Kitabı oku: «Hüzur küçəsi»

Şule Yüksel Şenler

Hüzur küçəsi

roman

3

İstanbulun kənar məhəllələrinin birində yıxıq–sökük, böyüklü-kiçikli taxta evlərin cərgə ilə düzüldüyü dar və balaca bir küçədə başlamışdı hər şey. Yağan yağışların təsiri ilə

taxtaları çürümüş, hər dəfə külək əsəndə aşacaqmış kimi dayanan, pəncərələrin sınmış şüşələrinin yerinə saralmış qəzet kağızları yapışdırılan, solğun rəngli, bəzi yerləri yamaqlı, basmaqəlib pərdəli evləri ilə “Hüzur küçəsi”nin elə ilk ba-xışdan kasıb bir küçə olduğu dərhal hiss olunurdu…

Sakinləri qənaət və rahatlıq içərisində yaşayan, zənginlik və dəbdəbə ilə qətiyyən əlaqələri olmayan mömin və

müştəbehlikdən uzaq insanlar idi. Allaha daim təvəkkül edən bu insanlar maddi çatışmazlıqlarına baxmayaraq, həyat tərzlərinə qətiyyən asi olmur, hazırki yaşayışlarına görə sadəcə şükür edirdilər.

Bu küçə, sanki illərin yaratdığı qarmaqarışıqlıqda öz əsl simasını itirən, materialist və hər şeyə maddiyyata görə dəyər verən insanların ehtiraslarından yaranan yeni və müasir İstanbulun bir hissəsi deyildi. Bu küçədə Osmanlı dövrünün bütün incə əxlaq və fəzilətlərini özündə əks etdirən və sanki bu yıxılmaqda olan cəmiyyətlə bütün əlaqələrini kəsmiş asudə bir guşəydi…

Hamıda köklü bir könül birliyi var idi. Hamı bir birinə

qarşı sonsuz bir sevgi, dərin bir məhəbbət, səmimi bir qar-daşlıq, qeyri-adi bir bağlılıq hiss edirdi… Qonşuluq münasibətləri o qədər qüvvətli idi ki, şairin: "Fərdə raci səd-mədən əfrad olurmuş lərzədar" dediyi kimi, küçə sakinlərindən kiməsə və ya hansısa bir ailəyə gələn hər hansı bir müsibət və fəlakət, bütün küçənin dərdinə və kədərinə

çevrilir, fəlakət üz verən şəxsə, ya da ailəyə kömək etmək, 4

onun dərdinə şərik olmaq, dərdinin dərmanına çevrilmək üçün hamı bir-biri ilə yarışırdı…

Əgər kiminsə başına gələn müsibət xəstəlik olardısa, bütün məhəllə onun sağalması üçün əlindən gələni əsirgəmir, xəstə əməliyyat olunmalıdırsa, hamı onun üçün pul yığır, xəstə ən mükəmməl xəstəxanada əməliyyat etdirilir, xəstənin bütün dərmanları alınırdı…

Mağazası soyulan şəxs, kədərlənmək üçün heç vaxt tapa bilmirdi. Özləri kasıb yaşasalar da, aralarında pul yığıb kiçik bir maya düzəldir, beləliklə də qardaşlarının az da olsa üzünü güldürürdülər…

Evi yanan şəxsin evi də hamının iştirakı ilə keçirilən iməclik vasitəsi ilə əvvəlkindən daha mükəmməl bir tərzdə

hətta evinin əşyaları ilə birlikdə ən qısa zamanda təmir edilib sahibinə təhvil verilirdi… Küçə sakinlərindən birinin qızı evlənəndə, qonşuluqda yaşayan gənc qızlar və xanımlar, onun cehizini hazırlamaq üçün səfərbər olur, oymalı yataq dəstləri, naxışlı örtüklər, süfrələr, səccadələrlə sandığını hazırlayıb, xeyir-dualarla onu gəlin köçürürdülər…

Bu küçədə hamının, alovdan qorxurmuş kimi qorxduğu və əslində ən çox da nifrət etdiyi şey dedi-qodu idi… Heç kim heç kimin arxasınca danışmaz, heç kim heç kimin qey-bətini etməzdi. Əksinə, hamı bir-birinin qüsurunu bağışlayar, heç kim heç kimin eybini üzünə deməzdi. Paxıllıq, həsəd, qısqanclıq və rəqabət kimi hislər bu fəzilətli insanların qəlbində yer tapa bilmirdi heç cür… Çünki hamı qardaşında, qonşusunda olan yüksək keyfiyyətlərlə iftixar edir, onun keyfiyyətini öz keyfiyyəti imiş kimi qəbul edirdi… Qısacası, İslam əxlaq və yaşayışının bütövlükdə iflas ettiyi bu xarab cəmiyyət içərisində bu küçə birgə yaşayışın, qarşılıqlı kö-5

məyin, qardaşlığın, ittifaqın nümunə halına gəldiyi fəzilət, əsalət və şücaət məkanı, qəlbləri bir-biri üçün döyünən fərd-lərdən formalaşmış mütəşəkkil sarsılmaz bir ailə ocağı idi…

Günə hər səhər belə başlayırdı Hüzur küçəsi… Gecənin bütün məhrəmliyini qalın və görünməz bir pərdə kimi sinəsində gizlədən qaranlıqlar dan yeri ağarana yaxın get gedə

açılırdı. Gecənin son saatlarında, pərdələri bərk-bərk örtülmüş taxta evlərin üstünə açıq mavi bir tül kimi enən nur məhəlləni qəribə, sehrli bir gözəlliyə qərq edirdi.

Belə səhərlərin birində Hüzur küçəsi… Ətraf, hələ ki, alatoranlıqdan xilas olmayıb… Dan yeri ağaracaq bir azdan.

Birazdan bu kiçik və sakit küçəni, hər sübh vaxtı olduğu ki-mi heç bir yerdə eşidilməyən qeyri-adi bir səs bürüyəcək və

Hüzur küçəsində əhali yuxudan oyanacaq… Bir azdan günün ilk hərəkətli saatları başlayacaq… Məhəllədə hamının hörmət etdiyi nur üzlü, dərin biliyə və incə mədəniyyətə sahibi müəzzini Sədi xoca, məhəllənin döngəsindəki kiçik məscidin sınıq minarəsindən, səsinin bütün ülviliyi ilə hələ yuxuda olan məhəllə sakinlərini sübh namazına çağıracaq… Və

Hüzur küçəsində qapılar bir-bir açılacaq… Qocası ilə, cavanı ilə bütün kişilər, üzlərindən heç vaxt əksik etmədikləri məsud təbəssümləri ilə hamısı bir istiqamətə addımlayacaqlar.

Budur, o şirin, o dərindən də dərin səs ətrafı isti bir ana şəfqəti ilə, qucaqlamağa başladı… Sədi xocanın səba üstdə

oxuduğu yanıq və səmimi sübh azanı, incə bir tül kimi ətrafı bürüyən alaqaranlığı keçib dalğa-dalğa, pərdə-pərdə göylərə yüksəlir…

"Əssəlatü xeyrün minənnəvm! Əssəlâtü xeyrün minənnəvm!…"

6

"Namaz yuxudan xeyirlidir! Namaz yuxudan xeyirlidir!…"

Hüzur küçəsində bu səsə, bu ilahi dəvətə səs verməyən bir Allah bəndəsi belə tapa bilməzsiniz. Bu ülvi səslə, bu ilahi dəvətlə oyanan insanların evində bir-bir işıqlar yanmağa başlayır, ev başmaqlarının tappıltısı, axan suların səsi, küçəyə mənəvi bir musiqinin nəğmələri kimi yayılırdı…

Belə ki, azan bitəndən bir müddət sonra taxta evlərin dəmir halqalı qapıları bir-bir açılmağa və bayıra bir neçə or-tabab müstəsna olmaqla, olduqca yoxsul, lakin təmiz qiyafəli, nur üzlü gənc-yaşlı kişilər çıxmağa başladılar… Hər zaman olduğu kimi məscidə getmək üçün evdən ən tez çıxan, yenə Bəkir Ağa olmuşdu. Orta yaşlı, hamı ilə salam-sağolu olan Bəkir ağa, inşaatlarda fəhləlik edərək ailəsini dolan-dırırdı. Üzü astarına çevrilmiş papağı, qırmızı üzü, dərindən gülən şəfqət dolu gözləri və maddi problemlərinin olmasına baxmayaraq əlinin həddən artıq açıq olması ilə hamıdan daha çox məhəllədəki uşaqlar sevirdi Bəkir ağanı…Hər axşam işdən evə qayıdanda küçədəki bütün uşaqları şokolada, saqqıza, ləbləbiyə, günəbaxan tumuna qonaq edər, onlar üçün şar, top kimi balaca oyuncaqlar alıb gə-tirərdi.

Yaşıl boyaları qopulub tökülən birmərtəbəli balaca evin açılan qapısından çıxan nurani simalı qoca isə küçədəki pişiklərin hamisi Sayacı Xeyri dədə idi. Xeyri babanın axşamüstü işdən qayıtmağı düzü ayrı bir mənzərəydi. O, küçənin başındakı döngəni burulan kimi hardan xəbər tu-turdularsa, küçənin bütün pişikləri Xeyri dədənin ətrafını yığışar, atılıb düşərdilər. O da əlindəki müşəmbə paketdəki qarınları və ciyərləri böyük bir zövqlə başına yığışıb mi-7

yoldayan pişiklərə yedirər, onların qarınları doymamış evə

addımını atmazdı.

Qapılar bir-biraçılır… Bu da Sədat bəy! Bu isə baqqal Məhməd əfəndi! Bu da simitçi Sadıq. Hər il olduğu kimi bu il də məktəbdə əla qiymətlər alan orta məktəb şagirdi Nə-dim. Meyvə-tərəvəz dükanında işləyən Necati… Xarrat Xəlil usta… və sair…

Qapıdan çıxan məhəllə sakinləri sağ əllərini ürəklərinin üstünə qoyub: "Səlamün əleyküm" deyə digər qonşuları ilə

salamlaşıb üç – beş nəfərlik qruplar şəklində eyni istiqamətə

doğru irəliləyirlər… Hamısının da üzündə nur, qəlbləri tər –

təmiz. Məsud, bəxtiyar, qəmsiz-kədərsiz insanlardır hamısı…

Görəsən niyə küçə sakinlərinin "kiçik malikanə" ad-landırdıqları, qapıları və pəncərələri xonça naxışlı, pəncərələri bağlı ikimərtəbəli, köhnə, lakin gözoxşayan evin qapısı hələ də bağlı idi?…

Amma, yox, yox!… O qapının sübh namazında açılıb bağlanmadığı bircə gün belə olmamışdı. Elə isə bu gün də o qapı açılacaq və o dəstamazlı ayaqlar hər sübh namzında olduğu kimi bu səhər də küncdəki məscidə tərəf gedəcəkdi…

Və xonçalı köhnə taxta qapı insanın içini qıdıqlayan bir səslə açıldı. Qapının ağzında ütülü şalvarı, nişastalı köynəyi ilə tərtəmiz qiyafəli, təmiz və nurlu çöhrəsi bərq vuran, gözəl əxlaqlı, yaraşıqlı bir gənc göründü. Hüzur küçəsində baş ve-rənlərə hər zaman fikir verən mərd dəliqanlı Bilal…

Bilal ali təhsilini İstanbul Universiteti kimya fakültəsində alır. O, əxlaqı, tərbiyəsi, çalışqanlığı və yüksək imanı ilə Hüzur küçəsindəki qızı olan bütün valideynlərin yeganə

namizədi, başlarında tərtəmiz naxışlı başörtüləri ilə pəncərə

kənarında oturub cehizliklərini toxuyan bütün gənc qızların 8

xəyallarında yaşatdıqları və istiqbal üçün ümid bəslədikləri ideal bir həyat yoldaşı sayıla bilər. Anasının isə həmişə

diqqət və qayğı göstərdiyi tərbiyəli, itaətli, xeyirli bir övlad kimi Hüzur küçəsinin gözbəbəyi sayılan, sevilən, hörməti saxlanılan hər baxımdan mükəmməl və müstəsna yaradılmış

bir gəncdir. Mənəviyyata sonsuz bağlı olduğuna görə

həmişə uğur qazandığı dərsləri ilə birlikdə Allahın böyük-kiçik, gənc-yaşlı, cahil-ağıllı demədən hər bir müsəlmana fərz buyurduğu namazı gündə beş dəfə qılır. Hətta səsi çox gözəl olduğuna görə Sədi xocanın və ətrafda olanların israrlarından sonra bəzən küçənin döngəsində yerləşən məscidin minarəsinə çıxıb çox vaxt sübh və inşa namazı girəndə

yanıqlı səsi ilə azan da oxuyur. İnsan ona qulaq asanda istər-istəməz İslamın ilk müəzzini Bilal Həbəşini xatırlayır…

Bilal, qapının ağzından addımını içəri atmadan əvvəl hər sübh tezdən olduğu kimi xeyir-dua ilə onu məscidə yo-la salan ağappaq şalla başını örtmüş anasının əlini və yanaqlarını isti bir sevgi və hörmət hissi ilə öpdü. Sonra cəmaat namazına çata bilmək üçün qaçaraq addımlarla evdən çıxdı… Alaqaranlıq içində irəliləyən kölgə kiçildi, kiçildi və nəhayət küçənin sonunda, döngədə gözdən itdi. Məscidin qarşısına gəlib çatanda içəri girmədən bir anlıq ayaq saxladı.

Lap kiçik yaşlarından ona öz şəfqətli qucağını açan bu riyasız dost qapısına uzun müddət sevgi və hörmət dolu gözlərlə tamaşa etdi. Həmişə belə eləyərdi o. Adəti idi uşaq-lığından bəri; bu balaca, miniaturə oxşayan gözəl məscidə

hər dəfə gələndə, sanki ilk dəfə görürmüşcəsinə uzun-uzadı hər tərəfini gözdən keçirər, heyranlıqla tamaşa edərdi məscidə…

9

Əyildi, ayaqqabılarının bağlarını açdı, əlinə aldı və anasının cırılan yerlərinə təzədən yamaq vurduğu təmiz corabları ilə bayırda qapının ağzında sərilmiş həsirin üstündən keçib, məscidin yaşıl meşin örtüklü qapısını açdı, yavaş bir addımla içəri keçdi. Namaz hələ ki, başlamamışdı. Bilalın içəri girməyi ilə məsciddəki məhəllə xalqı yerindən oynadı. Hamı ona öz yanında yer göstərməyə çalışır, əlləri ilə

“bura gəl, bura gəl” – deyirdilər. Bilalı, illərdir heç ək-silməyən, əksinə daha da artan səmimiyyət qətiyyən özündən çıxartmamış, onu daha da kamilləşdirmiş və onu dərin bir təvazö sahibi halına gətirmişdi. Hamının könlünü almaq istəyirmişcəsinə bu gün də əvvəllər olduğu kimi bənizinə

munis bir təbəssüm yayıldı, hamını başı ilə salamlayaraq arxa tərəfə keçib Simitçi Sadiqin yanında sünnəni qılmaqla namaza başladı.

Salam verəndən qısa bir müddət sonra sübh namazının fərzini qılmaq üçün camaat halında imamın arxasında qi-yama durmuşdular artıq. İmamın "Allahü Əkbər" işarəsi ilə

hamısı bir anda hərəkətə keçən bu balaca məscidin camaatı, ordunun başında dayanan komandanın "marş" əmri ilə bir anda hücuma keçən möhtəşəm bir ordudan fərqlənməyən, hətta daha çox nizam-intizamlı bir iman ordusu idi. Milli bayramlarda rəsmi keçiddə iştirak edəcək əsgərlərlə uzun müddət məşq aparılır, onlara sağ və sol ayağın necə atılacağı göstərilir, qolların hamısı eyni cür qalxsın deyə zabitlər qan

– tər içində qalır. Halbuki, bu məsciddəki camaatın heç bir məşqə ehtiyacı yoxdur. İmamın bircə "Allahü Əkbər" səsi ilə

əyilir, "Allahü Əkbər" səsi ilə ayağa durur, "Allahü Əkbər"

səsi ilə hamısı bir yerdə o böyük komandanın hüzurunda qi-yamda dayanır, rükuya gedir və başlarını səcdəyə qoyurlar.

10

Bu iman ordusunun əsgərləri olan müsəlmanların heç nəyə

ehtiyacları yoxdur…

Ohh! Bu nə gözəl, bu nə ülvi bir mənzərədir, ya Rəbbim… Gözlərdə mələktimsal bir saflıq. Başlar, həqiqi bir təslimiyyət və təvəkküllə yüngülcə yana tərəf əyilib… Dodaqlar durmadan tərpənir. Onu, kainatın və kainat içindəki bütün yaradılmışların yaradıcısı, həqiqi sahibi olan Allahı zikr edir. Könüllər, qəlblər, o böyük Yaradana ibadət etməyin ləzzəti və rahatlığı ilə sübh vaxtının saflığı və duaların təmizliyi içində sərməst… Və… Duaya qalxan əllər… Əllər…

Bilalın üzündə dalğa – dalğa eşq, rahat, vəcd və zövq gəzişir. Bu anlar, heç nəyə dəyişilməyəcək ibadət anları onun üçün həyatının ən ləzzətli, ən rahat və ən dəyərli anlarıdır.

Həmişə duanı ən axırıncı bitirən, məsciddən də ən son çıxan da o, olurdu. Bu gün də elə oldu.

Bilal duasını bitirib məsciddən çıxanda məscidin bayır qapısının ağzında dayanan məscid əhli bir-biri ilə zarafatlaşırdı.

Gün doğmuş, aydınlıq, günəşli, gözəl bir gün başlamışdı.

Xarrat Xəlil Bəkir ağaya səsləndi:

–Axşam evə gec gəlmə, Ağa… uşaqlar evə girmirlər, yolunu gözləyirlər. Nə qədər eləyirik, sən gələnə kimi bayırda qalırlar… sən gecikəndə hamısı bir yerdə ağız–ağıza verərək, sənin gələcəyin yola baxıb mahnı oxuyurlar, – iki əlini ağzının kənarına, yüksək səslə sanki birini çağırırmış kimi qoyub uşaqları yamsılamağa başladı – Bəkir ağam! Bəkir ağam!

Hanı mənim şokoladım? Bəkir Ağam, canım mənim, hanı 11

mənim saqqızım? Bəkir Ağam, bir dənəm, alacaq mənə qələm.

Xarrat Xəlil şirin – şirin gülərək:

–Ehh, Bəkir ağam, hələ bunlar nədir ki? – dedi – Balacalar küçənin döngəsinə hətta gözətçi də qoyublar…

Məscid əhli xarrat Xəlilin danışdıqlarını diqqətlə dinləyirdi. Bu mehriban, amma qısa söhbətdən sonra hamı bir –

biri ilə sağollaşıb gündəlik məişət qayğılarını həll etmək üçün müxtəlif istiqamətlərə getdilər.

Bilal isə gəldiyi yoldan təzədən səhər yeməyi üçün onu evdə gözləyən anasını daha çox intizarda qoymamaq üçün evə qayıdırdı. Bütün rahatlığı və səadəti bu köhnə, mütəvazi evdə idi onun… Qəlbində İlahi zövq, mənəvi ləzzət, dodaqlarında isə səadət təbəssümü taxta pilləkənlərlə ikinci mərtəbəyə çıxdı. Pəncərələri küçəyə baxan böyük bir otağın qapısını açıb içəri girdi.

Bura kasıbyana döşənən bir otaqdı. Yerdə köhnə bir palaz, divar diblərinə qoyulan bir neçə yer mütəkkəsi, küncdə

üstü kitablarla dolu köhnə bir şifoner, pəncərənin dibində

rəngi solmuş, naxışlı örtüklü, taxta bir divan və divarda asılı bir neçə ayəti-kərimə və üstündə ibrətli sözlər yazılmış

çərçivəli bir neçə şəkildən başqa heç nə yox idi bu otaqda…

Sadə, təmiz, təntənədən uzaq mütəvazi bir otaq…

Bilal pencəyini çıxarıb qapının arxasındakı mıxçaya as-dı, qalstukunu boşaltdı və anasının otağı havalandırmaq üçün açıq qoyduğu pəncərənin qarşısına gəlib, dərindən bir nəfəs alaraq sərin sübh mehini ciyərlərinə doldurdu…

Özünü quş kimi yüngül hiss edirdi. Sübh namazı onu bambaşqa bir atmosferə aparmışdı. Pəncərənin qabağından çəkildi, əlləri şalvarının cibində olduğu halda otağın içində

12

gəzindi. Bu hərəkətindən, hər səhər olduğu kimi yenə, divarda asılı olan ayəti-kərimə və üstündə ibrətli sözlər yazılmış çərçivəli böyük şəkilləri oxuyacağı başa düşülürdü. O, otağının divarlarını lazımsız rəsmlərlə bəzəməyi xoşlamırdı.

Hər dəfə baxanda insan olduğunu ona xatırladacaq bu lövhələri, ən qiymətli sənət əsərlərindən, ən dəyərli yağlı boya peyzaj və portretlərdən daha qiymətli, daha dəyərli, daha lazımlı və daha faydalı kimi görürdü. Bunun üçün oxuduğu qiymətli əsərdəki gözəl sözləri, imanlı bir rəssam dostuna, iri karton kağızların üstünə yazdırıb, otağının ən qiymətli əşyası kimi şüşəyə saldırıb geniş və bəzəkli çərçivələr içində

divarlarını bu insanı vəcdə gətirən yüksək iman həqiqətləri ilə bəzəmişdi.

Budur, indi də üstü müxtəlif kitablarla dolu olan şi-fonerin üstündə asılan lövhənin qarşısında dayanıb… Sanki onu ilk dəfə görürmüş kimi diqqətlə oxuyur:

"Həyatın ləzzətini və zövqünü istəyirsinizsə, həyatınıza iman ilə həyat verin, fərzlərlə zinətləndirin. Və günahlardan çəkinməklə mühafizə edin."

Sonra başqa bir lövhənin qarşısında dayandı və ən mahir bir rəssamın fırçasından çıxan şəhanə mənzərəli bir tabloya tamaşa edirmişcəsinə gözlərini lövhədəki yazıların üstündə gəzdirməyə başladı:

"Ey zövq və ləzzətə mübtəla olan insan! Həqiqi zövq, ələmsiz ləzzət, kədərsiz sevinc və həyatdakı səadət təkcə

imandadır. Və iman həqiqətləri dairəsi içində mövcuddur.

Dünyəvi bir ləzzətdə isə xeyli qüssə-kədər var. Bir üzüm dənəsini yedirib, on dəfə sillə vurar və beləliklə həyatın mənası qalmaz"…

13

Bir rəsm sərgisini gəzirdi elə bil. Yavaş–yavaş növbə ilə

şəkillərə baxmağa davam etdi. Hazırda qarşısında dayandığı lövhə onun ən çox sevdiyi lövhə idi. Yüksək səslə, ağır mənası olan sözləri hecalaya–hecalaya oxudu:

"Ey nəfs! Bil ki, dünya sənin əlindən çıxıb. Sabah üçün isə ona malik olmağa əlində bir sənədin belə yoxdur. Elə isə

həqiqi ömrünü – əlində olan bu gününü dəyərləndir və onun qədrini bil. Yaşadığın günün hər bir saatını dəyərləndir, onu xırda pul kimi gələcək üçün yaradılan axirət sandıqçasına –

bir məscidə ya da bir səcdəyə at. Bir şeyi heç vaxt unutma: hər yeni bir gün sənə və hamıya yeni bir aləmin qapısıdır.

Əgər namaz qılmasan, sənin o günki aləmin zülmətə qərq olar. Əgər namazını qılsan, o namazın ilə o aləmin nur-lanar”.

Ruhunda yeni-yeni bahar iqlimləri açılırdı sanki Bilalın… Bülbül gülü gördüyü zaman necə ən gözəl nəğmələrini oxumağa başlayırsa, o da hər dəfə lövhələrin qarşısına keçəndə bu cür coşar, bu lövhələri ahənglə oxuyaraq sanki onlara qarşı olan sevgi və məhəbbətini izhar etməyə çalışardı.

Budur, ona həyat yolunu göstərən başqa bir lövhə:

"Əldə Quran kimi bir əbədi möcüzə var ikən, başqa bir yol axtarmaq ağlıma zail görünür.

Əldə Quran kimi bir həqiqət yolu var ikən,

Münkirləri ilzam üçün könlümə siqlət mi gələr?"

Və nəhayət, gəlib incə və balaca bir çərçivədə yazılı olan bu tək cümləlik lövhənin qarşısında dayandı. Lövhədə "Ey özünü insan bilən insan! Özünü oxu!" – yazılmışdı. Niyəsə

Bilal, ən çox bu tək cümləlik balaca lövhənin qabağında dayandı. Sanki üstündə səhifələr dolusu yazı var imiş kimi gözlərini lövhənin üzərindən uzun müddət ayıra bilmədi.

14

Yavaş-yavaş zehninin uyuşduğunu hiss edirdi. Geri dönüb taxta divana tərəf addımlayanda, özündən asılı olmayaraq ağ-zından yenə eyni sözlər çıxdı:

"Ey özünü insan bilən insan! Özünü oxu"…

Anasının cehizindən qalma, yuyulmaqdan rəngi solan, naxışlı yastıqları üst-üstə qoyaraq, taxta divanın üstünə

arxası üstə uzandı. İki əlini başının altında daraqladı, gözlərini taxta xonçalı tavana dikdi, düşünməyə başladı.

"Özünü oxu! …" xitabındakı incə mənanı uzun-uzadı düşünməyə başladı. İnsan özünü oxuya bilmək üçün mütləq şəkildə iman nuruna ehtiyac duymalı idi. Çünki bütün sirlər o nur ilə həll oluna bilərdi ancaq. "Ohh! …" deyə dərin bir nəfəs aldı. Dodaqlarında məsud bir təbəssüm gözlərini yumub Allaha xeyli şükür etdi. Onu iman nurundan məhrum etmədiyinə görə Rəbbinə qarşı ürəyi bir dəfə daha minnət və

şükranla dol-du…

Ürəyindəki imanın nuru ilə çox vaxt etdiyi kimi bir dəfə

daha özünə baxdı. Bədənini düşündü. Səhərin ruha sərinlik verici şirin səssizliyi içində ürəyinin döyüntüsünə qulaq asdı uzun müddət. Sonra da damarlarında mütəmadi olaraq dövran edən qan. Sonra mədə, bağırsaq, ağciyər, qaraciyər, böyrək, öd, və s. kimi daxili bədən orqanlarındakı milyard-larla al və ağ yuvarlardakı həyat funksiyası verən fəaliyyət.

Sonra bütün orqanların idarə mərkəzi olan beyin … Sonra ağıl, ruh, hiss və düşüncə kimi əllə tutulub gözlə görülə bilməyən gözəlliklər. Sonra dünya gözəlliklərinin tamaşası üçün dünyaya açılan iki kiçik pəncərə… Qulaqlar, burun, ağız, əllər və ayaqlar. Hər birinin ayrı-ayrı vəzifəsi! …

Bədən… İnsan bədəni. Necə də böyük, necə də həssas bir maşın … Bəs bu maşının mühəndisi, ustası? …

15

Bədən … İnsan bədəni. Hər səhifəsi minlərlə hikmətlə

dolu, ən bənzərsiz bir kitab. Bəs o kitabın yazarı? …

Bədən … İnsan bədəni … Hər zərrəsi ayrı bir motivlə iş-lənmiş, nə incə bir naxışlar mənzuməsi … Bəs o baqi nəqqaş?

…

Bədən, insan bədəni. Heç bir memarın, heç bir mü-həndisin, heç bir ustanın, heç bir sənətkar və dünyadakı heç bir qüdrətin meydana gətirməyə müqtədir olmadığı, nə böyük, nə incə və nə şahanə bir sənət əsəri.Yaxşı, bəs onun sə-nətkarı?…

Bəli, bəli… Demək insan, öz bədəninə iman nuru ilə baxsa, özünü oxuyur, öz mahiyyətini keşf edə bilirdi. Həm tək özünü yox, o nurun həqiqi sahibini – yəni Rəbbini, yəni Xaliqini, yəni özünə vücud libasını geydirən və ağıl, qəlb, ruh, iradə və düşüncə kimi yüksək lətifliklə məxluqatın ən şə-rəflisi, ən ucası olan Yaradanını da tapırdı.

Kainat kitabının səhifələri, həmişə o nurla, iman nuru ilə tək-tək açılıb insan övladının qarşısında oxunurdu.

Bitkilər, heyvanlar və nəhayət insanlar, gözlərinin qarşısında bir-bir rəsmi keçib getməyə başladı. Ürəyi şirin bir həzz, ülvi bir ürpərti ilə çırpınırdı. Təbəssümlü dodaqlarının arasından qeyri-ixtiyari Yunisin: "Yaradılmışı xoş görürük, yaradandan ötrü" misraları töküldü… Məna iqlimlərindəki bu fikir səyahəti ruhuna İlahi nəşələr qatmış, bədəni ilıq bir rahatlıqla bir tük yüngüllüyünə bü-rünmüşdü. Özünü bu şirin əhval-ruhiyyədən, otaq qapısının o xoş cırıltısı oyandırdı. Gözlərini açdı, baxdı. Açılan qapının ağzında, əlində

içi səhər yeməyi dolu yer sinisi olan anası dayanırdı. Uğruna bütün həyatını verə biləcəyi sevimli, fədakar, vəfalı, sevgi və

şəfqət abidəsi yeganə anası… Bilal həmişəki tərbiyəli halı ilə

16

ayaqlarını dərhal yığdı, yerindən durdu. Bir anda, dalmış

olduğu məna aləminin dadlı sərxoş-luğundan böyük bir məharətlə sıyrılaraq qaçdı və sevincli bir səslə:

– Bu boyda övladın burda dura-dura o sinini daşımaq sənə düşüb, anacan? – deyərək anasının əlindən sinini aldı, yerə qoydu. Sininin kənarındakı köhnə süfrə örtüyünü pala-zın üstünə yayaraq sinini ortasına qoydu.

