarlar beləcə yanaşı dayanıb qulaq asmağa, acgözlüklə havanı iyləməyə, diqqətlə ətrafa baxmağa başladılar.

Yaxından it mırıltısı, xırıltılı kişi səsləri, qadınların söyüşməsi, uşaqların ağlaşması gəlirdi. Taladan o tərəfdə dəri ilə örtülmüş iri komalar, tonqallar və tonqalların önündən o tərəf-bu tərəfə tələsən insan siluetləri görünürdü. Havaya tüstü qalxırdı. Ancaq canavarlar hindu düşərgəsindən gələn qəribə qoxunun nədən çıxdığını hələ anlamırdılar. Bu iylər təkgöz və onun rəfiqəsinə naməlum olan şeylərdən danışırdı. Dişi canavarı qəribə narahatlıq bürüdü. O, getdikcə daha şövqlə havanı iyləməyə başladı. Təkgöz canavar isə hələ də tərəddüd içində idi. Birdən təkgöz qeyri-ixtiyari yerindən götürülüb geri döndü. Dişi canavar onu sakitləşdirmək məqsədilə burnunu təkgözün boğazına sürtdü. Sanki o, bununla təkgözü yola gətirmək istəyirdi. Sonra yenə hindu düşərgəsinə baxmağa başladı. Dişi canavarın gözlərində dərin bir həsrət gizlənmişdi. Amma bu, aclıqdan doğan həsrət deyildi. Canavar qəsəbəyə qaçmaq istəyi ilə coşub-daşırdı. O, xəlvətcə tonqalların yanına getmək, boğuşan itlərə qarışmaq, adamların himayəsində daldalanmaq istəyirdi. Təkgöz qoca hövsələdən çıxmışdı. Pəncələrini yerə döyəcləyirdi. Onun əvvəlki narahatlığı yenə qayıtdı. Dişi canavar isə ürəyində tutduğu qarşısıalınmaz, möhtəşəm ehtiyac hissinin səbəbini tapmağa çalışırdı. Sonra dişi canavar geri döndü. Təkgözlə birlikdə meşəyə sarı qaçıb ağacların arasına girdi. Bu səssiz-səmirsiz meşəyə ay işığı düşmüşdü. Onlar ayın solğun işığında kölgə kimi sürünürdülər. Sonra bir cığır tapdılar, dərhal burunlarını qarın içinə soxdular, cığıra təzə izlər düşmüşdü. Təkgöz ehtiyatlı tərpənirdi. Rəfiqəsi də onun dalınca düşmüşdü. Onların məxmər kimi yumşaq, enli pəncələri qarın içinə girib-çıxırdı. Birdən təkgöz ağ qar örtüyü üstündə nəsə başqa ağ şey gördü. Təkgöz daha sürətlə sürünməyə başladı. Onun qabağında tutqun ağ ləkə vardı.

Canavarlar ensiz tala ilə qaçmağa başladılar. Tala hər tərəfdən cavan şam ağacları ilə örtülmüşdü və buranı ay apaydın işıqlandırırdı. Bu vaxt qoca canavar gecə çarpan ağ ləkəyə yetişib onu yaxaladı. Ağ ləkə lap yaxında, lap qoca canavarın bir-iki addımlığında idi. Lakin vəhşi, onun üstünə tullana bilmədi. Çünki bu ağ ləkə dovşan idi və o, düz təkgözün başı üstündən hündürə tullandı və yellənərək havada rəqs etdi. Təkgöz qorxudan hürküb geri çəkildi, bu naməlum, canlı əşyaya qeyzlə mırıldandı. Dişi canavar isə sakitcə qabağa keçdi. Tullanıb dovşanı qamarlamağa çalışdı. O lap hündürə tullandı. Amma tuta bilmədi. Dişlərini şaqqıldatdı, yenə sıçradı, bir şey alınmadı. Təkgöz yavaş-yavaş qalxıb rəfiqəsinin hərəkətlərini izləyirdi. Nəhayət, dişi canavarın boş cəhdləri onu bezdirdi. Təkgöz daha çox hündürə tullanaraq dovşanı cənginə aldı, yerə endi. Elə bu vaxt böyürdən nəsə şübhəli bir xışıltı səsi gəldi. Təkgöz üstünə sallanmış cavan şam ağacını gördü. Çənəsi aralandı. Bu naməlum əşyadan təhlükə hiss edib geriyə tullandı. Xırıltı ilə nərildəyib dişlərini şaqqıldatdı. Tükləri dimdik durdu. Cavan şam ağacı isə dümdüz dikəldi, dovşan yenə havada yelləndi.

Dişi canavar quzğuna dönmüşdü. O, təkgözün çiynindən bir dişdəm götürdü. Təkgöz bu qəfil dişdəkdən qorxub nərə çəkdi. Sonra quduzcasına rəfiqəsinin çənəsini yaraladı. Onun belə müqavimət göstərməsi dişi canavar üçün gözlənilməz idi. O, hiddətlənib təkgözün üstünə şığıdı, nərə çəkdi. Təkgöz qoca vəhşi artıq səhvini başa düşmüşdü. Rəfiqəsindən aman istədi, amma dişi canavar dayanmaq bilmirdi. Barışmaq üçün bütün ümidlərini itirən təkgöz rəfiqəsinin dişdəklərindən qorunmağa başladı. O, başını gizlədib, gah sağ, gah da sol çiynini rəfiqəsinin cənginə verirdi. Dovşan isə hələ də havada yellənirdi. Dişi canavar pusquda duran pişik kimi qarın üstünə oturdu. Bu sirli şam ağacından daha çox öz rəfiqəsindən qorxan təkgöz təzədən havaya tullandı. Dovşanı qamarlayıb yerə qısıldı. Tək gözünü balaca şam ağacına zillədi. Ağac əvvəlki kimi yerə qədər əyilmişdi. Canavar farağat durmuşdu və indicə dəyəcək zərbəni gözləyə-gözləyə tüklərini pırpızlaşdırmışdı. Amma öz ovunu ağzından buraxmadı. Bu dəfə zərbə olmadı. Ağac eləcə əyilib qalmışdı. Canavar tərpənən kimi şam ağacı da yelləndi. Təkgöz möhkəm sıxılmış çənələri arasından mırıldadı. Elə bil ağac canavarın tərpənməyinə bənd idi. Vəhşi tərpənən kimi ağac da yellənirdi. Təkgöz hərəkətsiz qalmağı üstün tutdu. Amma dovşanın isti qanı yaman ləzzətli idi. Bu çətin vəziyyətdən təkgözü dişi canavar qurtardı. Dişi canavar onun cəngindən dovşanı aldı. Şam ağacı yırğalanıb dikələnə kimi dovşanı parçaladı. İndi ağac dümdüz qalmış, əvvəlki görkəmini almışdı. Daha onları narahat etmirdi. Canavarlar bu sehrli ağacın onlara bəxş etdiyi dadlı ovu öz aralarında böldülər.

Vəhşi canavarlara belə cığırlar tez-tez rast gəlirdi. Talacıqlarda dovşanlar atılıb düşür, adamların qurduğu tələyə ilişirdilər. Təkgözlə dişi canavar isə onları qamarlayardılar. Dişi canavar adətən həmişə qabaqda irəliləyir, tələyə düşmüş ovu birinci qamarlayırdı. O, ov etmək elmini yaxşı mənimsəmişdi.