Qalxıb başını qaldıranda, otağın ortasında anası ilə üz-üzə gəldilər. Anasının gözləri yaşarmışdı. Ana-oğul biranlıq baxışdılar. Sonra Bilal, bütün sevgi və məhəbbətindən anasının boynuna sarıldı:

– Ah, mənim sulu gözlü, mələk üzlü anam! Səni, gözündə yaş olmadığını nə vaxt görəcəyəm? Əlimi oynatsam gözündə yaş, başımı çevirsəm yenə yaş, yenə yaş …

Ağ örtüklü, nur üzlü qadın, oğlunun üzünü iki əlinin arasına aldı. Gözündə titrəşən tərtəmiz yaşlarla ona uzun-uzadı tamaşa etdi və nəhayət səmimi, ağlamsınan bir səslə:

– Balam. Bilalım… Allahıma hər əl açanda dua edirəm.

Gözümdəki bu yaşları heç, amma heç azaltma deyə…

Yanaqlarından axan damlalar süzüləndə dodaqlarında məsud bir təbəssüm gəzirdi. Sözlərinə davam etdi:

– Bu göz yaşları səadət göz yaşlarıdır, mənim balam …

Cənab Haqqın mənə sənin kimi imanlı və xeyirli bir övlad bəxş etməsindən daha böyük səadət ola bilərmi? Allah səni hər cür fənalıqdan qorusun, canım, ruhum övladım mənim.

Bilal anasının yaşla dolu yanağına kiçik bir öpüş qon-durub:

– Məni özümdən çıxardırsan amma. Qorxuram ki, bu gedişlə özümü həqiqətən nəsə hesab edəcəyəm.– dedi.

17

Nur üzlü qadın, oğlunun üzündən əllərini çəkib yerdəki süfrənin başına diz çökdü. Dərin bir səmimi iç keçirib namaz örtüsü ilə göz yaşlarını quruladı. Başını, ayaqda bir fəzilət abidəsi kimi dayanan Bilala doğru qaldırdı:

– Sənin özündən çıxmağın da ölçülü biçili olar -dedi.

Qaldı ki, bu günə kimi bir dəfə olsun özündən çıxdığını görmədim sənin. Haydı, gəl mənim balam. Məktəbə get-məmişdən əvvəl qarınını gözəl doyur. Bizim Xəlil ustagilə

məmləkətdən bir qab yağ gəlib. Sağ olsun, bütün qonşulara paylamaqdan özünə heç nə qalmadı biçarələrin. Amma yağ

deyil ey, qaymaqdı elə bil. Axşam qaynatdığım ərik mürəb-bəsi də ağzına layiq olub…

Bilal, sakitcə yerdə, anasının qarşısına diz çökdü və

anasının incə kəsilmiş dilimlərinə böyük bir etina ilə yağ və

mürəbbə çəkməyinə tamaşa etdi. Gənc yaşında dul qalan bu əziyyətli, bu fədakar qadın, bütün çəkdiyi əziyyət və iztirablarına baxmayaraq hələ də əvvəlki gözəlliyini itirməmişdi.

Hələ başından heç çıxartmadığı ağ baş örtüyü, ona elə

nurani, elə cazibədar bir hal verirdi ki ən yaxşı və ən bahalı makiyaj vasitələri, onun parlaq dərisində sönük qalırdı…

Əsərlərini böyük bir şövqlə oxuduğu bir böyük şəxsin bir əsərindəki bu sözləri qulaqlarında cingildədi:

"İnsanın ən birinci ustadı və təsirli müəllimi onun ana-sıdır. Mən bu səksən illik ömrümdə, ən böyük şəxslərdən dərs aldığım halda, and içirəm ki, ən əsaslı və sarsılmaz mənəvi dərsləri anamdan almışam. Həmin dərslər mənim fit-rətimdə, bədənimdə nüvələr halında özünə yer edib. Digər dərslər həmin o nüvələr üzərində özünə yer tapıb"…

Anasına daha dərin bir şəfqət və sevgi ilə baxdı. Onu kiçik yaşlarınndan etibarən ləzzətli, gözəl yeməklər və mü-18

rəbbələrlə yanaşı mənəvi qidalarla da bəsləyən bu böyük qadına qarşı, ürəyi bir daha minnət duyğuları ilə dolub daşdı. Üzərinə yağ və mürəbbə yaxdığı çörəyi anasından alanda o ağappaq, yupyumşaq əli özünə tərəf çəkdi və ilahi bir hərəkətlə, minnətdarlıqla, o kiçik əli öpdü. Oğlunun bu hərəkəti qadının gözlərini bir daha yaşartmışdı… Anaya kainatı bağışlasaydılar, bu qədər xoşbəxt ola bilməzdi əsla…

İstanbul Universiteti, pedoqogika fakültəsinin ka-fesindəyik. Lakin insanın buranın fakültəyə aid bir yer olduğuna inanmağı gəlmir qətiyyən. Elə bil ki, Hollivuddur bura. İçəri tələbə qızlarla və oğlanlarla doludur. Gənc və gözəl bir qız, masanın üstündə oturub. Masanın ətrafında onu əhatə edən on beş–iyirmi tələbəyə nəsə danışır və işvə ilə

qəhqəhə çəkir. Onsuz da mini olan yubkası o qədər yuxarı qalxıb ki, gənclər qızın danışdıqlarına qətiyyən fikir vermirlər. Onlar hal–hazırda qızın çılpaq ayaqlarını iştahla sü-zürlər. Gənc qızın dodaqlarında şeytani bir təbəssüm var.

Çünki gənclər üzərində oyandırdığı təsirdən tam əmindir …

Gənclər isə qıza kompliment yağdırmaq yarışına giriblər elə

bil. Əslində hamısı da bilir ki, gec-tez növbə onlara da çatacaq. Elə dünən yoldaşlarının arasında Don Xuan adı ilə tanınan Necdətin klub X-ə getmək üçün dəvətinə razılıq verməmişdi? Bu gün də hamının gözü qarşısında Tanerin kinoya getmək təklifinə "Bəli" -deyir. O halda sabah Erol, o biri gün Sami və ondan sonrakı günlərdə Cəmil, Mete, Kaya, Sel-çuk və digərlərinə də sıra gələcək əlbəttə. Digər masalar da əl-ələ, göz-gözə, diz-dizə oturan cütlüklərlə doludur. Qızların əksər hissəsi, Hollivud filmlərindəki akrisalardan fərq-lənmirlər qətiyyən. Bəzisinin saçları şənliyə gedəcəklərmiş

kimi xüsusi olaraq düzəldilmiş, bəzilərinki isə süpürgə kimi 19

çiyinlərindən aşağıya doğru sallanmışdı. Aralarında biri də

saçını elə bir formaya salmışdı ki, sol gözü tamamilə saçlarla örtülmüşdü. Ətrafa təkcə bir gözü ilə baxırdı… Bəs, mak-yajları?… Aman, Allahım!… Bu nə biabırçılıqdı belə? Bir kar-navalda belə bu qədər biabırçı və rəzil sifətlərə rast gəlmək mümkün deyildi. Bəzisi, Allahın verdiyini bəyənməyərək qaşlarını tamamı ilə yolmuş, çılpaq bədəninin üstünə qara boya ilə daha dəyişik, lakin gülünc bir qaş şəkli çəkmişdi.

Bəzisi də kirpiklərini xoşagəlməz rimellərlə rəngləyib tel-tel ayıraraq qıvırma maşınıyla yuxarıya doğru qıvırmağı kifayət etmirmiş kimi yenə qara rənglərlə göz qapaqlarının üstündən əzələlərinə kimi uzanan alt hissəsində yanaqlarına tərəf uzanan uzun oxlar formasında kirpik şəkilləri çəkmişdi. Bəzisinin dodaqları zərli çəhrayı, bəzisininki isə qan-qırmızı dodaq boyaları ilə boyanmışdı. Mənəvi nəciblikdən fəzilət duyğularından, əxlaq qaydalarından məhrum yetişdirilmiş, yazıq varlıqlar idi bunların çoxu.

Tələbə oğlanlar isə ümumiyyətlə ayrı bir aləm idi. Bəzilərinin bığları incə bir lent kimi çənəsinə doğru uzanmışdı.

Bəzilərinin saçları isə bitli turistlərdən fərqsiz, qarmaqarışıq bir halda qadınlar kimi, çiyinlərinə tökülürdü. Bəziləri ba-kenbordlarını çənəsinə kimi uzatmışdı. Bəziləri allı-güllü köynək geyinib qadınlara oxşamağa çalışır, bəzisi dar şalvarını lap aşağı çəkərək göbəyindən aşağı kəmər taxırdı.

Bəzisinin köynəyinin bütün üst düymələri açıq idi. Görünən tüklü sinələrindən isə qalın boyunbağı sallanırdı.

Yəni, qısacası, bura elm və mədəniyyət yuvasından da-ha çox biabırçılıqlar meydanı, karnaval şənliyi idi elə bil.

Qızlı-oğlanlı bir neçə adamlıq qrupun oturduğu masadan qəfil bir qızın qışqırtısı yüksəldi:

20

– Ay Kamal! … Sən neynirsən? Niyə saçımı dartırsan?

Kamal deyilən gənc özünə haqq qazandırmağa çalışırdı:

– Canım elə istədi nəsə. Ona görə. Balaca olanda balaca bacımın da saçını çəkirdim beləcə.

Gənc qız tündxasiyyət və ərköyün bir səslə:

– Axı, mən sənin balaca bacın deyiləm.

– Yaxşı nəyimsən?

Kamal adlı gəncin bu sualından sonra hər iki gənc mənalı-mənalı bir-birinin üzünə baxdı. Sonra bir-birinə sığınıb masadakı yoldaşlarıyla birlikdə qəhqəhə çəkərək gülməyə

başladılar.

Bilal, bu dəli yığıncağı içində tək başına bir masada oturmuşdu. Ətrafındakı kişiləşmiş qızların, nəzakətli görünmək üçün qadın kimi hərəkətlər edən oğlanların ona utanc və iztirab verən çirkin hal və davranışlarını görməmək üçün gözlərini qarşısına qoyduğu dərs kitablarından ayır-mamağa çalışırdı. Bir tərəfdən əlindəki pendirli buterbrodu yeyir, arada bayaq buterbrodla birgə sifariş verdiyi ay-randan da içirdi.

Qarşı masada oturanlar, insafsızcasına hacılardan və

mollalardan danışırdılar. Danışmırdılar əslində, onları qara-lamaqla məşğul idilər. Onlardan biri:

– Hamısının Allah bəlasını versin. – dedi.

Digəri isə:

– Ay, namussuzların o qara saqqallarını görəndə elə

əsəbiləşirəm ki… – deyə yoldaşının fikrinə qahmar çıxdı.

Başqa birisi ümumiyyətlə baltanı lap kökündən vurdu:

–İnanın, dostlar, bunları əsgər kimi cərgəyə düzüb saqqallarını qırxdırmaqdan başqa çarə yoxdur. İyirminci əsrdə

21

belə geridəqalmışlıq olmaz ey, dostlar! Ah, bu ölkədə mən baş nazir olardım. Gör onda bir dənə saqqallı qalardı?

Qızlar qəhqəhə çəkərək gülürdülər. Hamısı bir yerdə:

– Gələcəyin baş nazirinə, alqışlar!.. On il sonra saqqallılara ölüm! – deyə gülərək qışqırışmağa başladılar.

Bilal yerindən dik atılıb bu soysuz, bu imansızlara hədlərini bildirmək arzusu ilə yanıb alışırdı. Amma bu cür özündənrazı gənclərin nə cür çirkab içində olduqlarını bildiyinə görə sadəcə gücü yumruqlarını və dişini bərk–bərk sıxmağa çatdı. Elə yenidən başını kitabın səhifələrinə əymək üzrə idi ki, qarşıdakı masadan, yenidən bir sevincli qışqırıq səsləri yüksəldi. Bir az bundan əvvəl hacının, mollanın saq-qalına söyən qızlar və oğlanlar bufetin qapısından girib onlara tərəf gələn bir nəfəri dəli kimi alqışlayırdılar. Hamı sevinclə qışqırışırdı:

– Əşşi, Tanju, haralardasan?..

– Artıq dərslərə gəlmirsən haaa!…

– Bəs o, sarışın balaca bala hanı?…

– Yoxsa, onu da yola vermisən?

– Tanju, fikir vermə. Olmasın sarışın, olsun qaraşın…

Bilal, bu artıq səs-küyə səbəb olan gəncə baxmaq üçün başını qaldıranda heyrətdən çaşıb qaldı. Gənclərin səs –

küylə qarşıladığı cavan oğlan əsmər, uzun boylu, çəlimsiz və

necə gəldi geyinmiş birisi idi. İşin ən qəribəsi isə Tanju adlı bu avaranın qapqara, darmadağın saqqallı olması idi. Bir az bundan əvvəl "saqqallılara ölüm" – deyə çığırıb bağıran mini yubkalı qızlar bu qara-qura saqqallı Tanjunu aralarına oturdub, ona bir az daha gözəl görünmək üçün adətən əldən–ayaqdan gedirdilər.

Tanju qəfil:

22

– Qızlar, qərara almışam ki, saqqalımı kəsim, – dedi …

Qızlar isə hamısı bir ağızdan:

– Aa… Vallah Tanju, cinayət olar bu. Sənə elə yaraşır ki, saqqal.– deyə etiraz etdilər. Saçlarını alnına tökmüş, iri yaşıl gözlü bir qız Tanjuya hayıl–mayıl bir vəziyyətdə baxaraq:

– Bilirsənmi? – dedi – Belə baxanda Herakl kimi əzəmətli və heybətli görünürsən …

Bilal bu acınacaqlı məxluqların gülünc hallarına için-için gülməkdən özünü saxlaya bilmədi. Lakin bir tərəfdən də hər zaman olduğu kimi, ürəyində dərin bir guşə yenə

onlar üçün sızıldamağa başlamışdı. Onlar… Hərəkətləri qəlibləşmiş robot insanlar… Yazıqlar… Biçarələr…

İçində vurnuxduqları qəflətin dərinliyini belə düşün-məyəcək hala gətirilmiş qafil … qafil … qafil gənclər…

Sendviçindən bir dişləm də aldı. Ayranını içdi və kitabını oxumağa davam etdi. Kitaba elə dalmışdı ki, artıq nə

ətrafındakı səsləri, nə də o nifrət etdiyi hərəkət və davranışları görürdü.

Yanında və qarşısında boş dayanan stullara əllərində ki-tablarıyla üç gənc qızın oturduğunu hiss etmədi əvvəl… Bu qızlara universitet tələbəsi deməyə adamın dili gəlməzdi…

Barlarda vəzifələri könül əyləndirməkdən ibarət olan bar qızlarından ayırd edilməyəcək qədər aşağılıq bir vəziyyətdə

idilər … Bilal yalnız ancaq qızlardan birinin, onun üzünə

doğru üfürdüyü siqaret tüstüsü ilə onların masada otur-duqlarının fərqinə vardı. Lakin başını kitabından qaldırıb yanında və qarşısında oturan qızlara baxmadı da heç… Gözləri israrla kitabın üzərində gəzişirdi… Qızlar bir-birlərinə

mənalı bir tərzdə başları ilə Bilalı işarə edərək, onu ələ salacaq bir şəkildə göz–qaş işarəsi ilə öz aralarında gülüşməyə

23

başladılar. Bilalla üzbəüz oturan, saçları çılpaq çiyinlərindən aşağı tökülmüş, sarışın, iri yaşıl gözlü olanı, dərin bir ah çəkdi… Yataq içində gərnəşirmişcəsinə bir hərəkətlə arxasına söykəndi və başı önündəki kitaba əyili vəziyyətdə olan Bilala baxaraq yüksək səslə:

– Off … uşaqlar, – dedi. Canım elə sıxılır ki… Hər gün evdən məktəbə, məktəbdən evə … Evdə dərs, məktəbdə dərs…

Düşünürəm ki, biz bu dünyaya yalnız dərs çalışmaq, qaşqabaq sallayıb oturmaq üçün gəlmişik?! Düşünürəm, amma nə olsun? Haqsızam sizcə? Gəncəm, əylənmək istəyirəm. Bu dünyaya bir dəfə gəlmişik onsuz da… Təzədən gəlməyəcəyik ki. Amma kim qulaq asır bizə?..

Bilalın yanında oturan qız yoldaşına bir göz vuraraq:

– Canım, səni bağlayan var? – deyə soruşdu. – Get kinoya, get əyləncəli, rəqsli bir yerə. Ürəyin istəyən kimi əylən…

Bax o zaman çətinlik deyə bir şeyin qalar mı?

Sarışın qız bu dəfə söykəndiyi kürsüdən qalxdı, önə

doğru əyilib dirsəklərini masaya söykədi …

Gözlərini Bilaldan ayırmadan, sanki Bilalla danışırmış

kimi:

– Sıxıntımı hansı formada həll edə biləcəyimi mən də bilirəm, amma… – dedi və bir müddət eləcə dayandı… Sonra başını bir az da Bilala doğru yaxınlaşdıraraq, ərköyün bir əda ilə sözlərinə davam etdi:

– Bəli, bilirəm, amma nə olsun ki, sevgilisini kinoya dəvət edəcək və ya bir rəqsə aparacaq qədər centlmen bir kişi çıxmayıb hələ qarşıma …

Bilal əlindəki yarımçıq ayran şüşəsini bütün təhqirlərdən daha təsirli şəkildə sərt bir şəkildə masanın üstünə

qoydu. Yenə sərt bir hərəkətlə kitabı bağlayıb qızların üzünə

24

belə baxmadan, əsəblə yerindən durdu… Masaların arasından keçib ağır bir şəkildə, lakin üzündə gizlədə bilmədiyi utanc ifadəsi ilə qapıya tərəf getdi.

Qızlar kimi isə aşağılamağın yaratdığı ehtirasla Bilalın arxasınca qəhqəhə çəkib gülürdülər. Qadınlığın izzət və

təmkinini çirkin nəğmələr içində boğub qətl edən qəhqəhələr…

Universitetin tənha guşələrindən biri …

Bilal arxa tərəfə baxan geniş bir pəncərə qarşısında, dalğın və düşüncəli bir vəziyyətdə bayıra tamaşa edir… Gözləri boşluqda … Baxdığı yeri görmədən baxır sadəcə. Axtarış

içindədir. Müxtəlif düşüncələrlə zehni qarmaqarışıq … Bir az əvvəlki hadisənin ona bir xeyli təsir etdiyi hər halından görünür… Gözlərinin qarşısında bir anlığına anası canlandı.

Tərtəmiz gül kimi baş örtüyünün içində nurdan bir mələk kimi saf və təmiz idi… Sanki illərcə ayrı qalmışlar kimi, ürəyi dərin bir həsrətlə doldu …

– Mənim mələk anam…

Fərqində olmadan bu sözlər ağzından yüksək səslə çıxmışdı. O əsnada özlərinə tənha bir guşə axtaran bir cütlük, qol-qola Bilalın yanından keçirdilər…

Gözlərinə həddindən artıq sürmə çəkmiş, saçlarını bəsləmə quzular kimi kəsdirmiş gənc qız, yanındakı oğlana bir az daha yaxınlaşaraq səsini Bilala eşitdirəcək tərzdə:

– Vay, yazıq anasının quzusu… – deyib, yüksək səslə

qəhqəhə çəkdi. Uzaqlaşdılar. Bilal beyninə qızğın bir xəncər sancılıbmış kimi olduğu yerdə eləcə qaldı. Lakin bu kimi hallara elə alışmışdı ki özünü tez yığışdırdı. Bir dəfə də, lakin bu dəfə sanki pıçıltılı bir səslə:

– Mənim mələk anam… – dedi.

25

Ürəyi sakitləşmişdi… Həmişə belə edirdi o … Fakültədəki yüngülxasiyyət qızların – bu təhlükəli fəlakətlərin şərindən mühafizə edə bilmək üçün gözlərinin önünə anasını gətirdi … Onun o zəngin, şəfqət yüklü, mələk siması ətrafında olan bu qız və qadın qılıqlı şeytanlara qarşı özündə

güc tapmaq üçün kifayət edirdi. Qadın deyiləndə ağlına dərhal anası gəlirdi. Özünü tanıdığı gündən bu mübarək, fəzilətli qadını, daim vəfalı, daim fədakar, həyat yoldaşı və

uşağı üçün canını tərəddüdsüz fəda edən bir şəf-qət qəhrəmanı, lazım olmadan əsla küçəyə çıxmayan səadəti, dincliyi yalnız evində duyan, zövqü maddədən deyil məna-dan alan, iffət və izzət sahibi, möhtərəm bir varlıq olaraq görmüşdü. Atasının sağlığında ona qarşı göstərdiyi hörmət və itaəti, Bilala kiçik yaşlarında maraq və heyranlıqla oxuduğu İslam tarixində Ənsar qadınlarının fəzilətini, uca-lıqlarını xatırladır, kiçik ürəyi anasına qarşı böyük bir sevgiylə dolub daşırdı. Qısası, Bilal üçün anası bütün qadınlığa aid üstünlük və fəzilətləri özündə birləşdirən bir simvol idi. Bir də ətrafındakı qızları düşündü… Nədir? Bəlkə onları anası ilə müqayisə etsin? Özündən asılı olmayaraq acı-acı güldü … Üzlərindəki həya pərdəsi cırılmış, əxlaq və

namus anlayışlarının heç bir önəm kəsb etmədiyi, mədəni, müasir, qabaqcıl və aydın qadınlar ola bilmək üçün ən səviyyəsiz qiyafə və hərəkətlərlə qadınlıq izzət və şərəflərini ayaqlar altında tapdalayan bu Avropaya və qərblilərə oxşamağa çalışan bu əcaib varlıqlarla müqayisə edəcəkdi anasını?..

Bunun düşünmək belə ruhunu titrətdi. Zülmətin yanında nurun əzəməti, gecənin yanında gündüz şəhanəliyi, qışın yanında baharın rəngli ehtişamı nə qədər özünü gös-26

tərirdisə, ətrafındakı qız və qadınların səfilliyinin yanında, anasının mənəvi zənginliyi və fəziləti o dərəcə zahir bir şəkildə növbəti dəfə gözlərinin qarşısında canlandı. Və dodaqlarının arasından bir dəfə də:

– Mənim mələk anam… – sözləri çıxdı…

Bilalı ən çox üzən məqam, Anadolunun tərtəmiz ha-vasından yoğrulmuş, o təmizlik içində tərbiyə almış dürüst, əxlaqlı və fəzilətli gənc qızların, orta təhsildən sonra ali təhsil almaq üçün gəldikləri İstanbulda qısa müddət ərzində mühitə uyğunlaşaraq həm geyimlərinin və həm də əxlaqlarının dəyişməsi və pozulmasıydı. Bunlardan bir dənəsinin necə

uçuruma yuvarlandığına şəxsən şahid olmuşdu. Hadisələr bir film lenti kimi gözlərinin qarşısından keçməyə başladı.

Fakültəyə qeydiyyatını təzələdiyi günlərdən biri idi …

Uzun, hörülmüş saçları ilə utancaq və səssiz bir gənc qız, yanında qara çarşablı anası girib çıxan tələbələrin arasında çaşmış və utancaq bir vəziyyətdə dayanıb. Gənc qızın üzündə

heç bir boya izi yox… Sadə və təbii bir gözəlliyi var. Üzərində qolları uzun və manşetli, yaxası bağlı bir bluz, dizlərini tamamilə örtən rahat bir yubka olduğuna görə əxlaqlı, yəni başıaşağı bir gənc qız olduğu dərhal hiss olunurdu.

Hiss olunurdu ki, Anadoludan yeni gəliblər. Belə əl dəy-məmiş süd quzularını ac qurdlar görüb dayanarlarmı heç?

Bilalın qeydiyyatını aparan cığalı gənc də qalın qara çərçivəli eynəyinin altından otlaqda tək başına gəzişən bir quzu görmüş ac bir qurd kimi gənc qıza baxır … Bilal içdən içə əsə-biləşdiyini göstərmədən sadəcə müşahidə edir. Gözünün sə-kisi ilə gənc qıza fikir verir. Eynəkli gəncin israrlı baxışları qarşısında gənc qızın üzü qıpqırmızı olub. Bu nadir rast gəlinən həya və hicab nümunəsi qarşısında Bilalın içindən 27

gənc qıza qarşı dərin bir təqdir və şəfqət duyğusu yarandı…

Qeydiyyatı aparan eynəkli gənc, böyük bir tələsgənliklə işini bitirib Bilalı başından eləyib olduğu yerdən çıxaraq ana-qıza doğru irəlilədi və gənc qıza:

– Nə üçün bu qədər utancaqsınız? Universitetə qey-diyyatınızı etdirəcəksiniz, elə deyil? Amma burada bu qədər utanıb çəkinəcək nə var axı, canım? – deyə centlmen bir rəftarla yanaşmaq istədi. Lakin Bilal, bu nəticəni gözlədiyi üçün işi bitdiyi halda hələ ki, qapıdan çıxmamışdı. Prinsip etibarilə qadın və qızlara yanaşmaqdan daima qaçdığı halda bu himayəsiz qızı həqiqi bir qardaş mühafizəkarlığı ilə qorumaq barəsində düşünməyə başladı və dərhal da irəli atıldı.

İlahi bir hərəkətlə eynəkli gənclə qızın arasına girdi və

gəncə:

– Ey Adəm övladı, – dedi – Köməyinizə görə təşəkkürlər. Lakin bu qız mənim qardaşım qızıdır. Arxaya dönəndə gördüm ki, artıq gəliblər. Qeydiyyatı ilə özüm məşğul olacağam…

Eynəkli gənc "Bu da haradan çıxdı?.." – deyirmiş kimi hiddətlə yumruqlarını sıxdı. Sonra gənc qıza dönərək:

– Siz bu gənci tanıyırsınızmı? – deyə soruşdu… Gənc qızın cavab verməyinə ehtiyac qalmadı. Qızın anası dərhal dilləndi:

– Bəli, oğlum, qardaşı qızıdır. Sən öz işinlə məşğul ol…

Şorgöz qurd, əlindən ovunu kiməsə verməyə məcbur olmağın qəzəbi içində arxasını çevirib onlardan uzaqlaşdı. Qadının içində Bilala qarşı dərin bir etimad hissi yaranmışdı.

Çünki o, eynəkli modabaz gənci, heç bəyənməmişdi. Minnətdarlıq hissi ilə Bilala baxaraq:

28

-Allah səndən razı olsun övladım, dedi … Səni Allah çıxartdı bizim önümüzə. Qızım çox utancaqdır… Mən isə. Gördüyün kimi cahil bir qadınam, bu işlərdən başım çıxmır. Bu kağızları al, sən köməkçi ol bizə …

Bilal qadının uzatdığı kağızları aldı, qıza da birlikdə

gəlməsini söyləyərək qeydiyyat üçün növbə gözləyənlərin arasına daxil oldu. Gənc qız heç danışmırdı. Bu böyük şəhərin, bu tanımadığı yerlərin onu qorxutduğu dərhal hiss olunurdu. Yalnız "qardaşım qızıdır" deyərək ona sahib çıxan gəncin üzündəki ciddi cizgilər, ona bir az təhlükəsizlik hissi bəxş etmişdi…

Nəhayət sıra onlara gəldi. Eynəkli gənc, eynəklərinin altından tərs tərs Bilala baxırdı. Kağızları aldı, qeydiyyata başladı. Hər şey tamam olub giriş kağızını uzadanda lağ

edəcək bir şəkildə tək Bilalın duyacağı bir səslə:

– Baxsana, bu dünyada bizdən də açıqgözlülər varmış.

Biz o yalanı başa düşdük, amma nə isə nəsib səninmiş… -

deyə dodağının altında mızıldadı… Bilal bir hadisə yarat-mamaq üçün səbrlə dişlərini sıxdı, kağızı alaraq, gənc qızla birlikdə ayaqda onları gözləyən qadının yanına gəldi…

– Qızının qeydiyyatı tamamdır, xala …

Qadın Bilala əməlli-başlı mehrini salmışdı:

– Dedim də, övladım, – dedi. – Allah səndən razı olsun.

Həm də yüz min dəfə razı olsun. Allah heç bir muradını gözün-də qoymasın…

Sonra qızına döndü:

– Zeynəb, sən də təşəkkür et də qardaşına, qızım…

Gənc qızın yanaqları al-al olmuşdu. Başını önünə əyib:

– Təşəkkür edirəm… Sizə çox zəhmət verdik. – dedi.

Bilal söhbəti başqa səmtə yönəltmək istədi: 29

– Eviniz İstanbuldadır, xala?

– Xeyr, övladım, biz Elazığlıyıq.

– İstanbulda yaxın qohumlarınız filan var?

– Xeyr, yoxdur …

– Yaxşı , bəs qızınızı kimə əmanət edəcəksiniz bu böyük şəhərdə?

Qadın mütəvəkkil bir əda ilə ah çəkdi və:

–Qurbanı olduğum Allaha… – dedi.

Bilal:

– Doğrudur, nə qədər ata – ana, qızlarını oxutmaq üçün belə böyük şəhərlərdə tək başına qoyub, Allaha əmanət edirlər, amma onlar əvvəl-axır şeytana əsir düşürlər …

Qadın sanki yalvarırmışcasına:

– Sus oğlum sus … Yaramı deşmə bu sözlərinlə – dedi. -

Biz sənin o bildiyin ata-analardan deyilik, atası da mən də liseydən sonra qızımızı oxutmamağa qərarlı idik. Amma gəl gör ki, böyük danışmışıq; orta məktəbi bitirən kimi qız başladı ki, mən ali təhsil alacağam. Nə atası, nə mən, qarşısını ala bilmədik … Bütün sinif yoldaşları ali təhsil alanda bu niyə kənarda qalsın?! Ağladı, sızladı, razı olmadıq … Atası: "İstanbula gedib o oxumuş sürtüklərdən olacaqsan? " -

deyə icazə verməyəndə, qız "Mən namuslu, başıaşağı olandan sonra kimsə mənə heç nə edə bilməz", – deyə

ağlamsınırdı. Bir də gördük ki, qız kədərindən xəstələnib.

Çarəsiz qaldıq, oxumağını qəbul etdik … Artıq, qoruyucusu Allah olsun; nə deyək? …

Qadın islanan gözlərini dəsmalı ilə quruladı. Zeynəb, günahkar bir uşaq kimi gözlərini yerdən ayırmırdı. Bilal, içi sızıldaya – sızıldaya yenə qadından soruşdu:

– Yaxşı indi harada qalacaq bəs qızınız?

30

– Cağaloğlundakı tələbə yataqxanasına min bir çətinlikdən sonra qəbul etdirə bildik, şükürlər olsun…

Bilalın ürəyi növbəti dəfə ağradı. Bir neçə dəfə qarşısından keçmişdi bu yataqxananın. Keçəndə də qapı qarşısında burun-buruna sevişən cütlüklərin o həyasız davranışları ürəyini bulandırmışdı hər dəfə … Birdən Zeynəbin də

o qrupun arasında gördü elə bil… Əsəbi və tələsik bir vəziyyətdə:

– Nə isə, Xudahafiz, xala. Qızınızı Allah qorusun. Sizə

də müvəffəqiyyətlər arzulayıram, Zeynəb xanım… – deyib ana-qızın heyrət dolu baxışları arasında yanlarından ayrılıb çölə çıxdı…

Fakültələri eyni olduğu üçün Bilal Zeynəbi hər gün sinifdə görə bilirdi. Anası gedəndən sonra gənc qız tamamilə

ortada qalmışdı. Sinifdə heç kimə yaxınlaşa bilmir, əxlaqına və ciddiliyinə güvəndiyi üçün təkcə Bilalla danışır, hər çətin-liyini, hər müşkülünü ona açırdı. Yaşıd idilər, amma Zeynəb ona "Bilal abi" deyə xitab edirdi … Əsasən Bilal da bu saf və

təmiz gənc qıza qarşı özünü bir böyük qardaş mövqeyində

görürdü. Zeynəbin gündə beş dəfə namaz qıldığını da öyrənəndə isə ümumiyyətlə dünyalar onun olmuşdu …

İndi bacısı ilə bağlı narahat olan bir böyük qardaş kimi onunla yaxından maraqlanırdı artıq. Onu hər cür pis fikrə

qarşı mühafizə və müdafiə etməyə çalışırdı. Lakin ilin son-larına doğru, Zeynəb Bilalı böyük bir xəyal qırıqlığına uğ-ratdı. Geyimi yavaş-yavaş dəyişilirdi Zeynəbin. Artıq makiyaj da etməyə başlamışdı Zeynəb… Zeynəbin paltarları da get-gedə qısalmaqda idi… Zeynəb başqa bir Zeynəbə çevrilirdi artıq… Uzun hörülmüş saçlarını kəsdirmiş, bərbərdə

müxtəlif formalara saldırırdı qısa saçlarını… Artıq Bilala da 31

əvvəlki kimi yaxınlaşmırdı Zeynəb… Ətrafında bir çox qız və

oğlan tanışları var idi … Yoldaşları onu "Zeynoş" deyə çağı-rırdılar. Xülasə Zeynəb də həyatından məmnun idi …

Havalarda uçurdu sanki Zeynəb… Bilal ruhən darmadağın olmuşdu. Onu bu dəli, dünyapərəst və nəfspərəst qara-güruha qarşı qorumaq üçün apardığı bütün mübarizənin bo-şa getdiyini gör-mək pis təsir edirdi Bilala …

Bir gün, dərsdən sonra qapıdan çıxanda, tək qaldığı bir anda ona yaxınlaşdı:

– Zeynəb,– dedi … – Artıq günorta namazlarında məscidə

gəlmirsən… Yoxsa qəzaya saxlayırsan?…

Zeynəb, artıq o məhcub, o utancaq qız deyildi .. Sərbəst bir gülüşlə:

– Yox Bilal qardaş, qəzanı da qıla bilmirəm.

Dərslərimdən vaxt qalmır, vallah … Anlayacağın buraxdım namazı … Qoy bir məzun olum, o zaman düşünərik … – dedi.

Bir müddət heç nə danışmadan getdilər, sonra Bilal icazə istəyərək ayrıldı …

Aradan bir neçə gün keçmişdi …

Bilal həmişə olduğu kimi günorta namazını camaatla birlikdə Bayəzid məscidində qılırdı… Namaz bitib camaat dağılandan sonra adəti üzrə oradakı Qur'ani–Kərimlərdən birini götürüb, səssiz-səssiz oxumağa başladı. Bir ara arxa tərəflərdən bir qadın hıçqırığı yüksəldi. Hıçqırıq pərdə-pərdə yüksələrək, məscidin qübbələrində dərin əks-səda verərək ətrafa yayıldı. Bilal, "Məbədin ülviliyi qarşısında içi dolan bir möminədir … "düşüncəsi ilə oxumağa davam etdi…

Lakin hıçqırıqlar kəsiləcəyi yerdə get-gedə artmaqda, məscidin içinə dərin bir hüzn havası yayılmaqda idi .. Üstə-lik, 32

bu səs Bilala çox tanış gəlirdi. "Sədəqallahüləzim" – deyərək Quranı bağladı, arxasına döndü …

Lakin o nə idi elə?… Qadınlar bölməsində əlləri ilə

üzünü bağlamış, hönkürtüylə sarsılan, Zeynəb idi. Bilal, ona doğru yaxşıca yaxınlaşdı və:

–Zeynəb! … – deyə səsləndi …

Zeynəb, əllərini üzündən çəkmədən sarsılaraq ağlayırdı indi … Bilal heyrətlə bir daha səsləndi:

– Zeynəb!.. Nə olub?.. Sənə nəsə eləyiblər? Xahiş edirəm, cavab ver mənə…

Bu israrlı suallar qarşısında Zeynəb, bir anda əllərini üzündən çəkdi. Yanaqları göz yaşları ilə islaq, pərişan bir halda, dodaqlarını büzərək:

– Mən məhv oldum, Bilal abi!.. Məhv oldum mən! … -

dedi və əlləri ilə yenidən üzünü örtərək hıçqırmağa başladı…

Bilal onu çətinliklə razı salıb məsciddən çölə çıxardı. Universitetin bağçasına apararaq tənha bir yerdə bir oturacaqda oturtdu. Özü də oturacağın o biri tərəfinə keçdi… Hıçqıraraq hələ də ağlamağa davam edən gənc qızı çətinliklə sakitləşdirəndən sonra:

– İndi izah et görək, – dedi. – Amma əvvəlcə mənə olduğu kimi, həqiqətən də bir qardaşınla danışırmış danış hər şeyi.

– Utanıram, Bilal qardaş….

Bilal:

– O əvvəllər idi…. – dedi.

–…

Zeynəb yenə ağlamağa başladı:

– Düzdür, nə desən haqlısan… Amma nə olar əvvəl məni dinlə, ondan sonra mənimlə belə acı danış …

33

Və danışdı…. danışdı:

– Bilirsən ki, şeirə, ədəbiyyata qarşı son dərəcə bağlı bir insanam. Hətta bir neçə şeirimi də oxumuşdum sənə. Mənim bu zəif damarımı bilən yoldaşlar, musiqili bir şeir və

ədəbiyyat gecəsindən bəhs edib, məni bu gecəyə dəvət etdilər. Bir şeir gecəsində heç bir pislik olmayacağını düşünərək razılaşdım. Qız və oğlan tələbə yoldaşlarımdan bir qrup halında o yerə getdik. Bura, Beyoğlu arxa küçələrindən biri idi … Üzərində "Hacı baba" yazılı kiçik, taxta bir qapıdan ancaq belimizi bükərək keçə bildik … Birdən özümü dar və

qaranlıq bir dəhlizin içində gördüm… Dostlar, "Bir az da get gözlərin alışar" – deyə məni itələyirdilər. Nəhayət, ölgün, sarı və qırmızı işıqlarla işıqlandırılmış, son dərəcə balaca, kiçik bir salonda gördüm özümü … Yerlərdə ağacdan hazırlanmış

kubik masalar və oturacaqlar var idi … Divar kənarlarına Şərq stili ilə döşəklər salınmışdı. Divarlar həsirdən idi. Kiçik həsirsəbətlər

içində

rəngli

lampalar

qoyulmuşdu…

Divardakı həsirlərin üstünə dəstə-dəstə qarğıdalılar, sa-rımsaqlar və soğanlar asılmışdı … Dib küncdə yerdən bir qarış yük-səklikdəki kvadrat formasındakı səhnədə, müxtəlif Qərb musiqisi alətləri qoyulmuşdu. Qızlı oğlanlı qruplar, ağac taxtlarda və yerdən salınan döşəklərin üstündə oturub, astadan danışırdılar. Başqa bir küncdə isə yenə ağacdan hazırlanmış bir bufet var idi.

Biz də ağacdan hazırlanmış bir masanın ətrafında oturduq. Əvvəllər qorxduğum bu yer, bir müddət sonra mənə çox romantik və sevimli görünməyə başladı… Səhnədə

çox xoş bir musiqi çalınırdı. Yoldaşlardan soruşdum:

– Bu necə ədəbiyyat gecəsidir belə? Hanı bəs şeir oxuyan şairlər?

34

– Sən narahat olma, əvvəl bir az musiqi, sonra şeir … Be-lə daha orijinal olur, – dedilər.

Həqiqətən də bir az sonra bir-birinin ardınca səhnəyə

gənc şairlər çıxıb musiqi sədaları altında şeirlər oxumağa başladılar. Amma bunların hamısı da sənət dəyəri olmayan son dərəcə açıq, saçıq ədəbsiz sözlərlə dolu şeirlər idi …

Bu təhrik edici şeirlər oxuna-oxuna gənclər yanlarındakı qızlarla ayağa qalxıb musiqinin ritminə uyğun şəkildə masalar arasında rəqs etməyə başladılar … Mən təkrar soruşdum:

– Uşaqlar, doğrudan bu necə şeir gecəsidir belə? Mənim bildiyim axı şeir gecəsində rəqs edilmir.

Mənim bu sözlərimə Sevilin sevgilisi Erol cavab verdi:

– Bax Zeynoş … Həyatımız həmişə monoton keçməli deyil ki? Bir az da rəng qatmaq lazımdır həyatımıza… Bu gənclər də şeir gecəsini bu günə kimi alışılmamış bir şəkildə, rəqs və musiqi ilə qarışıq təşkil ediblər. Bizlər də həyatımızın hələ baharını yaşayan gənclərik. Əylənmək, gülmək, rəqs etmək bizim ən təbii haqqımızdır…

Bu sırada masamıza, böyük ağac dolçaların içində cürbəcür içkilər gəldi …

– İçki içmirəm, dedim.

Gülüşdülər …

– Şaftalı, üzüm, nar, qarışıq meyvə sularıdır bunlar… İç, iç, şəfadır… – dedilər …

Onların yanında heç bir şey bilməyən bir cahil vəziyyətinə düşüb gülünc olmamaq üçün içki dolu taxta dolçanı ağzıma apardım. Və boğazımı yandırmağına baxmayaraq sonuna qədər içdim, bitirdim. Yavaş – yavaş mənliyimi şipşirin bir istiliyin bürüdüyünü hiss edirdim. Bu 35

anlarda əlimdə olmadan Erolun sözlərinə haqq verməyə

başladım … "Elədi də, – deyirdim… – Mən də gəncəm …

Üstəlik həyatımın hələ baharını yaşayıram. Əylənmək, gülmək, rəqs etmək mənim də haqqımdır"

Daha sonra masamızdakı gənclərdən biri məni rəqsə dəvət etdi. Həyatımda ilk dəfə idi ki, bir kişi ilə rəqs edirdim.

Orkestr son dərəcə romantik bir mahnı çalırdı. Bu parlaq işıq altında musiqinin ritminə ayaq uydurmağa çalışanda elə bilirdim ki, yuxudayam. Uçurdum. Lakin qısa bir müddət sonra başım fırlanmağa başladı … Ətrafımdakı hər şey, hamı fırlanır, fırlanırdı… Qırmızı, yaşıl, mavi, sarı işıqlar … Orkestr …

Masalar … Dolçalar… Və insanlar … İnsanlar … İnsanlar …

Gerisini xatırlamıram… heç nə yadıma gəlmir. Gözlərimi açanda gördüm ki, jaluzilərindən bol günəş işığı süzülən son dərəcə lüks və komfortlu bir yataq otağındayam. Otaqda heç kim yox idi… Bura nə vaxt gəlmişdim? Nə üçün gəlmişdim?

… Bu geniş yataqda nə işim var idi?… Dəli kimi yerimdən sıçradım. Lakin çırılçılpaq olduğumu anlayanda dəhşətə

gəldim. Elə həmin an acı həqiqətlə üz-üzə qaldım. Və

həqiqəti başa düşdüm. Və pərişan bir halda təkrar yatağa yıxılaraq qışqıra-qışqıra ağlamağa başladım. Ağlamağın, fəryad et-məyin faydasız olduğunu bildiyim halda yenə də

ağ-layırdım.

Özümə gələn kimi sağa-sola atılmış paltarlarımı yığıb tələm-tələsik geyindim … Elə qapıdan çıxırdım ki, küncdəki kətilin üstündə bir qalstuk gördüm. Bu qalstuk dünən axşam kimin boynunda idi … Çingizin, Erolun, Əlinin bəlkə, yoxsa Turqutun? Heç bir şey xatırlamırdım… Qapını açdım, çölə, geniş bir dəhlizə çıxdım. Ağlayaraq səsimin çıxdığı qədər: 36

– Kömək edin mənə! … Kimsə yoxdur? – deyə qışqırıb evin dörd bir tərəfini gəzməyə başladım … “Qu” desən, qulaq tutulardı evdə. Evin qapısını açıb çıxmaq üçün əlimi qapıya uzadanda, qapının üstünə sancaqla yapışdırılan bir kağız gördüm və on an bütün dünyam alt–üst oldu. Ağlaya-ağlaya qapını açdım və hara getdiyimi özüm də bilmədən özümü küçəyə atdım. Gəzə-gəzə gəlib Bəyazid məscidinə

çıxdım. Başa düşürsən məni, Bilal qardaş? Mən məhv oldum. Mən o üzünə tüpürdüyümüz pis qadınlardan oldum artıq. Nə dayanmısan elə daş kimi qarşımda … Tüpür sən də

üzümə!… Tüpür!… Tüpür!…

Bilal gənc qızın insanın ürəyini paralayan hıçqırıqlarını hələ də xatırlayırdı. Ən qiymətli, ən müqəddəs dəyərini – iffətini, namusunu itirməyin faydasız çırpınışları içində

yenidən əsəbləri alt–üst olan Zeynəbin bundan sonrakı həyatı üçün gözəl bir nəsihət verməkdən başqa əlindən heç nə gəlmirdi. O da Zeynəbin bütün israrlarına baxmayaraq onun üzünə tüpürməmiş və ona sadəcə təsəlli verməklə

kifayətlənmişdi. İçi qan ağlamışdı həmin anlarda. Zeynəb onu dinləmişdimi, yoxsa yox, dəqiq bilmirdi, amma danışdığı müddətdə gənc qızın, yaşlı gözlərini çox uzaqlarda sabit bir nöqtəyə dikərək ölü bir sükut içində eyni nöqtəyə

baxması heç xoşuna gəlməmişdi. Gənc qızı qaldığı yataqxanaya kimi aparandan sonra bir balaca rahatlanmışdı.

Şübhəsində yanılmadığını iki gün sonra qəzetləri oxuyanda anlamışdı …

Zeynəb gecənin gec saatlarında özünü Sarayburnundan dənizə ataraq "hələ baharında olduğu"(!) ömrünü başa vurmuşdu! …

37

Həm də intiharın bir müsəlman üçün əbədi fəlakət qapısı olduğunu bilə – bilə…

Bilal, bu acı xatirənin əzikliyi içində bir müddət daha dalğın və düşüncəli pəncərədən bayıra baxdı. Bəli, Zeynəb məhv olmuşdu. Lakin Zeynəbin məhv olmasının içindəki gerçək, cəmiyyətin mahv olmasının bir rüşeymidir… Zeynəb, əxlaq, fəzilət, namus və iffətini itirməyinin ağrısı ilə intihar etmişdi … Bu intihar, əxlaq, fəzilət, namus və iffət məfhumlarından sıyrılan bir cəmiyyətin, mütləq məhvə

məhkum olacağı baxımından da ibrətlə düşünülməyə dəyər bir faktdır…

Zeynəb, bu təfəssüh etmiş, hər gün bir addım daha intihara doğru yaxınlaşmaqda olan özünü yeyib bitirən cəmiyyətin nə ilk qurbanıydı, nə də sonuncu … Və necə ağır bir həqiqətdir ki, əxlaq və mənəviyyat qeydlərindən günbəgün uzaqlaşmağı mədəniyyət kimi qəbul edən bu günkü müflis cəmiyyət, vermiş olduğu bu saysız-hesabsız qurbanları, yüksətmək (!) yolunda özünə pilləkən kimi qəbul etməyin qürur və əzəməti içində insanlığa sanki lağ edir …

Akifin "Mədəniyyət dediyin tək dişi qalmış canavar" de-yə bəhs etdiyi elə budur deyəsən… Bilal bütün düşüncələri beynindən ataraq, bir anda saatına baxdı; saat altıya işləmişdi. Halbuki yoldaşları onu saat 5-də gözləyəcəkdilər.

Qaça-qaça pilləkənləri endi. Qapıya tərəf gedəndə birdən bir qrup gəncin ona səslənməsi ilə addımlarını yavaşlatdı.

Bunlar da digərləri kimi həyatın yemək, içmək, yatmaq, gəzmək və əylənməkdən ibarət olduğunu sayan gənclərdən idilər. Lakin Bilal onları xətirlərinə dəymək istəmirdi.

Danışa-danışa gəlib fakültənin qapısına çıxdılar… Sonra 38

Bilal, ayrılmaq üçün hamısıyla bir-bir görüşməyə başladı.

Onlardan biri:

– Bilal, – dedi… – Sən də bizimlə gələ bilməzsən? Beyoğ-lunda bir az fırlanarıq, sonra da bir diskotekaya girib əylənərik, hə? …

Fırlanmaq … Diskoteka … Əylənmək … Saat altıya iyirmi dəqiqə işləyirdi artıq… Nəzakətlə:

– Üzr istəyirəm, uşaqlar, yoldaşlarla görüşməli idik.

Demək olar ki, gecikmişəm. Başqa vaxt, sağlıq olsun… -

deyib üzr istəmək istədi… Lakin bunlar sözdən anlamırdılar.

Belə ki, yoldaşları arasında qəribə paltarları ilə ad çıxaran Əsəd o hər zamankı əsəbi halı ilə özünü ortaya atdı:

– Yaxşı da, sən də çox mızmızısan ey… Nə vaxt desək ki, gəl bir fırlanaq, əylənək, o saat "Dostum gözləyir, ayıb olar"

deyib aradan çıxırsan. Biz də yoldaşlarının axı sənin!..

Erdal da elə Əsəd kimi düşünürdü:

– Düz deyir də, sənin bu həmişə görüşdüyün dostların kimlərdir axı, Bilal?

Sonra mənalı-mənalı göz vurdu və gülərək:

– Yoxsa … Yoxsa … həəəə? … Ha … Ha … Haaa … Bizdə

də var onlardan, qardaşım! …

Əlini də yellədi sonra:

–Özü də, bilirsən nə qədər?…

Bilal bunların baş aparmağına dözməyin mümkün olmadığını anladı:

– Dostlar, siz heç yaxşı şeylər haqqında düşün-mürsünüz? – dedi. – Sizə niyə yalan danışmalıyam.. İnanın, yoldaşlarım gözləyir. Həm elə sizin hesab elədiyiniz cinsdən yoldaşlar deyil.

39

Gənclərin hamısı bir ağızdan gülüşməyə başladılar. Erdal yoldaşlarının qollarından tutub uzaqlaşdırarkən arxasını dönüb yüksək səslə qışqırdı:

– Anladıq, qaqaş, anladıq. Yolçu yolunda gərək. Hər kəs öz kefinə baxsın, elə deyil?

Yüksək səslə gülüb danışaraq, əcaib əl-qol hərəkətləri edə-edə uzaqlaşdılar. Bilal, arxalarından uzun-uzadı, təəssüf dolu ifadə ilə baxdı… O əsnada yadına Eynşteynin bu sözləri düşdü: "Bu günün gəncləri tez iş görən bir maşın kimi ye-tişirlər. Lakin insan əsla bir maşına çevrilməməlidir. İnsanın yaxşı ilə pisi, gözəl ilə çirkini ayırd edəcək bir başı olmalıdır.

Mən bu günkü gənclikdə ən böyük əksiklik kimi bunu görürəm. Uşaqlarımıza başqa cür tərbiyə verək. Yoxsa təlim keçmiş itlərdən fərqlənməyəcəklər"…

Dostlarını daha çox gözlətməmək üçün sürətlə oradan uzaqlaşdı. Küçədə axının arasına qarışdı. Bir müddət getmişdi ki qolundan kimsə tutdu. Döndü baxdı, bir az əvvəlki ərköyün qrupun içində söhbətlərə heç qarışmamış Necatini gördü. Necatinin qaçmaqdan üzü qızarmışdı, qıpqırmızı olmuşdu … tövşüyürdü. Bilal soruşdu:

– Nə olub, Necati, sən də onlarla birlikdə deyildin? Nə

üçün qayıdıb gəldin?

Necati bu sözləri eşitməmişdi elə bil. O günə kimi Bilal heç belə bir hala təsadüf etməmişdi. Necati bir müddət heç nə danışmadı və Bilalın üzünə baxdı. Sonra başını günah-karmışcasına önə əydi. Sonra təkrar qaldırdı. Bilalla göz –

gözə gəldilər. Necati:

– Bax, Bilal, – dedi. – Səndən çəkinmirəm. İkimiz də

İstanbulluyuq. Lakin dostlarımız olduqca fərqlidir. Səndən yoldaşlarımın adından üzr istəyirəm.

40

Bilal çaşmışdı:

– Anlamadım, məndən üzr istəyəcəksən? Yaxşı, amma nə üçün? – deyə soruşdu.

Necati kədərli və mütəəssir:

– Bir az bundan əvvəl onların sənə qarşı olan kobud sözlərinə və nalayiq hərəkətlərinə görə, – dedi və ayaq üstü içini boşaltmaq istəyərcəsinə davam etdi:

– Bu günə kimi onlarla gəzdim, içdim, əyləndim. Lakin onların kim olduqlarını ancaq bu gün, sənin kimi təmiz və

vicdanlı bir gəncə qarşı davranışlarından sonra anladım. Və

etdikləri hərəkətdən sonra üzlərinə tüpürüb sənin yanına gəldim …

Necati bir anlığa susdu və sonra:

– Bilal – dedi – Məni də "yoldaşlarım" deyərək həmişə

bizdən ayrı tutduğun o həqiqi dostlarının arasına daxil edərsən?

Bilal gülümsəyərək əlini Necatinin çiyninə qoydu:

– Səni də həqiqi dostlarımdan biri kimi görmək? əlbəttə, olar. Amma bunun üçün Necati, bunun üçün sən də içində

olduğun mühitdən, dostlarından uzaqlaşıb hər halınla onlara bənzəməlisən, yaxşı?

Necati kədərlə başını önünə əydi, sonra anidən qaldırdı və:

– Məni də o dostlarının yanına apara bilərsən, Bilal? –

deyə soruşdu.

İki yoldaş dostca baxışdılar. Razılaşdıqdan sonra səmimiyyətlə əl verib qucaqlaşdılar və yan-yana addımlamağa başladılar …

Böyük bir binanın qarşısında Bilal zənglərdən birinə ba-sarkən Necati mənliyini qeyri – adi bir duyğunun bü-41

rüdüyünü hiss edirdi. Üstəlik böyük bir maraq da var idi içində: görəsən həmişə əxlaqına və fəzilətinə qibtə etdiyi, lakin heç cür onun kimi olmağı bacarmadığı Bilalın yoldaşları necə insanlar idilər?

Avtomatik açılan qapıdan içəri girdilər … İkinci mərtəbəyə pilləkəni qaça-qaça çıxdılar və bir evin açıq olan qapısından içəri daxil oldular… Bilal ayaqqabılarını çıxartmaq üçün əyiləndə, Necati, həmişə elədiyi kimi ayaqqabı ilə içəri keçmək istədi. Lakin Bilal arxasından pencəyini çəkərək:

– Ay qardaş, – dedi – Səninlə elə ilk dəqiqədən dalaşa-cağıq deyəsən! – dedi və güldü. Necatiyə bir cüt başmaq uzadıb:

– Gey bu başmaqları. Bir müsəlmanın evinə ayaqqabı ilə

girmək olmaz. – dedi.

Necati utanaraq ayaqqabılarının bağlarını açdı və Bilalın uzatdığı başmaqları geydi. İki yoldaş, qalın bir kişi səsinin eşidildiyi bir otağa tərəf getdilər və qapını yavaşca döyərək içəri girdilər. Bura gözəl döşənmiş, geniş bir otaq idi. İçəri olduqca izdihamlı idi. Saçlarına dən düşən orta yaşlı birindən başqa qalan hamısı tərtəmiz gənclər idi. Birinin əlində kitab vardı. Digərləri də elə oturduqları yerdən ona qulaq asırdılar. Bilal içəriyə girən kimi hamısı birlikdə:

– Harda qaldın, əziz qardaşım? Gözlərimiz yolda qaldı, inan … – deməyə başladılar.

Bilal:

– Xahiş edirik, kəsməyin, yoldaşlar. Prinsipi pozmayaq. -

desə də, yoldaşları qalxaraq israrla onlara yer vermək istədilər. Bilal:

42

– O halda sizinlə qrup yoldaşım Necatini tanış edim, -

dedi. – Oxumağa ara verdiyinizə görə, siz də tək-tək adları-nızı və nə işlə məşğul olduğunuzu deyin.

Necatiyə hamısı bir ağızdan "Xoş gəlmisiniz" – dedikdən sonra hamı oturduğu yerdən özünü təqdim etməyə başladı:

– Ahmet Sevil… Tibb Fakültəsi.

– Razi Eyilmez… Hüquq.

– Ərdoğan Saymaz… Yüksək Makina Mühəndisi.

– Seyfəddin Namlı… Ədəbiyyat Fakültəsi.

– Mehmet Kanlıca… Təbiət elmləri Fakültəsi-Botanika.

– Orxan Erenler… Yüksək Memarlıq

– Nazim Soyluer … Doktor … vs.

Tanışlıq bitəndən sonra Nazim yavaş-yavaş arxaya söykəndi və əlində kitab tutan gəncə dönərək:

– Bəli! İndi davam edə bilərik artıq, Seyfəddin, – dedi. –

Oxuyan bir ədəbiyyatçı olanda, həqiqətlər daha da cazibədar olur, düzü …

– Şişirdirsən, qardaş …

– Yaxşı, yaxşı, sən deyən olsun … Sən başla oxumağa.

Seyfəddin ciddi və Nazim həkim iltifatına həddindən artıq layiq, gözəl bir oxunuşla əlindəki kitaba qaldığı yerdən davam etdi:

"Gənclik, heç şübhəsiz ki, bir gün əldən gedəcək. Necə

yay öz yerini payıza və qışa verirsə, necə gündüzdən sonra axşam və daha sonra gecə gəlirsə, gənclik beləcə öz yerini qocalığa və ölümə tərk edəcək. Əgər o fani və keçici gənc-liyini iffətli həyata sərf etsə onunla əbədi bir gənclik qa-zanacağını bütün səmavi fərmanlar müjdə verirlər. Əgər pozğunluğa sərf etsə necə ki, bir dəqiqəlik hiddət ucbatından bir qatil, milyonlar dəqiqəlik həbs cəzası çəkir. Eləcə

43

də qeyri-leqal dairədə gəncliyin kefi və ləzzətləri axirət mə-suliyyətindən və qəbir əzabından insanı kənarlaşdırmır, əksinə onu daha da əzaba düçar edir. Bunu hər bir ağlı başında olan gənc təsdiq edə bilər. Məsələn haram sevməkdə, bir qısqanclıq qüssəsi, fəraq qəmi və qarşılıq görməmək hissi ki-mi çox problemlərlə o cüzi ləzzət, zəhərli bir bal kimi görünə

bilər insan… Və o gəncliyin yoluxduğu xəstəliklə xəstəxanaya, azğınlıqlarla həbsxanalara, mənəvi qidasızlıqdan yaranan çətinliklə isə meyxanaya, müxtəlif səfilxanalara və ya qəbristanlığa gedib çıxmaqlarının səbəbini bilmək istəyirsənsə, get xəstəxanalardan, meyxanalardan və qəbristan-lıqlardan soruş.

Əlbəttə, əksəriyyət gənclər gəncliyindən sui-istifadə

edir, sonra da başına gələn müsibətlərdən şikayətçi olurlar.

Halbuki, əgər hər şey öz axarı ilə getsə, gəncliyin çox şirin və

gözəl bir İlahi nemət olduğu və axirətdə bizə çox parlaq və

əbədi bir gənclik kimi geri dönəcəyi hamımıza məlum olmalıdır. Bu başda Quran olmaqla bütün səmavi kitablarda xəbər verilib…

Madam ki, həqiqət budur və bir halda ki, halal dairəsi içində həyatdan zövq almaq mümkündür. Və haram dai-rəsindəki bir saatlıq ləzzət bəzən on il həbslə nəticələnir. Əlbəttə, gənclik nemətinə şükranlıqla baxmaq, o şirin neməti uyğun formada və istiqamətdə sərf etmək lazım və vacibdir.

Ey əziz qardaşım, bil ki, dünyanın ləzzətləri, zövqləri, ziynətləri, Xaliqimizi, Malikimizi və Mövlamızı bilmədiyimiz təqdirdə Cənnət olsa belə, yenə də Cəhənnəmdir …

Ey dost! Küfr yolunda getmək, buzlar üzərində getməkdən daha zəhmətli və təhlükəlidir. İman yolu isə suda, 44

havada, quruda getmək və üzmək kimi asan və zəh-mətsizdir. "

Kitab, bu minvalla bir-birindən yüksək iman həqiqətləri ilə davam etməkdə idi. Necati, dirsəklərini dizlərinə söykəmiş, başı əllərinin arasında, tərifi qeyri-mümkün bir vəcd dalğası içində oxunanları sadəcə dinləmir, adətən içirdi… O, indi öz daxili aləmiylə başbaşa idi. Ruhunda qasırğalar, fırtınalar qopur; ürəyi bir-birinə zidd hislərlə dolub daşırdı.

Oxunan həqiqətlər bir abi-həyat kimi ruhunu sərinlədir, tənəffüs etməkdə olduğu bu ülvi hava ürəyinə o günə kimi heç vaxt dadmadığı ilahi nəşələr bəxş edirdi.

Söhbət irəlilədikcə, ürəyindəki kif basmış hislərin yerini ən təmiz və ülvi hislərə tərk etdiyini hiss edən Necati, artıq əmin idi ki, yeni bir hiss və fikir inqilabının eşiyindədir.

Yaxınlarda duyulan bir azan səsi, otağının içinə dalğa-dalğa yayılanda, Seyfəddin əlindəki kitabı bağladı. İndi hər kəs dərin bir vəcd və diqqət içində oxunan axşam əzanını dinləyirdi. Azan bitən kimi Seyfəddin, içlərində yaşca ən böyük olan Nazim həkimdən:

– Nə deyirsən, qardaş, fəsli tamamlayaq, yoxsa daha sonra davam edək? – deyə soruşdu…

Doktor Nazim, həmişəki kimi şən və nəşəli bir halla cavab verdi:

– Bilirsiniz də mənim düsturumu: əvvəlcə namaz, uşaqlar! Elə isə Razi, Haqq rizası üçün belə həmişəki kimi bir

“Əl-Əsr” oxusun. Ondan sonra namaza duraq.

Gələcəyin hüquqşünası dərhal şirin və yanıq səsiylə "Əl-Əsr" surəsini oxumağa başladı. Səsi otağın içində dalğa-dalğa yüksəlir, qəlblərə və könüllərə yenilik bəxş edirdi.

45

Sonra hamı namaza durdu. Pencəyini çıxaranlar, köy-nəklərinin qollarını dirsəkdən yuxarı qaldırır, otaqdan çölə

çıxır, bir neçə gənc də yerlərə səccadə sərirdi. Bu əsnada gənclər öz aralarında nəzakət çərçivəsini aşmadan zarafatlar edirdilər.

Necati, oturduğu kresloda dərin düşüncələrə dalmış, düşünür, düşünür və düşünürdü … Bəlkə də, həyatında ilk dəfə idi ki, belə ciddi şəkildə düşünürdü. Bilal dəstəmaz almaq üçün qollarını çırmalayaraq, çox qəribə bir əhvali-ruhiyyə içində olan Necatinin yanına gəldi və həlim bir səslə:

–Sən də bizimlə birlikdə namaz qılmaq istəyirsən, Necati? – deyə soruşdu.

Necati üçün gözlənilməz olan bu təklif, onun üzündəki iztirab cizgilərini min qat daha dərinləşdirdi… Bu, elə ani bir təklif olmuşdu ki, Necatinin heyrətdən dili tutulmuşdu…

Kəkələyə-kəkələyə:

– Mən? Mən.. – dedi və susdu… Bir müddət arxasını gətirə bilmədi, sonra iztirabla alnını ovuşduraraq Bilala baxdı.

İnləyərək sözlərinə davam etdi:

– Bilirsən, Bilal … Mən namaz qılmağı bilmirəm ki.

Bundan da başqa…

– Nə bundan başqa?… Sən bir dəfə "Bismillah" de, çırmala qollarını, arxası asandır. Dəstəmazı birlikdə alarıq, sonra da biz nə etsək sən də onu təqlid edərsən, vəssalam…

Necati, heç nə demədi. Ovsunlanmış kimi yerindən qalxdı, pencəyini çıxardı, köynəyinin qollarını dirsəklərinə

doğru çırmaladı və qapıya tərəf addımlayan Bilalın arxasınca getdi.

Bir az sonra gənclərin hamısı cərgə ilə namaza dayanmışdılar. Doktor Nazim bəy, imam olmuş, arxasındakı 46

gənclərdən ibarət camaata namaz qıldırırdı… Yüksək səslə

oxuduğu surələr, Necatinin ruhuna ilahi rəhmət kimi axır, onu məna iqlimlərinin dərinliklərinə çəkib aparırdı…

Bəli, Necati də hər biri dərin bir təvazö və təslimiyyət içində qəlblərini Allaha bağlamış, üzlərini ona, o uca Yaradana dönmüş, səmimi və təmiz bir camaatın içində idi artıq… Onsuz da nə zaman bir məscid qarşısından keçsə içəridə olan camaata qibtə edərdi o … Lakin bir dəfə də olsun bu qibtə etdiyi məsud və bəxtiyar insanların arasına qarışmaq üçün şeytanın ayağını sındırmağa, nəfsinə söz keçirməyə müvəffəq olmamışdı. Üstəlik yaşadığı həyat tərzinə

görə özünü bu təmiz və sadə camaata uyğun görmürdü heç cür… Lakin bu insanlar, qəlbləri iman yüklü bu nəcib gənclər, şəfqət dolu ürəklərini ona açmışdılar artıq. Onu öz aralarında görmək istəmiş, bağırlarına basmışdılar. Və indi o da onlarla birlikdə, onlarla yan-yana, çiyin-çiyinə namaz qılırdı …

Necatinin namazı görünüş etibarı ilə bir qədər gülünc görünürdü, amma məna ölçüsündə çox mühüm bir dəyər daşıyırdı. Qiyamda, rükuda və səcdədə hərəkətlərində ya-nılmamaq üçün gah sağındakına, gah solundakına, gah önündəkinə baxır, gördüyü hərəkətləri naşıcasına təqlid edirdi. Üzü saçlarının dibinə kimi qıpqırmızı olmuşdu, alnında muncuq-muncuq tər damcıları yığılmışdı. Utanc, xəcalət, kədər, peşmanlıq hisləri mənliyini alov kimi yandırıb qovururdu. Əlinə verilən təsbehi nə deyəcəyini bilmədən çevirməyə başladı. Sıra duaya gəldikdə isə hamı kimi o da əl açdı Allahına… Aman Allahım … O nə iztirab dolu bir yüz ifadəsi idi elə? Alnındakı xətlər dərinləşdikcə dərinləşirdi Necatinin… Boynu sağa doğru bükük, gözləri yumulu. Ya-47

naqlarından aşağıya saf və aydın yaşlar süzülür. Ağlayır Necati… Bəlkə günahları nəticəsində meydana çıxan ağrılı, bəlkə qovuşduğu səadətə görə yaranan sevinc gözyaşlarıdır bunlar… Amma mühüm olan Necatinin ağlamağıdır, ağlaya bilməyidir… Çünki istər günahdan meydana gələn kədər –

qəm, istərsə də qovuşduğu bəxtiyarlıq nəticəsində yaranan sevinc və səadət gözyaşları olsun … Nə çıxar? Nəticədə ikisi də eyni qapıya çıxmırdımı?

Namazın sonunda Qurani-Kərimi Bilal oxudu. Nə-catinin ruhunda qopan fırtınaları sakitləşdirəcək bu məxmər kimi yumşaq səs, şübhəsiz ki bütün camaatın qəlbini də ən ülvi hislərlə doldurmaqda idi. Lakin Necati üzərindəki təsiri, heç bir sözlə ifadə edilməyəcək dərəcədə böyük bir üstünlük daşımaqda bu səsin… Bu səs, bu uca Quranı oxuyan gözəl səs, bir imam, müəzzin və ya hər hansı bir müəllimin ağzından tökülsəydi, Necati üçün bəlkə bu dərəcə əhəmiyyətli olmayacaqdı. Mühüm olan Qurani-Kərimi qaydasında oxuyan bu gəncin özü kimi bir universitet tələbəsi olması idi… Kiçildi, kiçildi, kiçildi Necati … Və gözyaşları içində sanki əridi, yox oldu.

Nazim həkim din elminə fövqəladə bir şəkildə bələd bir insan idi. Hər zaman oxunan surələrin arxasınca şərhlərini verir, ətrafına faydalı olmağa çalışırdı. İndi də Bilalın oxuduğu surənin mənasını açıqlayırdı. "Göylərdə və yerdə nə

varsa Allahı təşbeh və tənzih edir. O mülkündə qalibi-mütləq, etdiklərində sahibi-hikmətdir. Göylərin və yerin mülkü şübhəsiz Onundur… Həm dirildir, həm də öldürür.

O, hər şeyə qadirdir. O həm əvvəldir, həm də axır. Həm zahirdir, həm də batin. O, hər şeyi kamalıyla bilir. O, göyləri və yeri altı gündə yaradan, sonra hökmü ərşi zəbt edəndir.

48

Yerə girən, oradan çıxan, göydən enən, oraya yüksələn şeyləri O bilir. Harada olursanız olun, O sizinlə bərabərdir…

Nə etsəniz, O haqqıyla görəndir… Göylərin və yerin mülkü Onundur. Bütün işlər ancaq Ona qayıdacaqdır.

Allaha və Peyğəmbərinə iman etməkdə möhkəm olun.

Sizdən əvvəl olanlardan sonra Allahın sizə qənaət üçün və-kalət verdiyi maldan onun uğrunda xərcləyin. Sizdən iman gətirib o sürətlə Allah yolunda xərcləyənlər yoxdur? Onlar üçün böyük bir mükafat vardır.

Peyğəmbər Rəbbinizə iman gətirməyə sizi çağırdığı halda, sizlər niyə Allaha iman gətirmirsiniz? Halbuki, O

sizdən qəti təminat da almışdı… Əgər Ona imanı seçə-cəksinizsə, dərhal buna tələsin. O sizi küfr qa-ranlıqlarından iman işıqlığına çıxarmaq üçün açıq-açıq ayələr endirməkdə

olandır. Şübhəsiz ki, Allah sizi çox əsirgəyən, rəhməti ilə sizi bağışlayandır. Yəni sizi oyan-dırmaq üçün peyğəmbərlər göndərmiş, ayələr nazil etmişdir. Yalnız əqlinizlə hər şeyi tapmağınızla kifayət-lənməmişdir"…

Artıq, hava xeyli qaralmışdı. Sərin bir külək Necatinin od kimi yanan üzünü dərin məhəbbətlə yalayıb keçdi. İki yoldaş heç bir şey danışmadan yan-yana gedirdilər. Bilal, Necatinin hazırda yaşadıqlarını çox yaxşı hiss edir, lakin onun hiss və düşüncələrinə təcavüz olar düşüncəsi ilə heç nə

demir, danışmağa belə cəsarət etmirdi. Səssiz və ahəstə bir müddət beləcə getdilər. Bir parkın içindən keçirdilər… Necati ani bir hərəkətlə Bilalın qarşısına keçərək onu dayandırdı…

Üzü bir az əvvəlkindən nisbətən daha sakit idi … Ciddi bir qərara gələn insanların qətiyyəti var idi üzündə. Bu dəfə o, Bilalın çiyninə qoydu əlini və qəti bir ifadəylə danışdı: 49

– Bilal, artıq məni də gerçək dostlarından, daha doğrusu o tərtəmiz və saf iman qardaşlarınızdan biri saya bilərsiniz.

Gəl, burda oturaq bir az. Sənə bütün səmimiyyətimlə içimi açmaq, hislərimi ifadə etmək istəyirəm bu axşam … Mənə bir az qulaq asmaq istəyirsən?

Bilal bunun belə olacağını bilirdi əslində. Səmimi bir şəkildə güldü:

– Sənə hal-hazırda qulaq asmaq mənim üçün zəhmət deyil, yox, bəlkə də bu dəqiqə ən böyük zövqdür Necati …

Məni bir yoldaş kimi yox, öz qardaşın kimi qəbul etsən bundan daha çox məmnun olaram.

– Mən bu qardaşlığa layiqəmmi?

– Bir neçə saatdan etibarən, bəli … İndi səni dinləyirəm, Necati… Üzü yola baxan oturacaqlardan birində oturdular.

Necati başını iki əlinin arasında qovzayıb, kövrək bir səslə

danışırdı:

– Sənə nə qədər təşəkkür etsəm azdır, Bilal. İllərdir nə

böyük bir qəflət içində yaşadığımı ancaq bu gün, bu bir neçə

saat ərzində və sənin sayəndə anladım. Bir neçə saat əvvələ

kimi mənim də həqiqi bir iman ləzzətindən məhrum digər gənclər və qəflət içində olan bütün insanlar kimi belə bir həyat fəlsəfəm var idi: "Bu dünyaya bir dəfə gəlmişik, bir daha gəlməyəcəyik. Əvvəl-axır onsuz da bədənimiz qara torpaq-lara qarışaraq çürüyüb yox olacaq. Bunun üçün bu dün-yadan bizə qalan əyləncə və zövq olacaq. Ölüm yadımıza düşəndə, verdiyi narahatlıq və mənəvi çətinlikdən xilas olmaq üçün əyləncələr, fəlsəfi nəzəriyyələr, sərxoşluqlar, cürbəcür pozğunluqlarla özümüzü ovuda bilərik" – deyirdim.

50

Necati, bu yerdə bir az dayandı, gözlərini dalğın bir şəkildə qaranlıqlara dikdi və dodağının kənarında yaranan acı bir təbəssümlə başını yellədi. Sonra Bilala baxaraq:

– Nə qəribə və pozğun bir fəlsəfədir, elə deyil, Bilal? …

Halbuki, çox gec də olsa, bu gün, bu bir neçə saat içində

öyrəndim ki: həqiqi səadət və əzabsız ləzzət ancaq İslamın əmrlərinə riayət etməkdən keçirmiş. Bəlkə də hiss etdin, bəlkə də yox, Bilal, bir az əvvəl namazdakı naşı və gülünc hərəkətlərimi və aranızda duyduğum böyük utanc və iztirabıma baxmayaraq, o anlar bəlkə həyatımın ən məsud və sakit anları idi. Oxuduğunuz o gözəl əsərləri dinlədikcə dünyamın dəyişdiyini, yeni bir aydınlığa qovuşduğunu hiss edirdi… Bi-zə gerilik və ibtidailik kimi göstərmək istədikləri dinimiz, sən demə, nə qədər ülvi bir ucalığa sahib imiş! … Və o uca dinin mənsubu olduğumuz halda ona arxa çevirən biz qafillər sən demə nə qədər balaca məxluqlar imişik!… Özün görürsən də, Bilal, mən dəyişdim, mən tam fərqli bir insan oldum, budur… Mənə yeni bir dünya qazandırdığın, mənim hidayətimə vasitə olduğun üçün sənə necə təşəkkür edəcəyimi bilmirəm.

– Hidayət verən uca Rəbbimizdir, Necati. Biz yalnız aciz bir vasitəçiyik.

– Qəbul edirəm… Amma məni yoldaşlarınla tanış et-məsəydin, onların yanına aparmaqdan boyun qaçırsaydın, mən bu hidayətə harda və nə zaman qovuşacaqdım?

– Nə danışırsan, Necati? Səni imanlı yoldaşlarımın yanına aparmaqdan boyun qaçırmaq üçün mütləq mən də şüursuz bir müsəlman olmalı idim. Lap fərz edək ki, sən möhkəm və əmin bir qayıqla bir ümmanda yol alırsan. Özünü dalğalar arasında qorxunc burulğanına təslim edən və

51

boğulub yox olmaq narahatlığıyla haray-həşir qoparan bir nəfəri xilas edib, onu da çatacağı sahilə çatdırmaq istə-məzsən? Cəmiyyətdə insanların heç nə itirmədən, iman həqiqətlərinə sarılıb özlərini əbədi zülmətdən xilas etmələri yaxşı şeydir… Lakin cəmiyyətin xilası, hər xilas olanın başqa birini xilas etməsi ilə mümkün ola bilər. Əslində ən doğru olanı da budur.

– Belə olan halda, bu andan etibarən mən də imanlı müsəlmanlar karvanınına qoşulduğuma görə, mənim də

prinsipim çıxdığım bataqlıqdan başqalarını da çıxarmaq olmalıdır, elə deyil?

– Əlbəttə, Necati. Məşhur bir söz var. deyir "Hamı qapısının ağzını süpürsə, küçə tərtəmiz olar". Hər imanlı müsəlman bu sözün mənasını anlayaraq öz yaxınlarını və ətrafındakıları mənəviyyatsızlıqdan xilas etmək üçün çalışsa, şübhəsiz ki, cəmiyyət də bütün çirkdən təmizlənib, istənilən mənəvi səviyyəyə yüksələr.

Park lampalarının işığı altında Necatinin üzü məsud bir təbəssümlə par-par yanırdı. Yaşlı gözlərini Bilala çevirib:

– Bilirsən, Bilal, – dedi, səninlə danışanda, mən özümü quş kimi yüngül hiss edirəm. Atam həmişə deyirdi, mən qulaq asmırdım. "Avara yoldaş, yaxşı insanı da avara eləyər.

Yaxşı yoldaş isə avaranı da yaxşı edər". – belə deyirdi həmişə rəhmətlik atam. Bunun doğru olduğunu ancaq indi başa düşürəm.

– Elə isə atanın ruhunu şad etmək üçün gəl bir Fatihə

oxuyaq.

– Eeee… Bilirsən, atam mən balaca olanda öyrətmişdi amma aradan çox vaxt keçdiyi üçün unutmuşam artıq.

Görürsən də, nə qədər boş bir nəsil yetişdirilib?! Hətta, öz 52

ölülərinə bir fatihə oxuya bilməyəcək qədər boş və bədbəxt bir nəsil!…

– Narahat olma, Necati… Onu da öyrənərsən… İstəsən günorta namazlarında Bəyazid Məscidinə birlikdə gedərik, sənə Qurani-Kərimi oxumağı öyrədərəm. Nə deyirsən? Bir aydan sonra sən də mənim kimi Qurani-Kərimi üzündən oxuya bilərsən…

Necati həyəcanlanmışdı … Titrək bir səslə:

– Doğrudan, Bilal, öyrənə bilərəm Quranı? O səfil həyatdan bu qədər tez xilas olub bu qədər qısa zamanda belə

dəyişəcəyimi dünənə kimi heç düşünməmişdim. İndi isə

yeni, işıqlı, nurlu bir həyatın qapısı ağzındayam… Demək bundan sonra məni tək buraxmayacaqsan Bilal?!… Elə isə, mən də sənin həqiqi yoldaşlarından biriyəm artıq. Bu gecə

gözümə yuxu getməyəcək.

– Yuxu dedin, yaxşı yadıma saldın. Biz saatı-zadı unutmuşuq. Anam indi yəqin pəncərədən baxır. Məni gözləyir.

İki yoldaş durdular. Ayrılmaq məqamında Bilal:

– Dediyin kimi, gecə yuxun qaçsa, al bu kitabı oxu, faydalı kitabdır…

Necati, bir uşaq kimi dolmuşdu bulud–bulud. Bilalın uzatdığı kitabı əlinə alanda dərin bir ah çəkdi:

– Demək ayrılıq saatımız gəldi? Halbuki, mən səninlə səhərə kimi bax belə danışmaq istərdim. Amma haqlısan … Sənin pəncərə qarşısında yollarını gözləyən bir anan var. Bi-zimkilər isə bu saatda gəzib əylənirlər. Ya da yıxılıb yatırlar özləri üçün. Mənim bu vaxtı evə gəlməyimi görməyiblər ona görə. Gör necə başıboş yetişmişik e, sən demə… Məni başa düşürsən, Bilal?

53

– Səni çox yaxşı başa düşürəm, qardaş… Ancaq, bundan sonra məncə sən, keçmişinlə bağlı kədərlənməməlisən, əksinə gələcəyinlə məşğul olmalısan… Yaxşı, əziz qardaşım gecən xeyrə qalsın…

– Mən də sənə, adını unutduğum bir şairin çox sevdiyim bu misraları ilə əlvida deyirəm: "Gecən xeyrə… Ayrılıq şirin bir kədər səhər açılana kimi…Gecən xeyrə…"

Bundan sonrakı günlərdə Bilalla Necati bir-birindən ayrılmayan iki yoldaş olmuşdular,. Dərsdə yan-yana otururdular, günorta namazında birlikdə məscidə gedirdilər, məktəbdən çıxan kimi isə Bəyaziddəki universitetin bağçasında hər gün iman həqiqətlərinə aid əsərlərdən bir neçə

səhifə oxuyurdular. Həftənin müəyyən iki günündə də

imanlı yoldaşları ilə bir evdə toplanıb uca həqiqətləri dərslər şək-lində mütaliə edir; camaatla namaz qılırdılar …

Necati qısa zaman içində çox dəyişmiş tam fərqli bir insan olmuşdu. O köhnə, laübalı halından əsər-əlamət belə

yox idi. Köhnə yaramazlıqlarından əl çəkdiyi üçün dərslərinə əvvəlkindən daha möhkəm çalışır, dərslərdən sonrakı vaxtını isə Bilalın keçdiyi həqiqi iman dərslərini, faydalı kitabları oxumaqla dəyərləndirirdi. Gündə beş dəfə

namazını vaxtlı-vaxtında qılır, beləcə gündən günə İslama riayət etməyin, müsəlman kimi yaşamağın fəzilətinə və səadətinə bir qat daha inanırdı …

Necati artıq köhnə dostları ilə əvvəlki kimi səmimi deyildi. Allahın lütfü ilə içindən sıyrıldığı bu qrupa indi iy-rənərək və ibrət duyğularıyla tamaşa edirdi… Hərəkətləri nə

qədər qəlibləşmiş, nə qədər boş və mənasız insanlar imiş sən demə bu insanlar deyirdi … Lakin onlara acımamaq da mümkün deyildi. İnsanın ürəyi iman nuru ilə aydın-54

lanandan sonra, bu qafil və mənəviyyatsız sürüsünə insan sadəcə acıyırdı. Məhz, Necatinin duyduğu iztirab da belə bir iztirab idi. Necati istəyirdi ki, öz bildiyi, öyrəndiyi həqiqətləri, hər kəs bilsin, öyrənsin … Və özünün dadmış

olduğu səadət və əmin-amanlığa hamı qovuşsun… Ah -

deyirdi, – imandakı və İlahi əmrlərə riayətdəki bu bənzərsiz ləzzəti görsəydilər. O zaman onlar da mənim kimi bu qəflətdə keçirdikləri zamanlar üçün heyfislənəcəkdilər.

Amma dadsaydılar!… Gənclik nemətinin qiymətini idrakdan məhrum o qədər gənc var ki, bu böyük universitetin içində.

Bunlar gəncliklərini səfeh bir tərzdə sərxoşluqla hədər yerə keçirirlər. Necati, belə bir qrupun arasından çıxa bilmişdi. Buna görə də şanslı sayırdı özünü … Və ancaq bu avara qrupun arasından çıxandan sonra anlamışdı vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu…

Hüzur küçəsi… Sükut dolu küçə… Budur, yenə həmişəki ədəbli səssizlik hakimdir bu küçəyə… Hərdənbir ke-çə satıcıların və oyun oynayan kiçik uşaqların ahəngli səslərindən başqa bu küçənin sakitliyini pozacaq heç bir səs gəlmir bu küçədən. Bilal, yaşıl şəbəkələri çölə açılan pəncərənin qarşısında, dərs kitablarından birini oxuyur… Arada bir başını kitabdan qaldırıb düz qarşısında görünən mənzərəyə tamaşa edir. Evlərinin qarşısında boş ərazidə uşaqlar sevinclə

gizlənpaç oynayırdılar. Bilalın həyatında uşaq sevgisinin ayrı bir yeri var idi. Küçədəki uşaqlar da onu çox istəyirdilər… Nəsə narahatçılıqları olanda sözlərini ona deyər, onun sözündən kənara çıxmazdılar. Bilal da onların hakimi olar, şikayətlərini diqqətlə dinləyər, sonra haqlı ilə

haqsızı ayırıb, onlara həlim bir səslə məsləhətlər verərdi.

55

Bu gün də bir tərəfdən kitabı oxuyur, digər bir tərəfdən də hakimlik edirdi uşaqlara…Birdən uşaqların şən – şaqraq səslərini siqnal səsi böldü. Və çox keçmədən uzun, qara maşın boş torpaq sahəsinin qarşısında dayandı. Taksidən enən beş nəfərdən zəif və uzun boylu olanının əlində polad bir ölçü cihazı var idi. Kök kişi ilə bir yerdə ərazini ölçməyə

başladılar … Uşaqlar oyundan əl saxlayıb diqqətlə və

maraqla bu insanların başına yığışdılar.

– Əmi, nə üçün ölçürsünüz buranı?

– Bundan sonra burda səs-küy salmayasınız deyə!…

–Axı biz səs-küy salmırıq… Oynayırıq sadəcə…

– Yaxşıdı da… Biz də sizə burada böyük bir oyuncaq hədiyyə edəcəyik… Ha-ha-ha… Bina tikəcəyik burda, övladım…

Adamlar təzədən maşına minib uzaqlaşdılar. Uşaqlar, əllərindən oyuncaqları alınmış kimi, hətta daha böyük bir qarışıqlıq və kədər içində qalmışdılar. Bilal olanlara pəncərədən tamaşa edirdi. Nəhayət, uşaqlardan biri kövrək bir səslə:

– Bilal qardaş, gördün də? Bizim futbol meydançamızı əlimizdən alırlar. Burda bina tikəcəklər… – dedi …

Bilalın boğazı düyünlənmişdi elə bil… Gözləri bulud ki-mi dolmuşdu. Birdən gözlərinin qarşısında uşaqlığı canlandı… Eyni torpaq sahəsində öz yaşıdları ilə hoppanıb düşdüyü, gizlənpaç, ortadaqaldı oynadığı rəngarəng uşaqlıq günləri … məsud, qəmsiz, şən, həyat dolu günlər …

Bəli, onun da uşaqlığı bu torpaqda keçib … İndi bu sevimli torpaq sahəsinin yerində demək soyuq və ruhsuz bir daş yığını qalacaq!…Uşaqların da sevincləri qaçmış, o şən -

şaqraq səslərin yerinə, ətrafı dərin və can sıxıcı bir sükut 56

bürümüşdü … Bu pis xəbər, uşaqların üstünə bir qara kabus buludu kimi çökmüşdü …

Həyatın dərd və məşəqqətlərindən, cəmiyyətin, səfalət və rəzilliklərindən xilas olmaq, dinc və asudə bir həyat yaşamaq istəyənlər üçün, bu böyük şəhərin içində Hüzur küçəsi ideal bir guşə idi… Həm estetik mənzərəsi və həm də

sakinlərinin əxlaq və xarakteri baxımından bu sakit küçənin, qonşu olduğu digər küçələrlə belə əlaqəsi yox idi elə bil…

Ətraf küçələrdə yaşayan mini yubkalı qızlar, sanki öz aralarında danışmışdılar, bu küçədən yollarını salmırdılar.

Daha doğrusu, bu ciddi və mühafizəkar küçədən keçməkdən utanırdılar. Küçələrdə heç nəyə fikir vermədən qışqırıb bağıran, necə gəldi geyinən zəmanə uşaqları da Hüzur küçəsini özlərinə “qadağan zona” hesab edirdilər. Bu küçədən keçmək məcburiyyətində qalanda isə özlərini ağıllı apa-rırdılar.

***

Bir axşam üstü… Günəşin son və ölgün işıqları sınıq şü-şələrdə bərq vurur… Qürubun yeddi rəngi Hüzur küçəsinin taxtadan evlərinin üstündə sehrli bir aləm yaradır… Budur, küçənin başında Sayacı Xeyri baba meydana çıxdı. Ağsaçlı mehriban qocanın əli – qolu, hər axşam olduğu kimi irili-xırdalı torbalarla doludur… Elə küçəyə girən kimi ətrafına yavaş-yavaş pişiklər yığışmağa başladı. Böyüklüyündən, balacalığından asılı olmayaraq bəlkə bir iyirmi-otuz pişik…

Bəzisi damdan tullanıb gəldi, bəzisi divardan… Amma hamısının ümumi bir məqsədi var idi: Xeyri dədənin əlin-dəki torbalardan öz nəsiblərini almaq. Yaşlı adamın üstünə

tullanıb, xorla miyoldayırdılar. Xeyri Dədə bu acgöz ər-57

köyünlərin iştahını açmaq üçün onların əvvəl bir müddət belə miyoldamaqlarına göz yumurdu. Nəhayət, orkestr ən zil səslə çalmağa başlayan kimi əlindəkiləri sağa-sola paylamağa başlayırdı. Bu axşam da o, həmişəki kimi kefli və

qəmsiz halı ilə bir tərəfdən mehriban pişiklərinə dil tökür, onların könlünü alır, bir tərəfdən də cürbəcür hoq-qabazlıqlarla paketlərdəki ciyər və qarınları yalvaran bir əda ilə miyoldayıb tullanan, qıçlarına sürtünüb ətrafında fırlanan pişiklərə atırdı. Qəribə idi ki, Hüzur küçəsinin sakin-lərindəki xasiyyət və xarakterlər artıq bu küçənin pişiklərinə

belə sirayət etmişdi: hamısı ruzunu Allahdan gözləyir, ondan gələn haqqına razılıq göstərirdi… Heç biri o birinin əlindəkini əlindən almağa çalışmırdı. Xeyri dədənin də ən çox xoşuna gələn elə bu idi onsuz da … O, pişiklərini həmişə

müasir dövrün gözünü ehtiras bürümüş insanları ilə müqayisə edərdi … Edərdi və mehriban pişiklərinə qarşı olan məhəbbəti, bu müqayisədən sonra daha da artardı… Öz haqqını haqq bilib, bu haqqa razılaşan neçə adam var idi bu boyda məmləkətdə? Başqasının əlindəkini əlindən almaqda, onun ruzusuna şərik çıxmaqda yarışanlar cəmiyyət tərəfindən alqışlanır və hamı onlara oxşamağa çalışırdı. Bu alqışlayanlar və alqışlananların ürəyində qənaət və razılıq kimi ən yüksək insan hislərin yerini həsəd və ehtiras duyğuları bürümüşdü. Xeyri Dədənin pişiklərini – dərdlərini, istəklərini və ehtiyaclarını dilə gətirməkdən aciz olan bu biçarə heyvanları, bir sıra insanlardan üstün və fəzilətli edən də onların bu kimi səfil duyğulardan uzaq olmaları idi…

Xeyri Dədə, pişikləri ilə oynayan vaxtı, küçənin başında, qoltuğunda kitabları ilə dərsdən qayıdan Bilal göründü. Bi-58

lal Xeyri Dədənin arxasında dayanıb ona hiss etdirmədən bu film kadrı kimi qəribə mənzərəyə gülərək tamaşa etməyə

başladı. Pişiklərdən birinin yeməyini bitirib, şirin- şirin Xeyri dədənin çiyninə tullanmasından sonra özünü saxlaya bilmədi. Gülərək qocanın qabağına gəldi:

– Ay Allahına qurban, Xeyri dədə. Həmin o uşaqlığımda görüb tanıdığım Xeyri dədəsən. Ağaran saçın və saq-qalından başqa heç nə dəyişməyib…

Xeyri Dədə də gülərək başını qaldırdı:

– Neyləyim, Bilal övladım, – dedi. – Bütün ömrüm boyu Allah mənə övlad vermədiyi üçün mənim övladlarının da bu gördüyün arsız pişiklərdir. Neyləyim ki, onların qarınları doymayanda, mənim də yediyim ürəyimdə qalır … Sən buna bax, görürsən? Görürsən, necə naz edir?…

Sonra yenidən əlindəki qarının üstünə tullanan pişiklərin yanına qayıtdı:

– Hə, yeyin mənim aslanlarım! … Halal olsun! … Yeyin, yeyin, sizin də, mənim də kefim düzəlsin…

Bilal, bu şəfqətli, rəhimdil qocanı pişikləri ilə baş-başa buraxıb, "Allaha əmanət ol" deyərək getdi. Bir az getmişdi ki, bir az qabaqda uşaqların Bəkir ağanın başına yığışdığını gördü. Bəkir Ağa, uşaqların səs-küyünün arasında:

– Dayanın görək! … Hamınıza verəcəyəm … Dayanın, qışqırmayın!… – deyə səs-küy salan uşaqları sakitləşdirməyə

çalışır, bir tərəfdən də həmişə olduğu kimi ətrafına yığışan uşaqlara saqqız, şokolad, günəbaxan tumu və irili xırdalı şar-lar paylayırdı. Bilal, bu dəfə bu qeyri-adi mənzərəyə ta-maşa etmək üçün addımlarını yeyinlətdi və onlara yaxınlaşıb dayandı … Uşaqların:

59

– Mənə də Bəkir Ağa … Mənə də … Mən şar istəyirəm.

Mənim saqqızımı ver… – deyən uşaqların qışqırıqlarına və

hücumlarına fikir vermədən onlara hədiyyə paylayan Bəkir Ağanın halı, onu əvvəlkindən daha çox nəşələndirmişdi.

Bilalın yüksək səslə gülməyə başlamasından Bəkir Ağa ona tərəf baxdı:

– Orda xımır-xımır güləcəyinə gəl məni bu ərköyünlərin əlindən xilas et …

– Özü yıxılan ağlamaz, ağam. Hər gün uşaqlara hədiyyə

payladığını görən elə bilər ki, sən əməlli-başlı ban-kirsən.

Sən bu gedişlə mayanı da batıracaqsan…

– Şükür Allaha, halalından ruzimizi verir də, Bilal. Sən o barədə heç fkirləşmə… Soğan-çörək ilə də olsa, bu fani dünyada dolanırıq da çox şükür. Amma bu uşaqlar var e, bu uşaqlar… Milyonlarım olsa inan, yenə bunlar üçün sərf edərəm …

– Sağ ol, Bəkir Ağa. Səni hər dəfə belə görəndə, mən də

təzədən uşaq olmaq istəyirəm lap…

Sevinclə gülərək oradan uzaqlaşdı. Qapılarının qabağına gələndə, cibindən açarı çıxartdı. Səs çıxartmamağa cəhd edərək yavaşca qapını açdı. Niyyəti, arada elədiyi kimi anasını arxadan yüngülcə qorxutmaq idi. Lakin içəri girib qapını bağlayanda anası ondan daha cəld davranıb birdən qapı arxasından qarşısına çıxdı. Bütün planı alt-üst olmuşdu.

Gülərək anasının boynuna sarıldı. Onların belə sevgi ilə qu-caqlaşdığını görənlər elə bilərdilər ki, ana-bala bir-birinə aylardır həsrət qalıblar. Anası ilə görüşəndən sonra Bilal, ayaqqabılarını çıxarıb qaça-qaça taxta pilləkənləri çıxıb ikinci mərtəbədəki otağın girdi. Anası, hər zaman olduğu kimi ye-nə oğlunun axşam namazını qılmaq üçün otağına keçəcəyini 60

bildiyi üçün əvvəlcədən keçə səccadəsini də qibləyə doğru sərib hazırlamışdı.

Bilal cibindən təsəyini çıxarıb başına qoydu, namaza başladı. O namaz qılarkən, anası də yemək sinisini gətirmiş, sadə və kasıbyana yer süfrəsini qurmuşdu. Yaşlı qadın, süfrənin başına oturmuş dərin bir vəcd və könül rahatlığı içində

namazını qılan oğlunu şəfqət və heyranlıqla seyr et-məyə

başladı. Bilal duasını bitirən kimi:

– Allah qəbul etsin övladım, – dedi. Gəl, yeməyin so-yumadan otur. Ac olarsan yəqin…

Bilal, sevinclə süfrəyə oturdu. Yeməyini elə təzəcə yeməyə başlamışdı ki, anasının əlində qaşıq, yemək yeməyib narahat gözlərlə ona tamaşa etdiyini gördü. Elə soruşmaq istəyirdi ki, anası danışdı:

– Neçə gündür yaman sevinclisən… Gözlərin tərtəmiz…

İçin içinə sığmır. Məndən gizlətmə, oğlum, düzünü de,anana. Yoxsa həyatında səni belə dəyişdirəcək biri var artıq ?

– Sənin altıncı hissin necə də qüvvətli imiş, mənim mələk anam. Hardan bildin həyatımda birinin olduğunu?

Oğlunun bu sözlərindən sonra yaşlı qadının üzündə böyük bir təşviş ifadəsi meydana çıxmışdı. Kövrək bir səslə:

– Allahım, böyük Allahım … Nəhayət qorxduğum başıma gəldi? Demək, səni ovlamaq üçün quyruq bulayıb ar-xanca qaçan, ətrafında fır-fıra kimi fırlanan o düşük səfillərdən biri səni əldə etməyi bacardı, hə? Danış, Bilal, danış hər şeyi.. Kimdir, nəçidir, nə cür adamdır, danış

mənim ba-lam, – deyə inildədi.

Bilal, süni bir ciddiyyətlə danışmağa başladı: 61

– Bilirsən, anacan. Madam bu qədər maraq və israrla soruşursan, deyirəm. Sarışın, uzun boylu, gözləri gömgöy, gözəl, tərtəmiz ürəkli bir insandır …

– Yəqin ki, başıaçıq və mini yubkalılardandır…

– Başıaçıqdır amma, qorxma, zənn etdiyin kimi mini yubkalı deyil, anacan … Şalvar geyinir.

Qadın, bu sözdən sonra pərişan bir halda əlləri ilə üzünü örtdü:

– Şalvar? Aman Allahım, Bilal! … Demək sənin ağlını başından alan, bu kloun qiyafətindəki şalvar geyinən qız-lardandır, elə?

Bilal eyni süni ciddiliklə:

– Bəli anacan, – dedi. Bu son günlərdə, daha çox bağ-landığımı hiss edirəm ona. Sanki həyatıma yeni bir rəng və

cazibə qatdı. Yaxşı, anam, bəs bu xəbər səni niyə bu qədər üzdü, onu anlamıram. Həyatda birini sevməyim yəni bu dərəcədə anormal bir haldır?

Qadıncığaz pərişan bir halda idi. Bulud kimi dolan gözlərindən bir anda yaşlar süzülməyə başladı … Sərt, lakin çarəsiz bir səslə:

– Sual vermə mənə, sən mənim suallarıma cavab ver.

Harada tanış olmusan onunla? Danış görüm! …

Bilal:

– Fakültədə tanış olmuşuq, anacan. Amma inan, çox yaxşı insandır. Oxuduğum kitablara böyük maraq göstərəndən sonra dostluğumuz möhkəmləndi, indi demək olar ki, hər gün bir yerdəyik. Birlikdə kitab oxuyuruq.

– Ah övladım, canım Bilalım mənim. Mən bilmişdim onsuz da. Nə qədər imanlı və ciddi bir kişi olursan ol, bir 62

gün özünü itirəcəksən deyə qorxurdum. Bax, görürsən, oldu dediyim! …

Bir tərəfdən danışır, bir tərəfdən də titrəyən əlləri ilə

namaz örtüyünün kənarlarına göz yaşlarını silərək qurulayırdı. Derdli – dərdli bir ah çəkib soruşdu:

– Yaxşı, adı nədir? … Ailəsi, soyu kimdi, necə insan-dılar? Heç olmasa araşdırmısan?

Bilal çox ciddi bir şəkildə anasının suallarını cavablandırdı:

– Adı Necatidir, anacan. Atası zəngin bir tacirdir. Anası bir bankda işləyir. Yəni qafil olmaqla yanaşı, yaxşı bir ailənin oğludur.

Bilalın anası şok olmuşdu. Çaşqın və heç nə anlamayan nəzərlərlə bir müddət oğlunun üzünə baxdı… Sonra min bir əzabla udqunaraq çətinliklə soruşdu:

– Oğlu?

Bilal artıq qəhqəhə çəkərək gülürdü. Sevgi və şəfqətlə, bu saf qadının-anasının boynuna sarılıb, yaşlı yanaqlarından öpərək:

– Ay mənim saf ürəkli anam, – dedi. Adı Necati olan hər kimdisə, əlbəttə kişidir. Səncə də elə olmalı deyil ki? İndi sil o gözlərinin yaşını və rahatla bir az. Sənin oğlun Allahın izni ilə o dəqiqə könlünü kiməsə verməz; sən narahat olma, anacan. Necatiyə gəldikdə isə: Necati, sözdə mədəni, əslində isə

avara ruhlu bir sıra yoldaşlarının təsiri ilə, o klub sənin, bu bar mənim, zövq və pozğunluq aləminə dalmış bir gənc idi.

Lakin bundan bir müddət əvvəl imanlı yoldaşlarımla onu tanış elədim. Ondan sonra uşaq ani bir dönüşlə tamamilə

dəyişdi. İman həqiqətlərinə qovuşduğu andan etibarən bütün o köhnə yoldaşlarını və səfeh yaşayışını tərk etdi. İndi 63

görsən anacan, məktəbdə olsun, çöldə olsun bir dəqiqə belə

yanımdan ayrılmaq istəmir. Boş vaxtlarında namaz qılır.

Dərslərinə əvvəlkindən daha çox çalışır və bu vaxt hidayətə

qovuşmasına vəsilə olan dini və elmi əsərləri də böyük bir həvəslə oxuyaraq imanını gücləndirmək, daha doğrusu təh-qiqi bir imana sahib olmağa çalışır. Görsən anacan, onu ən az sən də mənim qədər sevərsən …

Yaşlı qadın rahatlamış, dərin bir nəfəs almışdı … İndi oğluna fəxr hissi ilə baxır, ürəyi övladı üçün ən dərin təqdir hisləri ilə dolub daşırdı:

– Allah səndən və sənin kimi qiymətli, imanlı yoldaşlarından razı olsun, övladım – dedi. – Sizlər belə nə qədər gəncləri, qapılmış olduqları səhv yoldan çevirir və onları həm bu dünyanın, həm də daimi dünyamız olan axirət həyatının qaranlıqlarından və əzablarından azad edir. Amma bilsən Bilalım, bir az əvvəlki sözlərində zarafat etdiyini anlamadan əvvəl ürəyim elə ağrıdı ki…

– Səni üzdüyüm üçün məni bağışla, ana. Amma sənə

ciddi olaraq bunu deyirəm ki, hələlik hərçənd evlənmək haqqında düşünmürəm, lakin evlənmək istəyəndə, ev-lənəcəyim insan əmin ol, geyimi və hərəkətləri ilə səni olduğu qədər məni də iyrəndirəcək o geyimdən və əyləncədən başqa heç nə düşünməyən, işli-gücü manken kimi vit-rindəkiləri insanlara göstərməkdən ibarət olan açıq-saçıq qızlardan olmayacaq. Geyimi, hərəkətləri və hər halı ilə dininin əmrlərinə bağlı, səadətini təkcə öz evində axtaran xanım-xatın, evinin xanımı, bəli, təkcə mənə aid olacaq dürüst və əxlaqlı gənc qızla ailə həyatımı quracağam. Bax belə, anacan … İndi sən söylə görək, bu gün nə etmisən? Yoxsa, 64

yenə hər zamankı kimi oturub, gününü mənə yun köynək toxumaqla keçirdin?

– Yox övladım. Bu gün əlimə doğru-düzgün mil keçirib işə başlamaq nəsib olmadı heç cür. Qonşumuz Sedat bəygilə

getmişdim bu gün. Demək ki, nəsib məsələ imiş. Xanımının təsəlliyə ehtiyacı varmış… getdim gördüm ki, yazıq qadın bulud kimi dolub qalıb. Toxunsan ağlayacaq.

Bilal narahatlıqla soruşdu:

– Xeyirdir, inşaallah … Nəsə bir problemləri var ki?

– Yox övladım, elə bir problemləri yoxdur. Amma məsəl var da deyirlər: İnsanın övladı varsa, dərdi var… Bax, onlarınkı da övlad dərdidir. Dünən bu torpaq sahədə hoppanıb-düşən, gizlənpaç oynayan Şükran bu gün görsən, böyük qız olub. O qədər gözəldir ki, insan baxmaqdan doymur. İndi Şükran üçün elçilər növbəyə düzülüb. Qız çox gözəl olduğu üçün, onunla evlənmək istəyənlər də çoxdur.

Varlı-hallı ailələrin övladlarıdır hamısı da. Mühəndislər həkimlər, kimyagər filan … Lakin təbii bunların demək olar ki, əksəriyyəti qızı namazlı, oruclu, başıörtülü olduğu üçün yox, gözəlliyinə və tərbiyəsinə görə istədiklərindən, yalnız ata -

anası yox, Şükran da bunların heç birinə “hə” – deməyib bu günə kimi. Lakin indi Şişlidə lüks bir klinikanın sahibi, təmirli evləri, bağ evləri, avtomobilləri olan çox zən-gin bir həkimin elçiləri gəlib gedirmiş. Adam israrla qızı istəyirmiş… hər gün elçilər, elçilər… Ailəsi əvvəllər olduğu kimi dəstəmazlı, namazlı deyil deyə istəməyib. Amma gəl gör ki, saf insanların sonradan zənginlik, konfort və vəzifə

gözlərini örtüb, ya nədir, indi vermək istəyirmişlər yazıq qı-zı…

– Yaxşı, bəs Şükran nə deyir bu işə?

65

– Elə ata-ananın bütün dərdi də odur, oğlum… Qadın ağlaya- ağlaya bütün hər şeyi danışdı mənə. Şükran təkid edirmiş: "Lazım gələrsə, ömrümün sonuna kimi subay qala-ram, amma yenə də namazsız, orucsuz biri ilə evlənmərəm" -

deyə …

– Deməli belə… Bəs sonra?

– Qızın qərarı qətidir: "Nə qədər zəngin olursa-olsun və

mənə istəyir səltənət içində, lüks bir həyat təmin etsin və

hətta həkim yox, mövqe baxımından bir padşah və ya şahzadə də olsa, əgər Allahın, Yaradanımızın əmrlərini yerinə yetirmirsə, belə bir insan mənim nəzərimdə ən dəyərsiz və ən qiymətsiz bir varlıqdır "deyirmiş. Çox ağıllı bir qız imiş … "Onlar məni yalnız gözəlliyim üçün istəyirlər. Evləndikdən sonra Allahın əmri ilə örtmüş olduğum başımı və

bədənimi açacaq, açıq- saçıq paltarlarla ballarda, tədbirlərdə, kişili-qadınlı rəqs meydançalarında qürurla sinəsini irəli verib "Baxın, xanımım necə də gözəldir" – formasında gözəl-liyimlə fəxr edəcək bir insanla ailə qurmaq istəmirəm. Təbii ki, bundan başqa, bir az keçəndən sonra qıldığım namaza da lağ edib, "Bizim həyatımıza və müasir dövrə uyğun gəlmir"

bəhanəsiylə bəlkə ondan da uzaqlaşdırmağa çalışacaq mə-ni… Qısası, dininə bağlı bir müsəlman qızı kimi məni də, digər bəzi yoldaşlarıma etdikləri kimi, xristian qadın və

qızlardan fərqsiz bir vəziyyətə gətirməyə çalışacaqlar. Am-ma Allahıma hədsiz şükürlər olsun ki, mənə belə iman və

şüur lütf edib. Ölümüm bahasına belə olsa heç kim məni be-lə tələlərə sala bilməz…" – deyibmiş.

– Ay ana, düzünü de… Bunları bizim Şükran deyirmiş?

– Təbii ki, övladım, təbii … Anası daha gözəl danışırdı dediklərindən, mən sənə o qədər də yaxşı izah edə bilmi-66

rəm… dayan, gör hələ nələr deyirmiş Şükran: "Dinimdən, əxlaqımdan uzaq, belə lüks lakin rəzil bir həyat yaşa-maqdansa, onu yoxdan var edən Allahın əmrlərini yerinə

yetirən imanlı bir yol fəhləsi ilə evlənib, döşəməsi torpaqdan olan kiçik bir daxmada soğan çörək yemək mənə daha xoşdur". Belə … Anası qızın bu sözlərini deyəndə ürəyim elə

sızıldadı ki, Bilalım …

Bilal heyrətlə başını yellədi:

– Halal olsun Şükrana, düzü gözləməzdim. Aaah … Ah!

… Bu sözləri bizim fakültədəki qızlar eşitsəydilər inan ki, yazıq qızı "ruhi xəstədir" – deyə Bakırköyə dəlixanaya göndərmək istəyərlər.

Yaşlı qadın, bir müddət susduqdan sonra, bir – iki dəfə

dərindən nəfəs aldı və oğluna bir az da yaxınlaşaraq:

– Bilal, bilirsən nə düşünürəm? – deyə soruşdu oğlundan. – Şükran açılmamış və qoxlanmamış qönçə kimi bir qızdır … Tərbiyəli, əlindən iş gələn və ən əsası əsl sənin istədiyin kimi başıaşağı, geyinişini, oturuşunu bilən başıb-ağlı və imanlı gənc qızdır. Nə deyirsən, oğlum?!

Bilal, anasının ürəyini sındırmamağa cəhd edərək:

– Anam, – dedi – mən sənə bir az əvvəl dedim axı, hələ

evlənməyi düşünmürəm… Qoy bir universiteti xeyirlisi ilə

bitirim, diplomumu əlimə alım, bu mövzuları o zaman düşünərik…

Qadın əməlli – başlı kədərlənmişdi:

– Amma övladım, belə mükəmməl bir qızı hər zaman tapmaq olmur, axı. Bax, qız üçün elçi gələnlərin sayı günü gündən artır. Rəhmətlik atan sənin xoş gününü görmədən getdi. Mən də qorxuram ki, birdən ölərəm sənin xoş bir gününü görmərəm. Onsuz da, məzun olmağına bir il qalıb. İn-67

didən “hə”sini alarıq, nişan taxılar, məzun olan kimi də ev-lənərsiniz. Hə, nə deyirsən mənim balam?

Bilal anasının evlənməklə bağlı dediyi sözlərə qərarlı bir səslə cavab verdi:

– Bütün söylədiklərin doğrudur, gözəldir, amma anacan, mən elə bir qızla aylarla nişanlı qala biləcək kişilərdən deyiləm. Söz kəsildiyi andan etibarən o qız artıq mənim namusum, hər şeyim deməkdir. Gələcək həyat yoldaşımın qanuni olaraq evimə ayaq basmasına kimi keçən zaman ərzində rahatlığım əlimdən gedəcək … Belə də olanda dərslərimi sakit bir tərzdə çalışıb fakültəni vaxtında bitirmək, ancaq xəyal olar mənimçün. Qısası, belə bir məsuliyyətin altına girməyi əsla gözə ala bilmərəm. Mən, özün də bilirsən ki, tezliklə məzun olmağa və həyatını təmin etməyə çalışıram, anacan. Ağlımı-fikrimi belə şeylərlə məşğul edə bilmərəm…

Qadının aydın gözlərinə bu dəfə daha tünd bir kədər hakim kəsilmişdi. Bilal anasının heç səs çıxarmadan kədərlə

başını önünə əyməsinə daxilən kədərləndi. Lakin onu bir az da olsa təsəlli və məmnun edəcək bir fikir gəldi ağlına:

– Bax anacan, Şükranı ən az mən də sənin qədər təqdir etdim və yenə ən az sənin qədər kədərləndim onun düşdüyü vəziyyətə… Belə nadir tapılan sadə və imanlı gənc qızları, zövq və əyləncədən başqa bir şey düşünməyən kübar cəmiyyət avaralarına vermək şübhəsiz ki, ən azı cinayətdir.

Bunun üçün də onu dərhal, tam istədiyi kimi imanlı, namazlı biriylə evləndirməyə çalışacağam… Həm də ailəsinə ibrət olsun deyə yenə zəngin bir həkimlə… Kim ilə bilirsən? Bizim bu qırx yaşında olsa da, otuz yaşında imiş kimi görünən, yaraşıqlılığı ilə tanınan həkim Nazim bəylə . O da elə bu cür yüksək imana sahib bir qız axtarırdı evlənmək üçün. Əsasən 68

bu günə kimi evlənməməsinin səbəbi də elə budur. İndiyə

kimi belə bir qıza rast gəlməyibmiş hələ.

Qadın dərin bir ah çəkərək boynunu bükdü və:

– Özün bilərsən, oğlum, – dedi. Şükran mənim gəlinim olsun deyə arzu etmişdim, amma demək ki, nəsib deyilmiş.

Nə etmək olar?

Uşaqların quş səslərini xatırladan şən qəhqəhələrlə oynadığı, tullanıb düşdüyü ərazidə indi fəhlələr qaynaşırdılar.

Əllərində bel olan fəhlələr əvvəlcədən ölçülən torpaqda özül qazmaqla məşğul idilər… Uşaqlar yenə bir yerə yığışıb məcburən və incik nəzərlərlə əllərindən alınan yeganə oyun sahələrində çalışan fəhlələrə tamaşa edirdilər…

Tikinti artıq başlamışdı… Kərpiclər bir metrə kimi yüksəlmişdi… İşçilər durmadan çalışırdılar. Kimisi palçıq qarışdırır, kimisi əl arabası ilə kərpic daşıyır, kimisi mahnı oxuyaraq kərpic düzür.

Tikinti bir xeyli yüksəlib. Körpünün üzərində işçilər çalışır … Küçəyə qum və sement daşıyan yük maşınlarının biri gəlir, biri gedir. Səssiz küçə, birdən birə səs – küyə qərq olub.

Və nəhayət tikinti, başladıqdan üç-dörd ay sonra bitdi.

Göyə doğru yüksələn beşmərtəbəli bu böyük bina, Hüzur küçəsinin sınıq salxaq taxta binaları arasında, bu təvazökar evlərə yuxarıdan baxırmışcasına bir qürur və əzəmət içində

idi sanki… Geniş pəncərələrində yapışdırılmış ağ kağıza yazılan “SATILIR" sözü oxunmaqda idi …

Bilal pəncərənin önündəki divana uzanıb kitab oxuyurdu. Lakin oxuduğu kitablar heç cür yadında qalmırdı heç cür… Qarşısında bir qarabasma kimi yüksələn bu ruhsuz daş yığını günü gündən canını daha çox sıxmağa başlayırdı

…

69

Yerdə, bir döşəyin üstündə, əlindəki millərlə anası, ona yun köynək toxuyurdu. Başını kitabdan qaldırıb, bir anlığına sevgiylə anasına baxdı. Sonra yaşlı qadına baxaraq:

– Bilirsən, ana, – dedi. – İçimdə qəribə bir kədər var. Bu gün bazardır… Uşaqların tətil günüdür yəni. Amma uşaqların o bülbül cəhcəhini xatırladan səs – küylərindən əsər -

əlamət belə yoxdur. Bu böyük bina bura tikildikdən sonra yazıq uşaqların səsləri çıxmır…

– Ay oğlum, təkcə onların səsi çıxmır? Bu ev məsələsi ortaya çıxandan bəri nə qədər bir-birimizdən gizlətsək də sən də, mən də narahatıq…

– Mən heç, amma anacan, mənzil tikintisi səni niyə bu qədər üzür?

– Niyə olacaq, övladım? Biz kasıb insanlarıq. Bu sınıq-salxaq evlərin içində saray kimi yüksələn binaya köçənlər bizə yuxarıdan aşağı baxacaqlar. Yəni, küçənin dadı-duzu qaçacaq bir sözlə …

Bilal əlindəki kitabı örtüb ayağa durdu:

– Ay mənim gözəl anam, – dedi. – Deməli, sən bu qədər müddətdə buna görə üzülmüsən? Sən bilirsənmi ki, anacan, onlar bütün lüks və dəbdəbəli yaşayışlarına baxmayaraq, əslində nə yazıq, nə acınacaqlı insanlardır? Onların möhtəşəm döşənmiş salonlarda, kristal çilçıraq altında, laklı yemək masalarında gümüş çəngəl və bıçaqlarla yedikləri yeməklər, əmin ol, bizim bu kasıb dam altındakı kasıb yer süfrəmizdə

yediyimiz yeməklər qədər ləzzətli deyil.

Və yenə əmin ol ki, nə qədər zənginlik və rahat bir həyat içində olurlarsa olsunlar, İslami əmrlərə riayətdəki o böyük ləzzət və səadətdən məhrum olduqlarına görə bizdəki bu ahəngli dinclik və səadət hissindən də məhrumdurlar.

70

Üzlərindəki o saxta təbəssümə aldanma sən. Üzlərindəki o təbəssüm, atdıqları qəhqəhələr və yaşamış olduqları dəlicə

əyləncəli həyat daim içlərində gizlənən narahatlığı gizlətmək üçündür. Mənim bu binanın bizim təvazökar küçəmizdə ti-kilməsindən duyduğum narahatlığa gəldikdə isə, sənin dü-şüncələrinlə mənim düşüncələrim bir- birindən çox fərqlənir.

Bəli, bu bina Hüzur küçəsinin dincliyini pozacaq. Amma hansı cəhətdən? Bir dəfə əgər mənzillərə köçəcək ailələr həyat tərzləri ilə əcnəbilərdən fərqlənməyəcəklərsə, hər şeydən əvvəl İstanbul içində hansı formadasa pozulmadan qala bilmiş, köhnə adət – ənənələrə sədaqəti sarsılmamış, qiymətli əxlaq və fəzilət dəyərlərini eynilə mühafizə edə bilən, məmləkətin yeganə küçəsi olaraq fəxr edib üzərində titrədiyimiz bu bənzərsiz və təvazökar küçəmiz üçün bu bina həqiqətən də böyük zərərdir …

Çünki bizim uşaqlarımız, onların uşaqlarını, bizim gənc qızlarımız, onların gənc qızlarını və bizim xanımlarımız da onların xanımlarını görə-görə, zamanla küçəmiz bu günkü vəziyyətindən uzaqlaşacaq, get-gedə pozulacaq. Nə deyib atalarımız: atı atın yanına bağlasan, həmrəng olmasa da, həmxasiyyət olar. Bax, belə, anacan. Oğlunun yeganə narahatlığı bundandır.

Yaşlı qadın minnətdarlıqla oğluna baxdı. Sonra böyük bir olğunluqla, səmimi bir etiraf etdi: '

– Bu yaşımda mənim sənə verməli olduğum dərsi, sən mənə verdin, oğlum. Allah səndən və səni bu qədər şüurlu və yüksək imanlı bir gənc kimi yetişdirən o İslami əsərlərin sahibindən razı olsun. Həqiqətən, sənin bu həqiqətin ifadəsi olan sözlərini dinləyənə kimi içimdə həmişə gələcək günlərin qəribə qorxusu və əzikliyi var idi. Yeni tikilən 71

binaya köçəcək olan müasir ailələr tərəfindən aşa-ğılanmaqdan, bizə yuxarıdan aşağı baxmalarından qorxurdum. Amma sənə qulaq asandan sonra, onların qarşısında kiçilməməli olduğumuzu, əksinə başıuca gəzməli olduğumuzu anladım. Sən, hər sözündə bir cövhər gizlənən möcüzə bir insansan, Bilalım … Həmişə deyirəm. Bu gün də

bir də səninlə fəxr etdiyimi demək istəyirəm, oğlum…

Bilal anasının bu səmimi etiraflarından sonra "aşağılıq duyğusu" sözü haqqında uzun-uzadı düşünməyə başladı.

Nə qədər acı bir həqiqətdir. Bu yaşlı-başlı, şüurlu və imanlı bir qadın belə bir duyğuya qapılırsa, onda gör binaya köçəcək sakinlərin müasir həyatları qarşısında küçənin yeniyetmə qızları və gənc xanımları nə vəziyyətə düşə-cəkdilər?…

Məmləkətimiz başdan başa həmişə bu sistemlə öz yönünü itirmişdi, dininə, adət və ənənələrinə sıx bağlı olan xalqımız hamısı bu sistemlə İslami prinsip və həyat tərzindən məhz bu cür uzqlaşdırılmışdı. Qadınları qızları örtülü, xalqı bütünlüklə İslami əmrlərə riayət edən tərtəmiz, sakit bir qəsəbə var ki hardasa?.. Əgər varsa oranın da digər pozulmuş qəsəbə və şəhərlər kimi olmasını təmin etmək üçün bütün qüvvələrini səfərbər edirlər. Bunu etmək üçün əllərində çox sadə çarələr var… O qəsəbədə ən kiçik bir tarixi qiymətə sahib tikili varsa və ya mənzərə etibarilə təbii bir cazibəyə sahibdirsə, ora dərhal turistik yer kimi elan edilir.

Otel və motel inşa edilərək ədəb və əxlaq qaydalarını heçə

sayan çimərlik paltarında gəzən turistlərin bura axını təmin edilir. Ya hərbi, ya da nəsə qeyri hər hansı bir idarə buraya köçürülür, inşa edilən müasir yataqxanalarda xanımları, qızları qısa ətəkli, özləri içki düşkünü və qumarbaz olan 72

böyük şəhərdən gətirilmiş mənəviyyatsız məmur və idarəçilər qalmağa başlayırdı. Və ya ən mükəmməl və təsirli çarə olaraq, "gənc qızları maarifləndirmək" adı altında orda bir Qızlar İnstitutu yaradılır; məktəbin başına açıq saçıq, makiyajlı, mənəviyyatsız və heç bir müqəddəslik tanımayan müdirə xanım gətirilir müəllimələr isə mini yubkalı qadınlar ibarət olurdu. Belə bir qəsəbənin beş-altı ildən sonrakı vəziyyətini artıq özünüz düşünün!

Artıq qəsəbənin bircə yaşlı qadınları başını örtür. Gənc xanımların və yeniyetmə gənc qızların ümumiyyətlə baş

örtülərini bir kənara tullayıb, başları, qolları, boyunları açıq və mini yubkalı bir müasir (!) insan olan bu xaricilərə qarşı özlərini daha müasir, daha məlumatlı göstərmək istəkləri bir-iki il içində bu qəsəbənin sadə və əxlaqlı çöhrəsini dəyişdirib onu da digər yerlərdə olduğu kimi özündən uzaqlaşdırıb həmin qəsəbəni yerlə bir etməyə kifayət edəcək bir səbəb idi. Və bu böyük məmləkət, bu dinə, mənəviyyata arxasını çevirən bir balaca təlxək qrupunun qarşısında duyulan "aşağılıq kompleksinin” oduna yanmışdı.

İndi küçələrində tikilən bu böyük bina Bilalın gözünə

bir vəba mikrobu kimi təhlükəli görünməkdə idi. İllərin sıradan çıxara bilmədiyi Hüzur küçəsi üçün bu binanın, irəlidə bir çox problemlərə yol açacağını düşünən imanlı gəncin kədəri hər an bir az da artmaqdadır. Dərhal qərara aldı. Müəzzin Sədi xoca ilə məsləhətləşdi. Və özünün fikir müəllimi tərəfindən də təsdiq və təqdirlə qarşılanandan sonra hərəkətə keçib, binaya hələ heç kimsə köçməmişdən bir gecə şam namazı sonrası bütün küçə sakinlərini məsciddə

bir yerə toplayaraq, bir neçə pilləkənlə çıxılan minbərə qalxıb oturdu.

73

Xanımlar və gənc qızlar qadınlar üçün pərdələrlə ayrılmış arxa hissədə dizləri üstə oturub Bilalın "mühüm bir mövzu" kimi bəhs etdiyi nitqini dinləmək üçün hazır dayanmışdılar. Kişilər də eyni maraq və həyəcan içində bir-birlərinə baxırdılar. Çünki, bu, Bilalın məsciddə oxuduğu ilk xütbə idi. Elə isə ortada ciddi nəsə mühüm bir məsələ var idi… Bilal:

– Allahın və Rəsulullahın salamı üstünüzə olsun. – deyərək sözünə başladı: – Küçəmizin könülləri zəngin olan sakinləri, möhtərəm qardaşlarım və bacılarım! … Bu gün sizləri fövqəladə bir şəkildə məscidimizə toplamağımız yəqin ki, istər-istəməz marağınıza səbəb olub. Bir an əvvəl mövzuya girməklə, narahatlığınızı ortadan qaldıracağam.

Əvvəla hamımızın bildiyi bir məsələdir ki içində illərdir köhnəlməyən bir rahatlıqla yaşadığımız, dərd, fəlakət, kədər və sevinclərimizi həmişə birlikdə paylaşdığımız bu küçə, əxlaqi cəhətdən hər gün bir az da pozulmaqda olan cəmiyyətin nəzərində köhnə dövrdən qalma qiymətsiz bir antikvar kimidir. Bizlər, Hüzur küçəsi sakinləri olaraq gən-cimizlə, yaşlımızla, qadınımızla, kişimizlə bu qiymətli antik-varı gözümüzün bəbəyi kimi sona qədər hər cür təhlükədən qorumağa, maddi və mənəvi təxribatdan mühafizə etməyə

borcluyuq.

Bilirsiniz ki, küçəmizə, təvazökar evlərimiz arasına yeni bir bina, böyük və müasir bir bina tikilib. Allah küçəmiz üçün xeyirli etsin. Dua edək ki bu binaya köçənlər bu küçə

sakinlərinin əxlaqına zidd düşüncəli və hərəkətli insanlar ol-masınlar. İmanlı, dininə bağlı, mühafizəkar insanlar kimi bizlərə qonşu olsunlar. Ancaq bu günkü cəmiyyət içində 8-10 mənzilli bir binanın bütün mənzillərinin imanlı və mü-74

hafizəkar insanlar tərəfindən alınması, təəssüf ki, az qala qeyri-mümkündür.

Bu baxımdan, bura köçənlərin əksəriyyətinin kosmo-polit, yəni mənəviyyatdan xəbərsiz, qərbin təqlidçisi, bununla da özünü əslli-nəcabətli hesab edəcəyini nəzərə alaraq, gözəl küçəmizin, nəcib çöhrəsinin zamanla dəyişə narahatlığı içində bəzi mövzulara təmas etmək yerində olacaq.

Görəcəksiniz, bir müddət sonra küçəmizə əşya dolu yük maşınlarının biri gəlib biri çıxacaq. Bu yük maşınlarının içindən şahanə kreslo komandaları, lüks yataq otağı və yemək komandaları, qiymətli xalçalar və çilçıraq və daha bir çox bahalı, dəbdəbəli, şatafatlı əşyalar enəcək. Gərək bu bir-birindən qiymətli və dəbdəbəli əşyalar, istərsə də geniş

pəncərələrə ilişən ağır ipək pərdələr, neylon tüllər, ola bilər ki, yeni yetişən gənc qızlarımızın və bəzi gənc xanımların ürəyini qabardıb içlərində bir növ həsəd duyğusuna yol aça bilər. Başlanğıcda olmasa belə gələcəkdə onlarda bəyən-mədiyimiz bir sıra şeylər bizə cazibədar görünüb öz həyat tərzimizə, onların həyat tərzlərinə, öz qiyafələrimizi onların qiyafələrin bənzətmək meyli ürəklərimizdə oyana bilər.

Buna indidən şübhəsiz gözüylə baxa bilərik ki, mənzillərə köçən insanların çoxu bizə yuxarıdan aşağı baxacaq, hətta geyim, hərəkət və düşüncələrimizə görə bizə lağ

edəcəklər…

Möhtərəm qardaşlarım, öz dinlərinin qaydalarına arxalarını çevirdikləri üçün özlərini mədəni və dinimizin əmrlərini, həqiqi müsəlmanlığa yaraşan formada yerinə gətir-diyimizdə görə bizi cahil, sadə, mədəniyyətsiz və mürtəce kimi qəbul etməyə alışmış bu insanlara qarşı lazım olan in-75

sani və İslami vəzifələrimizi yerinə yetirməklə birlikdə, son dərəcə ayıq olmağımız da vacibdir.

Gəlin, Hüzur küçəsinin sakinləri olaraq izzətimizdən zərrə qədər fədakarlıq etməyəcəyimizə, həmişə bir yerdə

olacağımıza, burada hamımız birlikdə and içək… Küçəmizin möhtərəm xanımları və dəyərli bacılarımız əsla onlara ah çəkib baxmasınlar. Onların solmuş basma pərdə-ləri arxasındakı hər biri nə qədər zəhmətlə, göz nuru ilə iş-lənmiş yastıqlar, divan örtükləri və müxtəlif naxışlı örtüklərlə bəzəmiş olduqları təvazökar evləri, digərlərinin yanında məna etibarilə daha çox qiymətli və məqbuldur.

İmanlı xanımlar və gənc qızlar hər zaman təvəkkül edən və qənaətcil olan xanımlar kimi tarixdə özləri üçün müstəsna yer işğal ediblər… Qənaət qadının zinətinin tacıdır… O, maddi olan hər əşyadan daha qiymətli və daha önəmlidir sözün həqiqi mənasında… Paltar məsələsinə gəldikdə isə, küçəmizin əxlaqlı insanları geyimli, imanlı və nəcib gənc qız və

xanımlarımızın,

Avropanın

küçə

fahişələrinin

ge-

yindiklərindən fərqi olmayan paltarlarda küçəyə çıxan, açıq-saçıq, mini yubkalı səfil qadın və qızlara qibtə nəzərləri ilə

baxaraq, bu əcaib paltarlı qadın və qızları özlərinə nümunə

götürəcək qədər kiçiləcəklərini qətiyyən düşünmürlər…

Qısacası, bu küçənin şərəfini, namusunu, iffətini, izzət və həyasını qorumaq və İslami yaşayış və prinsiplərimizə ən kiçik bir xələl qatmamaq yolunda, bu gündən etibarən bir-birimizlə yarışa girməli, ən kiçik səhv və ya birimizin o tərəfə meyil etdiyimizi görəndə, dərhal incitmədən xəbərdarlıq etməliyik, qardaşlarım …

Mənim deyəcəklərim bundan ibarətdir. Hamınıza ən böyük cihad olan nəfs mübarizəmizdə müvəffəqiyyətlər ar-76

zu edirəm. Bundan başqa mənə qulaq asdığınıza görə çox sağ olun, Allah razı olsun!…

Bilalı minbərdən kişilər öz çiyinləri üstündə düşürt-dülər. Məscidin içi qaynar qazana çevrilmişdi elə bil.

Hər kəs bir şey söyləyirdi:

– Allah razı olsun! …

– Küçəmizin iftixarı, var ol! …

– Allah səni vətənə və bizlərə çox görməsin!…

– Söz veririk və and içirik. Küçəmiz 40 il sonra da, eyni vəziyyətdə olacaq.

Kişilərdən sonra çölə çıxan qadınların gözləri də yaşarmışdı. Məsciddən çıxan hər kəs, Bilalın bu çıxışından nəsə

qazanaraq qayıdırdı evinə.

Bilal də ürəyinin bir tük kimi yüngülləşdiyini hiss edirdi. Sanki çiyinlərindən böyük və məsuliyyətli bir yük atılmış

kimi rahatlamışdı.

77

***

Bir müddət sonra Bilalın məsciddə dedikləri bir-bir həyata keçməyə başlamışdı. Evlərin şüşələrindəki "SATILIR"

yazıları bir-bir silinir və təmizlikçi qadınlar geniş şüşələri tərtəmiz partladırdılar. Bir neçə gün aradan sonra geniş ev qapısının qarşısında əşya yüklənən yük maşınları dayanır, bir-birindən dəbdəbəli, bir-birindən lüks əşyalar, qayğı ilə

içəriyə daşınırdı. Başqa bir küçədə olsa, yeni köçənlərin əşyalarını görmək üçün küçənin bütün qadınları pəncərələrə

yığışar, sonra da aralarında "o var idi, bu yox idi!" -

formasında əşyaların və köçənlərin dedi-qodusu edilərdi.

Mənzilə köçənlər də bunun hər yerdə belə olduğunu bildiklərindən, hamballara yüksək səslərlə: "Ah, o ştativlər elə – belə deyil e, laklıdır, laklı… Fikir verin! … Tualet stolunun güzgüsünü aman bir yerə çırpmayın …" qışqırır , guya özlərini qonşularına nümayiş etdirirdilər. Lakin bir də

başlarını qaldırıb evlərin pəncərələrinə göz atanda, pəncərədən heç kimin baxmadığını görəndə dəli olurdular.

Onlara verilən maddi nemətlərlə ətrafındakılara hər zaman özlərini göstərməyə öyrəşmiş olan bu materialist insanlar, qarşılarındakının qibtə duyğularını qabartmaqdan, niyəsə, sadist bir zövq alardılar. Amma, bu küçədə, o gözəl əşyaları göstərə biləcəkləri heç kim yox idi demək olar ki…

Hüzur küçəsinin bütün gənc qızları və xanımları, Bilalın məsciddəki söhbətindən sonra aralarında qərar vermişdilər: Küçəyə əşya yüklü bir yük maşını girəndə, heç kim pəncərədən baxmayacaq, hər kəs uşaq-muşağını yığaraq arxa eyvanına və ya arxa otaqlardan birinə çəkiləcəkdilər.

78

Beləcə, hər şeyi maddə ilə ölçməyə çalışan zənginlikləri ilə

öyünən yazıqlara layiq olduqları gözəl bir dərs veriləcəkdi…

Və necə ki, elə də oldu. Qadınlar, binaya köçənlərə heç fikir də vermədilər və nəfslərinə qarşı apardıqları mübarizədən alnıaçıq çıxdılar. O gözəl xalçalar, kreslolar, zərli ştativlər, çilçıraqlar yük maşınından endiriləndə nə bir qadın, nə də

bir gənc qız, maraq xatirinə də olsa pəncərənin ətrafında belə

gəzməyi özünə sığışdırmadı.

Küləksiz, sakit bir payız günü idi. Sədat bəyin qapısının ağzında mavi rəngli bir avtomobil dayandı. Avtomobilin hər yanı çəhrayı və ağ qərənfillərlə bəzədilmişdi. Açılan qapıdan əvvəl gicgahları bir balaca çallaşan, qara paltarlı yaraşıqlı bir kişi düşdü. Bu, dr. Nazim bəy idi. Getdi, avtomobilin arxa qapısını açdı, biri yaşlı, digəri gənc iki qadının enməsinə

kömək etdi. İki qadın evdən içəriyə girən kimi Nazim həkim yenə avtomobilə əyləşdi və gözləməyə başladı. Çiçəklərlə

bəzəkli avtomobilin ətrafına bir an içində xeyli uşaq top-laşmışdı. Bəzəkli gəlin maşını onlara hər şeydən daha cazibədar və seyrə layiq görünürdü. Pəncərələr də qadınlar və qızlarla dolu idi. Taxta evlərin pəncərələrindəki xanımların hamısı örtüklü və uzun paltarlı qadınlar və qızlar idi. Binanın pəncərələri isə dekolte paltarlı, bir-birindən açıq

– saçıq geyinmiş qız və qadınlarla dolu idi. Hər kəs maraq içində gəlinin çıxışını görmək istəyirdi… Demək olar ki, hamısı eyni düşüncədə olduqları üçün binadakılar qısa bir müddət ərzində bir-biri ilə çox gözəl münasibət yarat-mışdılar. Vəkilin xanımı sarışın Gülhan xanım, ikinci mərtəbədəki atası bankda işləyən hüquqşünas qıza səsləndi:

– Ülkər, nə deyirsən, ayağımız uğurlu gəldi e, deyəsən.

Baxın da, qızlar arxa arxaya gedirlər. Elə keçən gün 79

yanımızdakı evin kiçik qızını gəlin apardılar. Çox kiçik idi yazıq qız…

– Bu da elədir, Gülhan xanım, böyük göstərir, amma, yaşı çox kiçikdir qızın…

– Adı nədir?

– Şükrandır, – dedilər. Amma qızı gördüm. İnsan baxmağa qıymır. Çox gözəldir, həm də çox gözəl.

Üçüncü mərtəbədən belinə kimi aşağı sallanan Serpil dözə bilmədi və sözə qarışdı:

– Nə işə yarayır onun gözəlliyi! Qızcığaz öz gözəlliyini, bir köhnə yorğan altında gizlədir, görmürsünüz? Mən də

gördüm bu dəfə özünü. Həqiqətən gözəl qızdır. Ata-ananın qorxusundan belə örtünmək olmaz düzü. Amma bununki elə də ata-ana qorxusuna da bənzəmir. Çünki ana və atasından qorxduğu üçün örtünən çox qız gördüm mən, ya pəncərə kənarında, ya tində – dalanda başlarını dərhal açırlar. Bu qız elə deyil… Dedim də… Bir az da öz axmaqlığıdır məncə…

Ülkər, başını yoldaşının pəncərəsinə doğru qaldırdı:

– Bilirsənmi, dedi, qızın başındakı örtüyü, ayağındakı qalın corabları bir kənara tulla… saçlarını atsın çiyinlərinə…

Bir də dəbdə olan mini yubka geyindirirsən, vəssalam da…

– Yox… bu qız axmaqdır. O gözəllik məndə olacaqdı ki

…

– Serpil, bunlar cahil insanlardır … Çox da fikir verməyək gəlin. Mən bilirsiniz nəyə heyrətlənirəm: belə bir qız, belə mədəni yaraşıqlı bir kişiyə gedir. Bilirsiniz ki, bəy böyük bir həkimdir. Üstəlik, varlı-hallı bir adamdır…

– Qəribədir, Ülkər, belə münəvvər bir həkim belə sadə

və üstəlik başıbağlı bir məhəllə qızında nə görüb axı?

80

Ülkər israrla hələ də:

– Əşşi, boş ver, ziyalını, varlını. Elə yaraşıqlı olması kifayət edir. İnsan inana bilmir heç cür… Bax, bax…

Avtomobildən çıxdı. Elə yaraşıqlıdır ki…

Bu dəfə Serpilin bacısı sözə qarışdı:

– Düz deyirsən ki, Ülkər, o bürünən köhnədən qalma qızı istəyən bu adamdır? Üstəgəl də həkimdir … Bu qədər də

olmaz axı… Ay qız, oğlanda ağıl yox imiş ki…

Ülkər:

– Eh, Süha. Heç də zənn etdiyin kimi deyil. Kişi əməlli başlı ağıllıdır. Belə gözəl bir qızı görüb hansı kişi vurulmaz?

Evləndikdən sonra qızın başında örtü qoyar o, qalsın?

– Düzdür… Çoxu belə edir onsuz da. Bizim yaxın bir dostumuz da belə elədi. Başıbağlı, çox gözəl bir qızı aldı, üç gün sonra başını açdırdı. İndi xanımı görənlər tanıya bilmir.

Bir müasir, bir müasir ki, dəhşət…

Bu əsnada Şükrangilin qapısının ağzında təlaşlı bir qaç-haqov başladı. Bir neçə qadın, əllərindəki iki böyük ağı qapının qarşılıqlı iki tərəfindən, qapının ağzında dayanan gəlin avtomobilinə kimi uzadaraq, pərdə kimi çəkdilər. Beləcə qapının ağzından, avtomobilə kimi kiçik bir dəhliz meydana gəlmiş oldu.

Binadakılar, heyrət və maraq içində idilər … Aaa …

görəsən niyə belə edirlər bunlar?

– Necə yəni, indi biz gəlini görə bilməyəcəyik?

– Qızım, bu qədər fanatizmə həkim bəyimiz necə göz yumur, bəs?

– Kişi neynəsin, qızlar? Çox da üstünə getməyin. Körpünü keçənə kimi ayıya dayı demək lazımdı ya yox?!..

81

Nəhayət Şükran, əlində geniş bir ağ çətir, duvağını sürüyərək qapıdan çıxdı. Çətir onu yuxarıdan baxan nəzərlərdən qorumaq üçün olmuş gözəl bir çarə idi ..

Yuxarıdan gülüşmə səsləri gəlirdi… Ülkər, qəhqəhə

çəkərək:

– Eee .. Avtomobilə kimi belə getdi deyək. Yaxşı, bəs avtomobildə nə edəcək, xanım? Pəncərələrdən görünməyəcək ki, onsuz da? Axmaq!. – dedi.

Lakin, iş heç də Ülkərin zənn etdiyi kimi axmaqlıq zad deyildi. Hamının başı gəlinin çıxışına qarışmışdı. Nazim bəy bu işi həll etmişdi. Nazim həkim əvvəldən hazırlamış və

kənarlara çəkilmiş olan sıx toxunmuş tül pərdələri çəkərək avtomobilin yan və arxa pəncərələrini görünməyəcək şəkildə

örtmüştü. Ön tərəfdən görünməməsini təmin etmək üçün isə, sürücü tərəflə arxa tərəfi ayıran bölməyə də pərdə çəkilmişdi. Beləcə, arxa oturacaqda oturan gəlinin küçədə gö-rünməsi mümkün olmurdu…

Şükran, gəlinliyinin ətəklərini tuta – tuta maşına tərəf getdi və özü üçün ayrılmış olan arxa hissəyə gəlini aparmağa gələn iki xanımla birlikdə oturdu. Həyəcanından ağappaq üzü tamamilə qızarmış və gözəlləşmişdi.

Gözlərindən süzülən yaşlar yanaqlarını isladıb, əlindəki çiçək buketinin üstündə toplanırdı.

Bunlar, sevinc və səadət göz yaşları idi. Bəli, çox xoşbəxt idi Şükran… Allah nəhayət ki, dualarını qəbul edib və ən kritik zamanda qarşısına belə imanlı bir insan çıxarmışdı.

Bu, heç şübhəsiz ki, Allah-Təalanın əmr etdiyi yoldan getməsinə cavab olaraq Cənabi-Haqqın ona bəxş etdiyi ən mənalı bir hədiyyə idi …

82

O əsnada bir neçə avtomobil də gəldi evin qabağına.

Digər qadınlar və kişilər də bu avtomobillərə mindilər. Və

maşın karvanı hərəkət etdi.

Binadakılar dərin bir səssizliyə qərq olublar. Nə gülən, nə qəhqəhə çəkən, nə də ağzını açıb da bir söz söyləyə bilən var idi. Hamı, dərin bir heyrət içində karvanın irəliləməsinə

tamaşa edir.

Şükranın xeyir dualarla gəlin köçməyindən bir neçə gün sonra idi. Bilal, həmişəki kimi yenə başının altına iki yastıq qoymuş və arxası üstə uzanıb pəncərənin qarşısındakı divanda kitab oxuyurdu. Bir neçə saat fasiləsiz oxuduğundan bir müddət sonra, əlləri yana sürüşdü və gözləri örtüldü. Uzandığı yerdə yuxuya getdi.

– Teoman! Teoman …

Bu, bir musiqi nəğməsi idi yəqin… Bəlkə insanı ovsunlayan sehrli bir melodiya idi kim bilir?… Bilal, yuxunun içində qəribə bir hal hiss etdi və gözlərini açdı…

– Teoman … Teoman …

Bir qadın səsi … Daha doğrusu büllurdan bir çayın səsinə bənzəyən həlim, isti bir gənc qız səsi idi bu …

Bilal gözlərini təzədən yumdu. Amma ürəyinə ilıq bir hissin axdığını hiss edirdi …

Səs, üçüncü dəfə bütün ahəngdarlığı ilə otağın içində

əks – səda verdi:

– Teoman! … Teoman! …

İliklərinə kimi gizildədi bir daha Bilal. Indiyə kimi qadınların nə səslərinə, nə də özlərinə bir əhəmiyyət verməzdi axı o… Bəs indi nolub belə? …

Ürəyi təzədən dəli kimi döyünməyə başladı. Qəfil bir hərəkətlə, yuxuda gezinirməşcəsinə qalxdı. Ovsunlanmış

83

kimi əli pərdəyə getdi. Və ömründə heç etmədiyi bir hərəkətlə pərdəni açıb, səsin sahibini görmək üçün çölə baxdı…

Üzbəüz mənzillərdən birinin pəncərəsindən bir gənc qız aşağıya sallanmış, küçədə oynayan uşaqlara doğru səslənirdi:

– Teoman! … Haydı, gedirik. Al topunu, dərhal gəl! …

Bilal nə etdiyini bilməz halda qızdan gözlərini ayı-rabilmirdi. Ən mahir bir rəssamın fırçası belə belə bir gözəllik cədvəlini canlandıra bilməzdi. Qapqara, çiyinlərindən aşağı bir şəlalə kimi dalğa dalğa tökülmüş gümrah bir saç yağışı. Gözoxşar alıcı bəyazlıqda sədəf kimi duru və

tərtəmiz bir bədən… Ovsunlayıcı, şahanə bir gözəllik … Yalnız aşağıya baxdığı üçün gözlərini görmək mümkün deyil.

Nəhayət, başını qaldırdı. Lakin kaş ki, qaldırmaz olsaydı. Yay kimi uzanan qapqara qaşların altında, yenə tünd qara, tez uzun və əyri kirpiklərin çərçivələdiyi iri, yosun yaşılı bir cüt göz, bir anda Bilalın gözlərinə ilişib qaldı …

Bilal, alt-üst olmuşdu. Nəfəsinin kəsildiyini, başının döndüyünü hiss etdi. Bədənində dövran edən qan, alov alov yanırdı sanki … Bu bir anlıq baxışmaq, onun bütün iradə və

şüurunu bir anda əridib, hərəkətlərinin istiqamətini dəyiş-dirmişdi…

Bütün gücünü sərf edib özünü toplayacağı bir anda, gözlənilməz bir hadisə baş verdi. Qız, Bilalın üzünə birdən pəncərəni bağladı və tül pərdəni yaşmaq kimi şahanə

gözlərinin altına örtüb can alıcı bir təbəssümlə onu süzdü.

Sonra yenə sərt və ani bir hərəkətlə pərdəni örtərək içəri qaçdı; nəzərdən itdi …

Bilal bir an olduğu yerdə quruyub qaldı. Sonra o da açdığı pərdəni qəzəblə bağlayıb ayağa qalxdı. Qəzəbindən 84

olduğu yerdə əsirdi. Niyə açmışdı bu pərdəni?.. Niyə bu iki qəpiklik ərköyün qıza baxaraq özünü bu qədər alçaltmışdı?

İzzəti-nəfsini bu modabaz zəmanə qızının ayağı altına atmışdı. Peşmanlıq duyğusu ürəyini yandırıb yaxırdı. Qəflətən arxasını pəncərəyə çevirib əllərini qoltuğuna qoyub hiddət və hirslə otağın ortasında dimdik, ayaq üstdə

dayandı.

Lakin şüuru alt-üst olmuşdu bir dəfə. O gözlər? .. O, içində bir an əriyib, yox olduğunu hiss etdiyi iri gömgöy gözlər? Ya o büllur səs?…Bir müddət eləcə əlləri qoltuğunda heç tərpənmədən ayaq üstə dayandı. Elə bir vəziyyətdə idi ki, sanki bir addım da atsa, sərxoş kimi səndələyəcək və

üzüüstə yerə səriləcəkdi. Bu günə kimi heç bir qadın və qız ona bu qədər belə təsir göstərə bilməmişdi… Yaxşı, bəs indi?

Bu ürəyini yerindən çıxacaqmış kimi qüvvətli döyüntü nə

idi?

Üstəlik o günə kimi heç vaxt hiss etmədiyi qəribə bir hərarət bürümüşdü bütün bədənini. Və bunların hamısı bir neçə saniyənin içində baş vermişdi. O, öz qarmaqarışıq hislərini təzədən bir yerə yığmaq və təhlil etmək üçün tam səfərbər olmuşdu ki, qarşı binadakı pəncərə bir də açıldı. Və

eyni qızın səsi, bu dəfə daha sərt, amma yenə çox şirin ahəngli bir musiqi kimi otağın içində dalğa-dalğa yüksəldi:

– Teoman! .. Tez gəl deyirəm sənə. Mən sənə neçə dəfə

demişəm ki, o burnufırtıqlı uşaqlarla oynama… Eybi yox, görərsən! Tez elə çıx yuxarı! …

Bilal, eşitdiyi sözlər qarşısında olduğu yerdə donub qaldı. Arxasına dönüb baxa da bilmədi heç. Bədəni daş kimi quruyub qaldı… Bu vaxt otağın qapısı açıldı və əlində qəhvə

85

sinisi ilə anası içəri girdi. Qapını ayağı ilə örtdü. Sini ilə

otağın ortasına doğru gedə – gedə oğlundan:

– Dərsini hazırladın, oğlum? – dedi. – Mən də bir az yorğunluğun çıxsın deyə sənin üçün qəhvə dəmləmişdim.

Nolub sənə? Niyə elə ayaq üstdə, əsəbi – əsəbi dayanmısan?

Üzün də ağappaqdır. De görüm, nə olub sənə?

Bilal, bu yumşaq, lakin narahat səsdən sonra özünü yığışdırdı. Anasının əlindən qəhvə fincanını alıb:

– Yox, anacan, mühüm bir şey deyil – dedi. Bu qarşıdakı binaya yeni köçənlərin ərköyün qızı əsəbiləşdirdi məni…

Qardaşının üstünə bizim küçənin uşaqları ilə oynayır deyə

elə həyasızca qışqırdı ki… Bizim gözümüzün bəbəyi kimi baxıb, üstünə titrədiyimiz günahsız körpələr sən demə pis və

burnu fırtıqlı məxluqlar imiş! ..

– Sən buna görə üzülmə, mənim balam. Kim nə əkirsə

onu da biçir bu dünyada. Sən özün də demişdin axı məsciddə, "Bunlar bizə yuxarıdan aşağı baxacaq, bizə lağ

edəcəklər. Amma biz bunlara fikir verməməliyik"… Bax, görürsən necə demişdinsə, elə də olur. Gəl, biz də fikir verməyək elə şeylərə? oldu, övladım? Sən qəhvəni iç ki, əsəblərin sakit olsun, dərslərini oxu. Mən düşüm aşağıda paltarları yuyum.

Anası, paltarının aşağı düşən qollarını yenidən dirsəklərindən yuxarı çımarlayıb qapıdan çıxdı. Bilal yerdə

döşəkçənin üstündə oturub qəhvəsini ağır – ağır içməyə

başladı. Sonra fincanı küncdəki dolabın üstünə qoyub təzədən kitabını götürdü və zehnindəki bütün düşüncələri özündən uzaqlaşdırmağa çalışaraq, kürəyi üstə divana uzandı. Qaldığı yerdən oxumağa başladı. Lakin, mümkün deyildi. Sətirlər sanki gözlərinin qarşısında rəqs edirdi. Və

86

bu sətirlərin arasından qarşıdakı mənzilin ərköyün qızın yaşmaqlı, gülümsəyən, iri, gömgöy gözləri peyda oldu qəflətən. Elə şux, can alıcı baxışlardı ki… Bilal, bir anlığa şirin bir həzz içində çox qəribə, heç vaxt yaşamadığı bir duyğu ilə

gözlərini yumdu. Lakin bu səadət anı, ancaq bir neçə saniyə

çəkdi. Qızın səsi, dərin uğultular halında qulaqlarında cingildəməyə, daha sonra isə divarlara dəyə – dəyə otağın içində əks – səda verməyə başladı:

–Mən sənə neçə dəfə demişəm ki, o burnufırtıqlı uşaqlarla oynama… Kitabı örtdü.Bu dəfə elmi bir əsər aldı əlinə. Onu oxumağa çalışdı. Lakin yenə eyni gözlər, eyni baxış, sətirlərin üstündə eyni gülümsəyən formada Bilala baxır … Başqa bir səhifə, başqa bir kitab … Lakin boş

cəhdlərdir hamısı… Həminki gözlər, həminki baxışlar sətirləri sanki qalın və cadulu bir pərdə kimi bürüyür, Bilalın hislərini alt-üst edirdi. Sonra da hər dəfə o əks – səda verən səs:

– Mən sənə neçə dəfə demişəm ki, o burnufırtıqlı uşaqlarla oynama…

Bilal, bir anda nə baş verdiyini anlaya bilmirdi heç cür.

O, belə bir cüt gözün təsirinə düşəcək insan deyildi. Olsa, olsa, gəlib keçici bir hisdir bu … Əlbəttə keçib gedəcəkdi.

Keçib getməli idi də. Elə bu düşüncə ilə bir yay kimi yerindən atıldı. Pencəyini və dərs kitabını götürüb qapını açdı. Qaçaraq addımlarla pilləkənləri endi. Dəhlizdə paltar yuyan anasının yanından keçib, qapıya tərəf getdi.

Ayaqqabılarını geyinib, üzünə heyrətlə baxan anasına

"Xudahafiz" deyərək qapıdan çıxmaq istəyirdi ki, anası:

– Övladım, bəs sənin çox dərsin var idi? Hara gedirsən?

– deyə soruşdu.

87

Bilal sadəcə:

– Bayırda çalışacağam. Axşam üstü gələcəyəm anacan…

– deyib küçə qapısını açdı və özünü çölə atdı çətinliklə.

Dalğaların gəlib sahilə çırpıldığı dəniz kənarı .. Bilal sahildə bir qaya parçasının üstündə oturub. Əlində kitab, dərindən nəfəs alaraq yosun qoxulu tərtəmiz dəniz havasını ciyərlərinə çəkir… Sahilə və qayalara çırpılan su damcıları, arada onun üzünə və saçlarına da sıçrayır… Ətrafda ancaq dalğaların və qağayıların səslərindən başqa heç bir səs yoxdur. Bilal nə vaxt sıxılsa, sakit bir yer axtarsa dərhal mavi dənizin qoynuna gəlirdi…

Kitabını çıxardı. Və təzədən qaldığı yerdən oxumağa başladı. Lakin qəribəsi o idi ki, kitabı oxuya bilmirdi…

Sətirlər birdən-birə yenə bir-birinə qarışdı. Və kitabın səhifələrində yenə yaşmaqlı, yosun rəngli bir cüt göz peyda oldu. O mənalı, o yandırıcı, o şəhanə gözlər!.. Bilal sanki şirin bir yuxunun rəngli aləmlərində üzürdü. Hava olduqca sərin idi, amma buna baxmayaraq bədəni od tutub yanırdı.

Hələ ürəyini demirik… Dəli kimi çırpınırdı. Gözlərini kitabdan qaldırıb, qarşısındakı mavi dənizin ənginliklərinə

zillədi. Bu dəfə eyni şahanə gözlər, suların içində özünü biruzə verdi. Böyüdü, böyüdü, böyüdü və bütün bir dənizi bürüdü. Sonra munis bir səs qulağına gəlməyə başladı. Eyni səs, bir az sonra pərdə – pərdə yüksəlib, havada dərin və

əsəblərə təsir edəcək əks – səda yaratmağa başladı:

– Mən sənə neçə dəfə demişəm ki, o burnufırtıqlı uşaqlarla oynama…

Bilal iki əli ilə başını qovzadı… dərhal halından nəfsi ilə

dərin mübarizə apardığı hiss olunurdu. Özündə baş verən bu ani dəyişikliyə, bir baxışın və bir səsin ruhunda qopardığı 88

fırtınaya heç cür məna verə bilmirdi. Bir-birinə zidd hiss və

düşüncələr içində, bu qısacıq müddət ərzində mənliyi necə

də alt-üst olmuşdu. Birdən bütün hər şeyi ilə Rəbbinə

sığınmaq ehtiyacını hiss etdi:

– Ya Rəbbim, – dedi – Mənə nə olub belə? O ərköyün, modabaz qız niyə birdən birə mənliyimə hakim oldu bu cür?.. Yoxsa sevgi deyilən, eşq deyilən şey, budur? Lakin mən belə bir qıza aşiq ola bilmərəm. Yox, yox… Bu keçici bir hisdir. Əminəm ki, səhər hər şey keçib gedəcək. Onu heç düşünməyəcəyəm. Pəncərələrinə də bir də baxmayacağam.

Allahım!… Sən mənə kömək et, sən işlərimdə mənə çətinlik nəsib etmə!…

Gözlərinin qarşısında qağayılar uçuşurdu. Dalğalar getdikcə daha sərt çırpılırdı qayalara… Artıq yavaş-yavaş

qaranlıq çökürdü şəhərə. Üfüqdə yeddi rəngi ilə itən günəşin yerində göydə ay çıxırdı.

Bilal, hələ də gözləri dənizin dalğalarında, qayanın üstündə oturub qaralan sulara tamaşa edirdi. Nəhayət, yavaş- yavaş ayağa durdu, çiyinləri sallanmış bir vəziyyətdə

ayaqlarının altında xırçıldayan çınqıl daşlarını əzərək addımlamağa başladı. Axşamın alaqaranlığında uzaqlaşan kölgəsi kiçildi, kiçildi və nəhayət qaranlıqlar içində

görünməz oldu.

Gecə …

Bilal, yatağında kürəyi üstə uzanıb… Gözləri tavanda sabit bir nöqtəyə dikilib. Üzü durğun və düşüncəli… Birdən baxdığı nöqtədə, yenə o qızın yaşmaqlı gözəl gözləri peyda oldu. Bilal cəld bir hərəkətlə qolu ilə gözlərini bağladı.

Sonra, mənliyini alt-üst edən bu xəyaldan xilas olmaq istəyirmişcəsinə, üzünü divara tərəf çevirdi. Ancaq yox… Qızı 89

gözləri, eyni işvəli baxışları ilə orda da, divarın üstündə də

əks olunmuşdu. Bilal dəli olmaq dərəcəsinə çatmışdı. Bu dəfə çarəsizlik içində yorğanı başına çəkməyə məcbur oldu.

Bununla da o əzabverici baxışlardan xilas olmaq istədi. Lakin o gözlər, o yandırıb yaxan, adamı əfsunlayan gömgöy gözlər bir an belə olsun onu rahat buraxmırdı. Artıq yuxula-rında da onu narahat edirdi.

Ertəsi gün… Professor fakültədə, dərs otaqlarından birində bəzi düsturların izahlarını verir. Tələbələr isə

diqqətlə professorun dediklərini dinləyir. Bilal, yuxusuz və

narahat keçən bir gecənin yorğunluğu içində yerində oturub.

Yanında həmişə olduğu kimi Necati var. Professor taxtada dərslə bağlı düsturlar yazır. Bilal, həmişəki kimi gözlərini diqqətlə taxtaya zilləyib müəllimin yazdığı düsturlara baxır.

Lakin bir müddət sonra taxtadakı şəkillər birdən-birə

qarışdı. Qəfildən bütün düsturlar bir-birinə girdi. Sonra isə

bütün şəkillər silindi. Və qara taxtada yalnız o təbəssümlü, yaşmaqlı bir cüt göz meydana çıxdı yenə. Bilal birdən əlini alnına aparıb pərişan bir halda əli ilə alnını ovuşdurmağa başladı. Deyəsən, Necati lap əvvəldən Bilaldakı bu qəribə

durğunluğu və dəyişikliyi hiss etmişdi. Nəhayət dözə bilmədi və əyilib yavaşca soruşdu:

– Nə olub sənə Bilal? Xəstəsən?

Bilalın cavabı isə iki sözdən ibarət idi:

– Kim bilir? Bəlkə də …

Dərs bitdi. Qəhqəhələr və cürbəcür təlxəkliklər arasında auditoriyadan çıxan tələbələrin arasında Bilalla Necati, yan-yana, lakin heç nə danışmadan qapıya tərəf irəliləyirdilər.

Fakültənin qapısından çıxdılar. Küçədə bir müddət heç danışmadan addımladılar. Necati addımlarını Bilala uyğun 90

atırdı. Deyəsən, əsr namazını çox zaman olduğ kimi yenə

Şahzadəbaşı məscidində qılacaqdılar. Necati Bilalı üzməmək üçün ağzını açıb heç nə demirdi. Amma içi – içini yeyir, kədərlənir, “bəlkə də evlərində nəsə bir fəlakət filan var" -

deyə düşünürdü.

Məscid divarının qırağı ilə məscidin qapısına tərəf yaxınlaşdırları vaxt, arxadan iki nəfərin onlara səsləndiyini eşitdilər və dayanıb arxalarına baxdılar. Necatinin bir müddət əvvəl aralandığı qrupdan olan gənclər onlara yaxınlaşırdı.

Bəziləri qollarına mini yubkalı qızları keçirmişdilər. Bir müddət bundan əvvəl Bilala lağ edən Əsəd, onlara yaxınlaşanda artıq yüksək səslə qışqırmağa başlamışdı:

– Necati! Bu necə dostluqdur belə? Artıq biz tərəfə

yaxınlaşmırsan da heç.

Necati onun atmacasına heç cavab da vermədi. Onlara qarşı əvvəllər hiss etdiyi sevgidən əsər-əlamət belə qalmamışdı. İndi onlar üçün sadəcə ürəyi ağrıyırdı. Əsəd:

– Gedirsən – dedi – Bizim Ersin parti keçirir. Ora gedirik.

Bu dəfə başqa aləm olacaq. Bax, belə!…

Necati gülərək:

– Bir şərtlə qəbul edərəm, – dedi. – Siz mənimlə birlikdə

bu məscidə girib, mənimlə bir yerdə namaz qılsanız, mən də

söz verirəm sizinlə bir yerdə Ersinin verdiyi "bax belə" olan partisinə gedəcəyəm! …

Qızlı, oğlanlı hamısı bu cümləyə qəhqəhə çəkərək cavab verdilər. İçlərindən "Azman Mustafa" ləqəbli yekəpər, hündürboylu gənc, əlindəki zənciri bir – birinə vurub:

– Oğlum, sən Bilala qoşulandan bəri qəribə olmusan a…

Molla imişsən ki, sən. Xəbərimz yoxdur. Bizi də özünə

91

oxşatmaq istəyirsənsə, alınmaz. Allahın bizim qıldığımız namaza ehtiyacı yoxdur, amma bizim, hahaha, içməyə, əylənməyə ehtihyacımız var. özü də biz Allah baba ilə

müqavilə imzalamışıq.

Necatinin beyninə elə bil ağır bir zərbə endirdilər.

Özünə hakim ola bilmədi və birdən Nəhəng Mustafanın üstünə hücum etdi. Lakin Necatinin köhnə sevgililərindən Seval Necatinin qarşısını kəsib ona mane olmaq üçün qollarından tutdu və:

– Dayan, Necati, – dedi. – Vurub yıxmaqla heç nəyə nail olmaq mümkün deyil. Üstəlik sənin kimi bir uşağa da yaraşmaz bu. Düşün ki, sən də dünənə kimi bizim içində

idin. Əvvəllər bir yerdə gəzir, bir yerdə əylənirdik … Söylə

Necati, sənə nə oldu birdən-birə belə? Niyə bizdən uzaq-laşdın axı?

Necati, qəzəbindən tir-tir titrəyirdi. Gənc qıza baxaraq:

– Bunları başqa bir vaxt danışarıq, Seval, dedi. – Çünki əsr namazının vaxtı keçir. Təkcə bunu deyə bilərəm ki, siz həqiqətən də yazıq insanlarsınız. Bu cür siz bir müsəlmana yox, bir xristiana da oxşamırsınız. Və bunu anlayacaq vəziyyətdə də deyilsiniz. Çünki təqlid etməyə çalışdığınız o xristianlar öz dinlərinə qarşı sizdən daha hörmət edirlər.

Onun əmrlərinə qeyd-şərtsiz riayət edirlər. Zövq, əyləncə, pozğunluq gözlərinizi örtüb sizin. Bəs, siz qızlar? Adam sizə

Müsəlman Türk qızı deməyə utanır. Bir qız üçün ən qiymətli məfhumlar olan iffət və namusu boş şey kimi qəbul edirsiniz. Və bunun da adını mədəniyyət qoymusunuz. Eləmi? Təəssüf edirəm hamınızın yerinə. Bu gün bir daha sizdən ayrılmaqla düzgün hərəkət etdiyimi anladım. Allah si-92

zin üçün də hidayət qapılarını açsın, sizə də həqiqəti göstərsin. Başqa nə deyim?

Seval sifətinə bir şapalaq dəyibmiş kimi sarsıldı. Necatinin sözlərinə heyrətlə qulaq asmışdı. Necati susandan sonra heç bir reaksiya vermədən günahkar bir insan kimi başını önünə əydi və susdu. Əsəd Nəhəng Mustafanı buraxıb, Sevalı yaylım atəşinə tutan Necatinin qarşısında əvvəlcə

döyüşə girəcək herati xoruzlar kimi dayandı, amma sonra niyəsə vaz keçdi və işi zarafatla həll etmək istədi. Həmişəki iyrənc hərəkətləri ilə yoldaşlarının qollarından tutub oradan uzaqlaşdırmağa çalışdı.

– Gəlin, uşaqlar… Gəlin də … Onun göbəyi Bilalla bir yerdə kəsilib, görmürsünüz? Onunla bir yerdə fırlanmağa başlayandan sonra bizi yaddan çıxarıb… Siz öz yolunuza, biz öz yolumuza … Moizəyə qulaq asmağa vaxtımız yoxdur bizim…

Uzaqlaşanda lağla dolu qəhqəhələr çəkərək, arada bir dönüb Bilalla Necatiyə baxır və əllərini ağızlarına apararaq:

– Quqquriquuu! … Quqquriquuu!… – deyə təhrik edici qəribə hərəkətlər edirdilər … Bilal Necatini sakitləşdirmək üçün əlini onun çiyninə qoydu:

– Fikir vermə, Necati, – dedi. – Bu cür hərəkətlərə

alışmalısınız. Belə mənən və əxlaqi cəhətdən çökmüş, ölüm döşəyində yaşayan fərdlərin meydana gətirdiyi bir cəmiyyətdə daha nələrlə üzləşəcəyik hələ, bax onu bilmirəm.

İndi sən bunlara görə əsəbiləşmə və gəl dəstəmazımızı alıb məscidə girək. Zöhr namazını gecikdiririk…

Necati sıxdığı yumruqlarını boşaltdı və:

– Allah bəlalarını versin! – deyə dərindən nəfəs aldı.

Bilal:

93

– Səhv dedin. Allah hidayət nəsib eləsin, deməlisən –

deyə onun səhvini düzəltdi.

Məscidin qapısına doğru getməyə başladılar. Elə

qapıdan girmək istəyirdilər ki, Nəhəng Mustafanın o nəhəng səsinə başlarını arxaya çevirdilər. Nəhəng Mustafa, qızlı oğlanlı qrupun ortasında dayanıb, əlləri belinə qoyub qəhqəhə çəkib gülür və qışqırırdı:

– Ha… Haa .. haaa .. haaa … geridə qalmışlar. Sizin beyninizi yeyiblər. camaat aya gedir, siz hələ də məscidlərin qapısı ağzındasınız. Haa… haaa… haaa… haaaa!…

Bilal Necatinin qoluna girib onu çətinliklə məscidin qapısından içəri saldı. Əks təqdirdə Necatinin başı mütləq ağrayacaqdı…

Qızlı oğlanlı qrup, bir müddət onların məscidə

girişlərinə lağ edərək, qəhqəhə çəkib güldü. Təkcə bir az bundan

əvvəl,

Necatinin

üzünə

tüpürürmüşcəsinə

hayqırdığı və " Bir qız üçün ən qiymətli məfhumlar olan iffət və namusu boş şey kimi qəbul edirsiniz”– deyə təhqir etdiyi Seval daşdan bir heykəl kimi üzündə heç bir ifadə olmadan eləcə yerində donub qalmışdı. Əsəd qızın qolundan çəkdi:

–Qızım! … Oyan artıq gedirik. Baxıram ki, bayaqkı sözlər xətrinə dəydi. Nə gözləyirdin o cahillərdən? Yaxşı, gəl, gedirik…

Və getdilər. Bir az getmişdilər ki, Seval:

– Uşaqlar, – dedi. – Mənim başım pis ağrıyır. Bu gün sizinlə

gələ

bilməyəcəyəm.

İnciməyin,

yataqxanaya

qayıtmaq istəyirəm. Siz əylənin ürəyiniz istədiyi kimi. – dedi.

Gənclərin hamısı birdən:

– Aaa… Olmaz e, belə!… – deyə etiraz etməyə başladılar.

Əsəd, Sevalı özünə tərəf çəkmək istədi:

94

– Bu haradan çıxdı, Seval? Ersinə söz vermisən axı. Bunu unutma. Gəl, sən də gəl bizimlə. Orda əylənərsən, rəqs edərsən, başının ağrısı da yadından çıxar…

Lakin Seval, yoldaşlarının bütün israrlarına baxmayaraq onlarla getməyi qəbul etmədi. Və hamısının heyrət dolu baxışları arasında ayrıldı onlardan. Bir taksiyə minən yoldaşları, yanından keçəndə ona əl də elədilər. Seval bir anlığına onların arxasından baxdı, sonra qərarlı bir şəkildə

geri dönüb əks istiqamətə doğru qaçmağa başladı. Qumral saçları havada uçuşur, ayaqları bir-birinə dolaşırdı.

Şəhzadəbaşı məscidinin qapısı ağzına çatanda dayandı.

Nəfəsi təntiyirdi. Boynuna elə – belə bəzək üçün taxdığı şərfini boynundan çıxarıb başını örtdü. Həyətə keçdi. Sonra ayaqqabılarını çıxarıb əlinə alaraq ürkək və utancaq addımlarla məscidin içinə daxil oldu.. Eyni ürkək formada bir neçə addım atdı. Bir az qabaqda başlarında ağappaq təsəkləri namaz qılan Bilal və Necatiyə tamaşa etməyə

başladı.

Həzin bir Qurani – Kərim səsi gəlirdi məsciddən…

Seval, məsciddə namaz qılanların yaratdığı bu gözəl mənzərə qarşısında özünü ülvi bir atmosferdə itirmişdi elə

bil Sanki ovsunlanmışdı. Yerindən tərpənə bilmir, təkcə nitqi tutulmuş

kimi

məscidin

sütunlarına,

çilçıraqlarına,

mehrabına, minbərinə və başlarını önə əyib dərin bir təslimiyyət içində namaz qılan insanlara tamaşa edirdi…

Bu qəribə əhval içində qadınlar bölməsinə keçmək haqqında düşünmədi də heç. Və elə qapının yanında dizlərinin üstündə yerə oturdu. Gözlərinin qarşısında namaz qılmaqda olan Necatinin hərəkətlərindən ayıra bilmirdi… Bu vəziyyətdə o, anası onu döyəndən sonra yenə onun şəfqətli 95

köksünə sığınan bir uşağı xatırladırdı … Necatinin sözləri ən sərt sillədən daha sərt idi və onun sifətinə çırpılmışdı, amma eyni zamanda elə Sevalı məscidə çəkib gətirən də yenə həmin o sərt sillə olmuşdu.

Təkcə bunu deyə bilərəm ki, siz həqiqətən də yazıq insanlarsınız. Bu cür siz bir müsəlmana yox, bir xristiana da oxşamırsınız. Və bunu anlayacaq vəziyyətdə də deyilsiniz.

Çünki təqlid etməyə çalışdığınız o xristianlar öz dinlərinə

qarşı sizdən daha hörmət edirlər. Onun əmrlərinə qeyud –

şərtsiz riayət edirlər. Zövq, əyləncə, pozğunluq gözlərinizi örtüb sizin. Bəs, siz qızlar? Adam sizə Müsəlman Türk qızı deməyə utanır. Bir qız üçün ən qiymətli məfhumlar olan iffət və namusu boş şey kimi qəbul edirsiniz. Və bunun da adını mədəniyyət qoymusunuz. Eləmi? Təəssüf edirəm hamınızın yerinə. Bu gün bir daha sizdən ayrılmaqla düzgün hərəkət etdiyimi anladım. Allah sizin üçün də hidayət qapılarını açsın, sizə də həqiqəti göstərsin. Başqa nə deyim?

Ömrü boyu heç kimdən bu cür sözlər eşitməmişdi. Və

həyatı boyunca kimsə onu bu şəkildə təhqir etməmişdi. Həm ailədə, həm məktəbdə və həm də cəmiyyətdə hamı onun nazını çəkmişdi. Belə öyrəşmişdi. Elə isə bu təhqiramiz sözlər onda əks təsir yaratmalı idi. O da yoldaşları kimi şəs-tini qorumaq üçün qəhqəhə çəkə bilərdi deyilənlərə. Am-ma bunu etmədi. Necatinin sözləri onda şok effekti yarat-mışdı.

Bu qısa müddət ərzində ağlından nələr keçmirdi?!… Özünü, öz vəziyyətini düşünürdü. Öz özünə sual verirdi və sonra həmin sualın cavabını özü də cavab-landırırdı:

–Mən müsəlmanam?

96

– Müsəlmanlığın əmrlərini yerinə yetirmədiyimə, həyat tərzimlə İslamiyyətə uymadığıma görə xeyr. Mən həqiqi bir müsəlman qızı ola bilmərəm.

Və sonra bir sual daha:

–Bəs elə isə, xristianammı?

Bir müddət düşündükdən sonra:

–Xeyr, xeyr,– deyirdi. – Necatinin dediyi kimi xristianlar da dinlərinin vacib əməllərini yerinə yetirirlər, heç olmasa həftədə bir dəfə kilsəyə gedib Allaha ibadət edirlər. Deməli bir xristian qədər belə deyiləm mən.

Bu düşüncələrdən sonra üzündə birdən-birə dərin bir iztirab ifadəsi meydana çıxdı. Yenə öz-özünə düşünməyə

başladı:

– Nə müsəlman, nə də bir xristian deyiləmsə, onda mən dinsizəm yoxsa? Aman Allahım … Xeyr,xeyr. Dinsiz bir qız ola bilmərəm mən … Məni bağışla, Rəbbim. Mən artıq sənə

layiq bir qul, tam bir müsəlman qızı olacağam. Mənə kömək et… Məni bağışla!… Məni bağışla!..

Yanaqlarından aşağı süzülən rəhmət yaşları, ürəyindəki bütün pislikləri də özü ilə yuyub aparırdı sanki. Ona şəfqət qucağını açan, isti bir məhəbbətlə bağrına basan bu uca məbədlərdə bir ömür boyunca həmişə belə ülvi hislərlə

ibadət və dua edə biləcəyini düşünür, "Bir ömür boyu Rəbbimə günahlarıma görə tövbə və istiğfar edərəm beləcə

"deyirdi.

Bu əsnada Necati və Bilal namazlarını qılıb qurtarmışdılar. Məsciddən çıxmaq üçün qapıya tərəf gedirdilər ki, qapının ağzında başı önündə, səssizcə ağlayan Sevalı gördülər… Gənc qız, onların yaxınlaşdığının fərqində

belə deyildi. İki yoldaş Sevala yaxınlaşanda bir – birinin 97

üzünə diqqətlə baxdılar. Sonra Necati, yavaşca gənc qızın çiyninə toxundu və rəhmli bir səs tonu ilə soruşdu:

– Seval, nə işin var sənin burada? …

Seval, yaşlı gözlərini qaldırdı və cavab kimi yalnız kövrək bir səslə:

– Bu günə kimi itirdiklərimi axtarırdım. Amma artıq tapdım, tapdım artıq,Necati. Başa düşürsən məni, tapdım artıq… – dedi və əlləri ilə üzünü örtüb hıçqıra – hıçqıra ağlamağa başladı.

Necati içindən: "Əlhəmdülillah, o qafil dəstəsi içindən bir nəfər də azaldı. Elə mənim ordan uzaqlaşdığım kimi.

Qəfil bir dönüş … Və peşmançılıq … Və peşmançılıq …" -

deyə keçirdi. Seval ağlayanda, onun üzündə məmnun və

məsud bir təbəssüm yaranmışdı.

Günəşli, gözəl bir gün…

Bilal arxası üstə taxta divanda üstə uzanıb, kitab oxuyur… Kitaba özünü elə qapdırıb ki, yanında top atsalar eşitməyəcək… Lakin qəfil qarşıdakı pəncərənin açılması və

həmin büllur səsli qızın səsinin otaqda əks – səda verməsi ilə

kitabı bağlayıb bir kənara qoydu…

– Teoman! … Tez gəl, yeməyə başlayırıq. Tez, qalx yuxarı! …

Bilal, bir anlıq ayağa qalxmaq üçün cəhd elədi. Sonra imtina etdi və təkrar uzandı. Lakin narahat idi. Hislərini cilovlamaq üçün səy göstərməyinə baxmayaraq alınmadı və

yenə ayağa qalxdı. Qəfil bir hərəkətlə ürkək – ürkək, günah bir əməl törədirmiş kimi əlləri titrəyərək pərdəni açdı. Bu əsnada gənc qız da Bilalgilin pəncərəsinə baxırdı. Gənc qız, Bilalı görən kimi sifətinə xoş bir təbəssüm yayıldı, başı ilə

ona salam verdi. Bilalın mənliyi yenidən alt-üst oldu.

98

Pərdəni çəkdiyinə görə sonsuz bir peşmançılıq hissi keçirərək bu dəfə, o qızın üzünə qarşı əsəblə örtdü pərdəni və təzədən kitabını oxumağa başladı. Amma təzədən kitaba özünü qapdırmaq mümkün olmadı…

Hüzur Küçəsindəki yeni binada, mənzillərdən birinin geniş və komfortlu qonaq otağı… Bura, bir neçə gündür Bilalın dünyasını dəyişdirən, onu hislərini alt-üst edən Feyzagilin evidir. Ortadakı uzun masanın ətrafına, binanın bütün gənc qızları yığışıblar. Bir qismi kart oynayır, bir qismi də siqaretini tüstülədə – tüstülədə oynayanlara tamaşa edirdilər. Bir ara bank müdirinin hüquqşünas qızı Ülkər ah çəkib:

– Mən hələ ömrümdə belə bir kişiyə rast gəlməmişəm –

dedi – Qarşında bu qədər gözəl qız var ikən, sən başını qaldırıb baxma. Heç nə başa düşmürəm…

Serpil:

– Bu qarşıdakı evdə yaşayan yaraşıqlı cavandan bəhs edirsən də yəqin ki? – deyə soruşdu.

– Mən də elə ondan bəhs edirəm. Nə qəribə uşaqdır o, elə?

Bir əczaxanada məsul müdir olan Nesrin siqaretinin tüstüsünü ciyərlərinə çəkdikdən sonra:

– Mən haqqında bir xeyli məlumat toplamışam – dedi.

Adı Bilaldır. Kimya fakültəsində oxuyur. Atası 4 il əvvəl ölüb. İndi anasıyla təkcə yaşayır.

Serpilin bacısı Süha da sözə qarışdı:

– Sənin bilmədiyin hissələri də qoy mən tamamlayım heç olmasa. Yaraşıqlı bəyimizin eyni zamanda çox gözəl də

səsi var. Amma bu gözəl səsi ilə romantik eşq mahnıları 99

oxumur. Sizcə, neyləyir? Bəzən əsr və şam azanı vaxtında minarəyə çıxıb, azan oxuyur! …

Bu sözdən sonra Feyzagildə olan bütün qızlar qəhqəhə

çəkərək gülüşdülər. Süha gülərək sözünə davam etdi:

– Bəyimiz üstəlik gündə beş dəfə namaz da qılır… yəni çox geridə qalmış bir insan qısacası…

Ülkər əlindəki kartları ehtirasla stolun üstünə çırpıb:

– Qəribədir, fakültəyə gedən mədəni bir insan necə

namaz qılar, heç cür başa düşə bilmirəm. üstəlik bu cür gənc və yaraşıqlıdırsa …

Qızılı rəngli saçlarına görə yoldaşları arasında Alov Leyla adı ilə tanınan gənc qız, hamısına xitab edib:

– dalınca danışmayın, qızlar. Gəlin, təmiz danışaq.

Bütün bu tənqidlərinizə baxmayaraq əslində hamınızın ürəyi onunçün gedir. Elə deyil ki?…

Bu sözdən sonra hamı bir müddət susdu. Zala dərin bir sakitlik çökdü. Bu cür susmaqla belə qızlar, Bilal üçün duyduqları hisləri açıq şəkildə dilə gətirmişdilər. Necə ki, bir müddət sonra danışan Süha, demək olar hamısının fikrini ifadə edirdi:

– Bir-birimizdən gizlətməyə nə ehtiyac var? Belə gözəl, yaraşıqlı, üstəlik də mədəni bir gənc üçün hansı qızın ürəyi getməz. Amma bizim bu duyğularımızın nə əhəmiyyəti var axı? Görmürsünüz, hər birimiz pəncərədən özümüzü ona göstərmək üçün min oyundan çıxırıq, o isə bir dəfə də olsun başını qaldırıb bizə baxmır …

Alov Leyla, bu etirafdan sonra:

– Yaxşı, – dedi. – deyək ki, baxdı. Və içinizdən birinə

evlənmək təklif etdi. Qəbul edərsiniz?

Ülkər:

100

– Namaz – zad qılmasa, can ataram. – dedi.

Süha isə:

– Allah eləməsin – dedi. – Nə qədər yaraşıqlı və mədəni olur-olsun, belə insanla evlənib rahibə kimi monastır həyatı yaşamaq istəmirəm …

Masa başında oturmuş qızların hamısı buna bənzər sözlərlə, Bilalı tənqid edir, onun namazını ələ salır və

qətiyyən bu cür bir insanla evlənməyəcəklərini deyirdilər.

Hamısının da istədiyi, arzu etdiyi həyat, lüks, müasir və əyləncəli bir həyat idi… Gecə klubları, rəqs meydançaları, partilər, çimərliklər və. s. Alev Leyla da yoldaşları ilə eyni fikirdə idi.

Yalnız Feyza oturduğu yerdən danışılanları yalnız dinləməkdə idi və heç sözə qarışmırdı. Onun bu vəziyyətini görən Alov Leyla, bu dəfə Feyzaya döndü:

– Qızım, sən nə üçün heç fikrini söyləmirsən, Feyza!…

Məsələn; Bilal səninlə evlənmək istəsə, ona nə cavab verərsən?

Feyzanın cavabı hamını heyrətləndirdi:

– Əlbəttə evlənərəm … Mənim başıma elə bir taleh quşu qonsun, mənim bəsimdir.

Qızlar hamısı bir ağızdan heyrətlə qışqırdılar:

– Aaa… Sən çaşmısan? Belə bir molla ilə evlənib ölmədən qəbrə girmək fikrindəsən deyəsən?!

Feyza şit – şit güldü:

– Yox əşşi, siz nə danışırsınız? Heç birinizin başı işləmir, vallah. İş, onu əldə edənə kimidir. O vaxta kimi dəstəmazını alıb namazını qılan, tam onun istədiyi dindar bir qız kimi görünüb, evlənərəm. Evləndikdən sonra onun istədiyi kimi həyat yoldaşı olacağıma söz verərəm. Evləndikdən sonra isə, 101

onsuz da o, mənim olacaq. Eşitməmisiniz nə deyirlər: qadının məkri həmişə kişilərə qalib gəlir. Qadın nəyisə

istəsin. Gec-tez əldə edəcək. O məni düz yola gətirdiyini hesab edəcək, amma əslində özü mənə uymaq məcburiyyətində qalacaq.

Uşaq olandan sonra isə artıq mənə heç kim heç nə edə

bilməz. Onu yaxın bir zaman içində özümə ram edib dostlarımın yanında siqaretimi yandırmaq üçün çaxmaq çıxaran centlmen halına gətirməsəm, mənə də Feyza deməsinlər.

Qızlar:

– Vallah, səndən qorxmaq lazımdır, Feyza. Dəhşətsən. -

deyə gülüşməyə başladılar.

Bu əsnada Feyzanın dayəsi Ayişə xanım masadakı stə-kanları yığışdırırdı. Qızların danışdıqlarını üzündə məm-nuniyyətsiz bir ifadə ilə dinləmişdi. Nəhayət ağ örtüklü başını kədərlə yelləyib:

– Allah hamınızı hidayət etsin, nə deyim? – dedi – Bizim vaxtımızda qızlar ağızlarına "Ər" sözünü gətirməyə utanırdılar.

Bir neçə gün sonra …

Feyza səhər- səhər yataq otağında, əynində gecəlik, çarpayısında kürəyi üstə uzanıb. Əllərini başının altına keçirib, gözlərini tavana dikib. Komodun üstündəki radioda yüngül bir rəqs musiqisi çalınır…

Gənc qız bir ara yavaşca yerindən qalxdı və heç kimin olmadığı qonaq otağına keçdi. Pəncərənin tül pərdələrini çəkib Bilalgilin pəncərəsinə baxdı. Lakin Bilalgilin pəncərəsi bağlı idi.

Feyza bir müddət eləcə pəncərənin qarşısında dayandı.

Sonra qəmli bir şəkildə yenidən yataq otağına qayıtdı. Və

102

yenə çarpayısına uzandı. Nə edəcəyini bilmirdi, uzanıb əlindəki ipək dəsmalın ucunu dişləməyə başladı. Sonra komo-dunu doğru uzanıb əsəblə radionu bağladı, təkrar düşünməyə başladı.

Elə bu zaman otağının qapısı açıldı və içəri Ayişə xala girdi. Feyzanın heç vecinə də olmadı. Başını döndərib baxmadı da. Qadın yavaş-yavaş çarpayıya yaxınlaşdı, qızın yatağına oturdu və sakit bir tərzdə Feyzanın saçlarını sığallamağa başladı.

Sonra yavaş, pıçıltılı bir səslə:

– Bu vaxta kimi sən məndən heç nə gizlətməzdin axı –

dedi. – Sən yenə o qarşıdakı evdə yaşayan oğlanı düşünürsən?

– Hardan bildin, xala?

Ayişə xala Feyzanın kiçik burnuna barmağı ilə bir neçə

çırtma vurdu:

– Lap kiçik yaşlarından bəri əlimdə böyütdüyüm Fey-zamın ürəyinin dərinliklərindəki nədir, bilirəm. Amma, lap mən olmayım, dəqiqəbaşı qonaq otağının pəncərəsinə qaçan və dəqiqələrlə qarşıdakı yaraşıqlı cavan oğlanın yaşadığı evin pəncərəsinə baxan bir qızın dərdini və sirrini anlamağa nə var?

– Ay xala, gör nəyə fikir verirsən? Deməli, sən işini–

gücünü atıb məni güdürsən?

Sonra isə birdən birə soruşdu:

– Xala, de görüm, Allah xatirinə, o mənimlə evlənər?

– Qız evində toydur, oğlan evinin xəbəri yox. Uşaq dərslərindən başqa heç nəyə fikir vermir.

– Məni gördü axı…

– Necə yəni?

103

– Gördü də… Və iki dəfə uzun- uzadı baxdı üzümə.

Halbuki, bizim qızlar deyirlər ki, heç bir qıza baxmırmış …

Ayişə xala bir müddət diqqətlə Feyzaya tamaşa etdi.

Sonra qəfil soruşdu:

– De görüm, onu sevirsən?

– Hər an onu görmək istədiyimə görə, hər halda sevirəm. Sevgi deyilən şey budur, xala?

– Bilmirəm, qızım, yəqin ki… Amma bu imanlı cavan oğlan, evlənəcəyi qızın da dindar olmasını istəyər yəqin. Sən heç namaz da qılmırsan.

Feyza başının altına bir yastıq da yerləşdirdi və:

– Təki, problem elə o olsun – dedi. – Dedim də, onun arvadı olana kimi namaz qılan dindar bir qız kimi görü-nəcəyəm. Evlənəndən sonra onu da namazdan uzaqlaş-dıraram mən. Əsas məsələ bir-birimizi sevməyimizdir.

Amma əminəm ki, o da məni sevir. Eşqi yolunda namazı tərk etmək belə çətindir?

Ayişə xala özündən asılı olmadan titrədi:

– Sübhanallah… Mənlə olsa, sənə odla oynama deyərəm, Feyzam… Uşağı həm yoldan çıxaracaqsan, həm də dindən-imandan da edəcəksən? Boş yerə deməyiblər ki, qadın şeytan kimidir…

– Off! Xala, sən də ki… Onsuz da o boyda kimya mühəndisi olacaq belə mədəni və yaraşıqlı bir gənc, ancaq namaz qıldığına görə sadə bir məhəllə qızı ilə evlənməyəcək ki… Əlbəttə, təhsilinə, dünyagörüşünə uyğun, mənim kimi mədəni, müasir bir qızla evlənəcək. Sən də görəcəksən bax, həm də çox yaxın zamanda …

Dayə qalxdı, qapıya tərəf getdi və qapını açmamışdan əvvəl:

104

-Qızım, – dedi – Allah böyük – böyük danışanları həmişə

yanıldar, onları ziyana salar, bunu heç vaxt yaddan çıxarma, quzum!…

Dedi və qapını açaraq çıxdı …

Feyza yenə qurduğu xəyal aləminə daldı…

Yağışlı, soyuq bir gün … Qara-qara buludlar, yağışın daha möhkəm yağacağına bir işarədir. Halbuki, bir az bundan əvvəl hava günəşli idi. Allahın hikmətinə qarışmaq olmaz. Bir saat keçməmiş hava tutuldu və möhkəm yağış

yağmağa başladı. Getdikcə daha da möhkəmlənən yağış, şə-hərdəki nazənin canlar üçün cansıxıcı əziyyət idisə, şəhər-lilərin ruzusunu yetişdirmək üçün çalışıb əziyyət çəkən kəndlilər üçün bir rəhmət idi. Çünki susamış dodaqlar üçün bir qurtum su nə qədər qiymətli idisə, qurumuş, çatlamış

torpaq üçün də yağan yağış o demək idi. Küçədəki bütün uşaqlar oyunlarını yarımçıq qoyub, evlərinə qaçmışdılar.

Xeyri dədənin pişikləri də evlərin damında gizlənib yağışın kəsilməyini gözləyirdilər …

Binanın zirzəmisindəki kiçik otaqda Feyza yaşlı qadınla nəsə danışır… Hal və hərəkətlərindən hiss olunur ki, ona nə-sə tapşırır. Elə ki, yaşlı qadın "olar" mənasında başını yellədi, Feyza onun ovcuna bir az pul qoydu, sevinclə yanağından öpdü və qaça-qaça pilləkənləri çıxmağa başladı.

Elə birinci mərtəbənin pilləkənlərini çıxırdı ki, Ayişə

xala da gizləndiyi yerdən çıxıb, qaranlıq dəhlizləri keçib ağır-ağır, lakin görünməməyə diqqət edərək, onun arxasından pilləkənləri çıxamağa başladı. Yağış bütün gücü ilə

yağmağa davam edirdi. Bilal, hələ evə gəlməmişdi. Evin ən təravətli və qonaq qəbul etməyə ən uyğun otağı Bilalın otağı idi. Yerdən qoyulan döşəkçələrnin üstündə Bilalın anası ilə

105

üz-üzə oturan qarşıdakı binada çalışan yaşlı qadın tipik bir Anadolu şivəsi ilə:

– Ah, gözəl bacım, – dedi. – Elə gəlmək istəyirdim, gəlib sizi görmək istəyirdim, qismət olmurdu heç cür. Qar-şıdan baxıb-baxıb sizin üçün darıxırdım…

Bilalın anası çox təvazökar bir xanım idi.

– Sağ ol bacım, heç çəkinmə. Həmişə gələ bilərsən -

dedi… – Görürsən də, bütün gün evdə təkəm. Oturub, danışıb, vaxtımızı keçirərik.

– Ah, bacım, Hardadır məndə o vaxt? Qulluqçu deyiləm? "Zəhra, qaç mağazadan onu al. Zəhra, uşağı məktəbə

apar. Zəhra, zibilləri apar at, binanın qabağını sil… " kimi əmrlərlə ora-bura qaçırıq bütün günü. Eh, yenə də şükür Allaha …

Bu vaxt aşağıdan küçə qapısının açılan səsi eşidildi.

Bilalın anası:

– Mənim də həyatda varım-yoxum tək bir oğlum var.

Allah sizinkiləri də saxlasın,bacım, – dedi. – O da gəldi …

Qulluqçu qadın həyəcanlanmışdı. Süni bir hərəkətlə:

– Mən də yavaş-yavaş durum gedim. Haydı, sağ ol, xanım. – deyə ayağa durmaq istəyəndə Bilalın anası:

– Sən onun nənəsi sayılırsan. Otur Allah eşqinə… – qadını təkrar yerinə oturtdu və əllərində kitablar qapını açan Bilala:

– Gəl, oğlum gəl, çəkinmə, – dedi. – Xanım bacımız qarşı binanın qulluqçusudur. Biz onu ziyarətə getməli ikən, sağol-sun, özü durub bizim ziyarətimizə gəlib.

Bilal irəlilədi, əvvəl yaşlı xadimənin, sonra da anasının əlini hörmətlə öpdü. Kitablarını dolabın üstünə qoyub o da döşəkçələrdən birində oturdu və qadının əhvalını soruşdu.

106

Qadın həyəcanını ört-basdır etmək üçün saxta bir təbəssümlə qarşılıq verdi. Hal-əhvaldan sonra Bilalın anası:

– Mən düşüb bir qəhvə hazırlayım, bir yerdə içək. Siz xalanla bir az söhbət edin, Bilal … – dedi və otaqdan çıxdı…

Anası otaqdan çıxar çıxmaz yaşlı qadın vaxt keçirmədən Bilala tərəf əyilib, yavaşca:

– Bax, övladım, – dedi. – Anan gəlmədən deyim də sənə.

Mən əslində bura səninlə mühüm bir məsələni danışmaq üçün gəlmişəm. Amma gərək əvvəlcə mənə aramızda qala-cağına dairsöz verməlisən…

Bilal güldü:

– Nədir, yoxsa mənə dövlət sirri açacaqsan, xala? De görüm, nədir sənin sirrin?

– Yox olmaz … Əvvəl söz verməlisən …

– Yaxşı, yaxşı söz verirəm; de görüm…

Qadın həmişəki süni halı ilə:

– Ah, övladım, gözümün nuru, – dedi. Bizim binada Feyza adında gözəl bir qız yaşayır. Pəncərəsi də elə sizin evə

baxır…

– Hə… Nolub ki,ona?…

– Soruşma oğlum, soruşma. Yazıq elə bir dərdə düçar olub ki, sirrini heç kimə deyə bilmir. Təkcə mənimlə danışır.

Göz yaşları yanaqlarına süzülür yazıq qızın…

– Yaxşı, xala, bəs dərdi nədir yazıq qızın? …

– Nə olacaq, kor sevda, mənim balam… Daha da açıq deyim: qız sənə vurulub… Həm də bir könüldən min könülə… Yazıq qız gündən günə əriyir şam kimi… Mənə

deyib ki, bu məsələni heç kim bilməsin. Amma yenə də mənim ürəyim dözmədi. Yazıqdı da… Sənə bütün bunları danışdığımı eşitsə, Allah göstərməsin qovdurar məni işdən…

107

Bilal fərqində olmadan həyəcanlanmışdı. Soruşdu:

– Yaxşı, xala, bunu mənə niyə deyirsən? Mən neyləyə bilərəm ki onun üçün?..

Qadın pıçıltı ilə danışmağa başlamışdı artıq:

– Övladım, bəlkə sən də bu gənc qızın halını başa düşər-sən. Ona görə dedim sənə. atalar necə deyib: çox sevən çox xoşbəxt edə bilərmiş. Ondan sonra… Nə bilim, sən gözəl, o gözəl… Bir- birinizə çox yaraşırsınız.

Bilal istər-istəməz həyəcanlanmışdı. Bir qız kimi həya-dan qızarmışdı:

– Bax, xala, dedi. – Hələ təkcə anama yox, həm də özümə də etiraf edə bilmədiyim bir şeyi, sənə etiraf edəcəyəm.

İnan ki, mən də Feyza xanımı ən az onun məni sevdiyi kimi sevdiyimi hiss edirəm. Ancaq həyatda elə şeylər var ki, ən böyük sevgini də bire anda məhv edə bilər. Məsələn, mən, müsəlman bir kişi kimi, xanımımın da ən az mənim kimi dini əmrlərə riayət etməsini istəyərəm. Halbuki Feyza xanımgilin həyat tərzi ilə bizim İslami yaşayışımız arasında dağlar qədər fərq var …

Qadın öz rolunu müvəffəqiyyətlə oynayırdı:

–Yox, övladım, yox. Sən səhv bilirsən. Görünüşə niyə

baxırsan? Sən onun açıq-saçıq paltarına baxma. Ailə ənə-nəsidir də… Amma özü çox imanlı bir qızdır. Feyza gündə

beş dəfə namazını qəzaya salmadan qılır. Və "əgər onunla evlənsəm, tam ona layiq, onun istədiyi kimi bir qadın olacağam" – deyir …

Bilal heyrətlə:

– Düz deyirsən xala? – dedi. – Feyza xanım dedi bunları?

108

– Əlbəttə, övladım… Amma sənə qurban olum, mənim sənə bunları danışdığımı kimsə bilməsin. Dedim də, qiyamət qoparar, məni atarlar bayıra, Allah göstərməsin…

O əsnada Bilalın anası əlində qəhvə fincanları olan sini ilə içəri girdi.

– Üzr istəyirəm. Fikirliydim, birinci dəfə qəhvə daşdı, sonra yenidən dəmlədim.

Daha sonra qonağa və oğluna qəhvələrini verdi, özü də

fincanını götürüb əvvəlki yerində oturdu … İki qadın, həm qəhvələrini içir, həm də ordan-burdan söhbət edirdilər. Bi-lal əlindəki fincanın titrəməyinə mane ola bilmirdi heç cür …

Böyük bir həyəcan içində dalğın və düşüncəli idi. Danışılanları eşitmirdi də… Bir müddət sonra yaşlı qadını, ana -

oğul, küçə qapısından yola saldılar. Qadın qapıdan çıxanda Feyzagilin bir pəncərəsindən aralanan pərdə arxasından isə

Ayişə xala qadının yolunu gözləyirdi.

Qapıçı qadının zirzəmidəki otağında yaşlı qadın hərarətlə Feyzaya baş verənləri danışır, Feyza isə demək olar ki, həyəcanından yerində dayana bilmirdi.

– Yaxşı, o nə dedi, Zəhra xala, o nə dedi?

– Ah, orda olub görməli idin, qızım. Sözümün axırında sənin də namaz qıldığını, evlənəndən sonra əsl ona layiq bir xanım olacağını deyəndə necə həyəcanlandı. Səni sevdiyini deyəndə üzü qıpqırmzı oldu utandığından.

Feyza:

– Mənim canım, Zəhra xalam. Sən mənə dünyaları versəydin, bu qədər sevinməzdim, – deyib sevinclə qadının boynuna sarıldı. Və yanaqlarından öpərək yenə otaqdan çıxdı…

Mahnı oxuya-oxuya, qaça-qaça pilləkənləri çıxmağa başladı.

109

Ayişə xala zirzəmidəki eyni yerində, geniş sütunun arxasında gizlənmişdi yenə. Gizləndiyi yerdən çıxanda, alnında dərin bir kədərin izləri görünürdü.

Eyni gecə…

Feyza, gecə lampasının zəif işıqlandırdığı yarıqaranlıq yataq otağında ipək örtüklərlə bəzənən çarpayısında əllərini başının altına qoyub, arxa üstə uzanıb… Gözlərini tavana dikib düşünür, üzündə son dərəcə məsud, lakin eyni zamanda zəhlətökən bir ifadə var. Zaman sürətlə ötür, düşüncələr bir-birini qovurdu:

–Sevir … O da məni sevir, – deyirdi öz – özünə. – Lap mənim düşündüyüm kimi. Mənim də istədiyim belə bir sevgi idi onsuz… Sonradan artıq gözləri məndən başqa heç nəyi görməyəcək… Namazı da hətta… Əminəm bundan…

Bilal da eyni anlarda başının üstündəki kiçik gecə lampasının solğun işığı altında, yatağının içində gözlərini dikib, arxa üstə uzanmışdı. O da xoşbəxt idi. Amma düşüncəli idi eyni zamanda… Düşünürdü …

– Deməli, o da məni sevirmiş… Amma ən əsası namaz qılmasıdır, – deyirdi… İmanlı bir qız… Heyrətləndirdi məni.

Belə bir zamanda … Üstəlik, belə bir qız… Evlənəndən sonra əsl mənim istədiyim kimi bir xanım olacağını deməyindən görünür ki, içində olduğu həyatdan onun da xoşu gəlmir.

Onu o həyatdan xilas etmək lazımdır. Amma necə?!

O, belə dərin-dərin düşüncələr içində ikən, yatmaq üçün hazırlaşan anası içəri girdi… Əlində bir dolça su və bir stəkan var idi:

– Suyunu təzələmək istəyirdim, mənim balam. Gecə çox su içirsən, – dedi. Əlindəkiləri oğlunun çarpayısının yanına qoydu:

110

– Allah yuxunu şirin eləsin, oğlum … Gecən xeyrə.

–Xeyrə qarşı.

Qadın elə qapıdan çıxmaq istəyirdi ki, Bilal:

– Ana! – deyə səsləndi. Anası geri qayıtdı:

– Nəsə istəyirdin, mənim balam?

– Səninlə bir məsələ haqqında danışmaq istə-yirdim, anacan.

Qadın ürəyi döyünə-döyünə qapını bağladı, geri qayıtdı. Oğlunun yatağının kənarında oturdu:

– Danış görüm, oğlum, nəsə dərdin var?

Bilal susurdu… Bir müddət başını əydi, danışmadı. Sonra anasının israrlı baxışları qarşısında dözə bilmədi:

– Ana, müasir bir həyatın içində, o həyatın qaydalarına uyğun yaşayan, lakin yaşadığı bu həyat tərzini bəyənməyən, mənimsəməyən təmiz bir gənc qızla evlənib, onu istəmədiyi o həyatdan xilas etmək daha savabdır?… Yoxsa kiçik yaşlarından bəri dini əmrlərə riayət edən bir gənc qızla evlənmək?…

– Əlbəttə yaşadığı həyatı mənimsəməyən və o həyatdan xi-las olmağa çalışan bir qızı o həyatdan xilas etmək və onu islah etmək daha böyük bir savabdır. Amma oğlum, bunu niyə məndən və məhz indi soruşdun?

– Heç, anam… Oğlunun belə bir qızı xilas edib, belə bir savab işləməyi səni sevindirər, ana?

Qadın heyrətini gizlətməyə çalışaraq:

– Təbii ki, sevindirər, mənim balam, – dedi. – Amma bu zamanın qızları elə etibarsızdılar ki… Yoxsa, nəsə elə bir şey var ki, Bilalım?..

Bilal xəcalət çəkə – çəkə cavab verdi:

111

– Var, anacan… Lakin bu, elə etibarsız qızlardan deyil…

Eşitdiyimə görə, çox imanlı imiş və gündə beş dəfə namazını da qılırmış.

– Qəribədir. Demək həm açıq – saçıq, həm də dəstəmazlı, namazlı ..

– Elədir, anacan… Üstəlik də bir şahzadə kimi gözəl …

Qadın diqqətlə oğlunun üzünə baxdı:

– Bəhs etdiyin o qız kimdir? Sən də onu çox sevirsən deyəsən… Görəsən, o da səni bu cür sevirmi?

– Həm də bütün həyatını dəyişdirəcək qədər anacan…

Yaşlı qadının üzündə narahat kölgələr yaranmışdı.

– Yaxşı, sən məzun olmadan evlənməyi düşünmürdün axı?

– O əvvəlki düşüncəm idi, anacan … Onsuz da indi bu dəqiqə evlənmirəm ki… Əvvəl “həri” olar, nişanlanarıq…

Məzun olandan sonra da evlənərik…

– Amma Şükranla bağlı mən sənə eyni təklifi edəndə

"Mən elə uzun müddət nişanlı qalan insanlardan deyiləm" –

demişdin …

– Bu Şükran məsələsi kimi deyil, anacan. Dərhal həll olunmalıdır… Həm də ki, Şükran haqqında danışmasan, çox daha yaxşı olar məncə… O, mükəmməl bir insanla evlənib.

Və ürəyinə görə axtardığını da tapıb. Bilirəm, sən Şükranda ilişib qalmısan, amma inan mənə, gələcək gəlinin də onun kimi olacaq…

Anası kədərini hiss etdirməməyə çalışdı:

– Vallah, nə bilim övladım, sən hər şeyi uzun-uzadı düşünüb bir qərar qəbul edə bilən insanlardansan. Düşün və

bir qərara gəl. İnşaallah, bu məqamda səhv etməzsən. Səninçün xeyirlisini istəməkdən başqa əlimdən nə gəlir ki?

112

Yazıq qadın, boğazının quruduğunu hiss edirdi. Çarəsiz addımlarla qapıya tərəf getdi:

– Gecən xeyrə qalsın, mənim balam…

– Xeyrə qarşı, anacan …

Saatlar sürətlə ötüb keçirdi… Bilal hələ də yatmamışdı.

Yatağın içinə qor dolmuşdu elə bil. Sağa-sola çevrilirdi.

Müxtəlif ziddiyyətli düşüncələrin onu sıxması ilə daha da çox narahat olurdu. Görəsən bu cür düşünməklə səhvə yol vermirdi ki? Hissi davranmırdı ki? Amma məntiqi düz -

əməlli işləmirdi. İradəsi əlindən alınmış, düşünmə qabi-liyyətini itirmişdi elə bil. Halbuki düşünməli, məntiqindən həmişəkindən daha çox istifadə etməli idi… Bu, həyati bir məsələ idi… Verəcəyi qərar həm dünyası, həm də axirəti üçün çox böyük əhəmiyyət daşıyırdı…

Və bütün səyini toplayaraq düşündü, düşündü … Saatlar bir-birini əvəz etdikcə Bilalın üz cizgiləri get-gedə də-yişirdi… Nəhayət, saatlarla davam edən nəfs və vicdan mü-barizəsinin sonunda yerindən qalxıb ayağa durdu, çaşqın və

pərişan bir halda qapıya tərəf getdi. Bir azdan sübh azanı oxunacaqdı…

Qapını açdı, pilləkənləri yavaş-yavaş enib aşağıda, anasının bağçaya baxan otağının qapısına tərəf getdi… Yaşlı qadının qapısının altından incə bir işıq süzülürdü çölə doğru.

Demək ki, onun da gözünə yuxu getməmişdi… Bilal qapını yavaş bir hərəkətlə döydü, qapını açıb içəri girdi. Anasının gözünə yuxu getməmişdi. Qadın, qapının ağzında da-yanan oğlunu görəndə yataqdan durdu.

–Ana! ..

– Gəl, oğlum, gir içəri… Gəl, çəkinmə …

113

Bilal qapını örtdü, gəlib anasının yatağının qırağında oturdu …

– Sən, “bu müasir qızlar etibarsızdır” – demişdin, elə deyil, anacan? Bu sözlərdən sonra gözümə yuxu getmədi… Elədir, birdən mən onu xilas etməyə çalışanda, o məni yolumdan uzaqlaşdırmaq istədi?! Onda nə olacaq? Allahın köməkliyi ilə məni heç kim öz yolumdan döndərə bilməz…

Amma həyatım zindan, yuvam da pərişan olar… Evləndikdən üç gün sonra dəyişməyəcəyinə, fikir dəyişdir-məyəcəyinə, lüks və əyləncəli bir həyat istəməyəcəyinə kim təminat verə bilər?.. Söylə ana, bəlkə düz demirəm? Cavab ver mənə… Səhv düşünürəm bəlkə?

Yaşlı qadın şəfqətlə oğulunun dağınıq saçlarını sığalladı və:

– Mənim yazıq balam. Eşq, səni məntiqindən istifadə

edə bilməyəcək qədər sehrləyib yəni? – deyə soruşdu…

Bilal ani bir hərəkətlə, anasının başında gəzən əlini ovu-cuna alaraq, bu müşfiq əli minnətdarlıqla öpdü, öpdü. Sonra ana-sına sevgi yüklü nazarlarla baxaraq:

– Ana, dedi … Bir az əvvəl dediyim sözləri unut, yaxşı?

Bütün gecə bu məsələni hərtərəfli düşündüm. Bir-birinə zidd fikirlər içində əzab dolu saatlar yaşadım… İndi, sənin yanında daha rahat düşünə bilirəm. Xeyr, xeyr, anacan … Heç bir zaman şübhələr altında yaşayıb təhlükəli oyunlarla dünya və axirət həyatımı zindan halına gətirmək istəmirəm mən… Sən fikir eləmə, anacan, oğlun tam sənin istədiyin ki-mi bir gəlin tapacaq sənə …

– Bəs eşqin, övladım? Onu məğlub edə biləcəksənmi?

Bilal gəldiyi qərardan sonra bir balaca rahatlamışdı: 114

– Anacan, oğlunun namusuna, dünya və axirətdəki ra-hatlığına görə, bu qasırğa kimi birdən mənliyini bürüyən, günlərdir onu alt-üst edən bir eşqi fəda edəcək qədər şüuru qalıb hələ …

– Yaxşı, bəs sənə ümidini bağlamış, səni sevən o qız nə

edəcək?..

– Əgər həyatından həqiqətən məmnun deyilsə, o həyatdan səmimi olaraq xilas olmaq istəyirsə, Allah onun da ürəyinə görə verəcək yəqin, anacan… Səni gecə vaxtı belə üz-düyümə görə, məni bağışla … Nə qədər böyüyürəmsə böyüyüm, yenə də hərdənbir belə uşaq olmaq istəyirəm…Yaxşı, sən dincəl anacan, bir azdan demək olar ki, sübh azanı oxunacaq …

Qadın oğluna heç nə demədi… Oğlunun arxasınca uzun-uzadı baxdı… Qəlbində yeganə övladına görə dərin bir narahatlıq hissi var idi…

Kristal çilçıraqdan süzülən işıqların altında qurulmuş

möhtəşəm süfrədə Feyza anası, atası və qardaşı Teoman ilə

birlikdə yemek yeyirdi. Qulluqçu süfrəyə xidmət edir, süfrə

ilə mətbəx arasında gedib gəlirdi. Süfrəyə can sıxıcı bir sakitlik hakim idi… Hər kəs öz işləri haqqında düşünürdü. Feyzanın atası Nəcməddin bəy, yaxında Avropaya baş tutacaq səfəri haqqında düşünür, anası Emel xanım zehnində həf-təsonu proqramını dəqiqləşdirirdi. Feyza isə durmadan Bilalı, təkcə onu düşünürdü…

Bu səssizlikdən ən çox ürəyi sıxılan şübhəsiz ki, balaca kiçik Teoman idi… Nəhayət dözə bilmədi və qəfildən çəngəli qabın kənarına vura-vura başladı danışmağa:

– Bu qarşıdakı evdə yaşayan Bilal əmi var ey…

Məhəllənin bütün uşaqları onu çox sevirlər… Bilal əmi 115

həmişə onlarla oynayırmış… Çox vaxt onların oyunlarında hakimlik edirmiş. Amma uşaqlar danışırlar ki, indi çox dəyişib. Artıq əvvəlki kimi onlarla zarafat da etmir. Bütün gününü aşağıda, dəniz kənarındakı qayalıqlarda keçirir…

Feyza ilə Ayişə xala bir anda qeyri–ixtiyari qışqırdılar:

– Necə, dəniz kənarında?

– Hə… hə… Uşaqlar elə deyir…

Emel xanım olanlardan heç nə anlamamışdı… Canı sıxılmış bir halda:

– Əşşi ,indi nə mənası var onun-bunun uşağından danışmağın? Mövzu qəhətdir başımıza? – dedi və ərinə döndü:

– Həyatım, səyahətə gələn həftə gedəcəksən? Bu dəfə

birlikdə getsək, olmazmı?

Bu əsnada, şirin və kədərli azan səsi otağa pərdə-pərdə

yayıldı … Feyzanın əlindəki şorba qaşığı qabın içinə düşdü…

Gənc qız, ata – anasının heyrət dolu baxışları arasında bir anlığına azana diqqətlə qulaq asmağa başladı. Elə bil yuxu aləmində idi… Qeyri-ixtiyari danışmağa başladı:

– Onun səsi!… Azanı o verir…

Emel xanımla Nəcməddin bəy əvvəl bir-birlərinə heyrətlə baxdılar … Sonra ikisi birdən qızlarından soruşdular:

– Kimdir ki, o, Feyza?

– O da… O… Bilal!…

Süfrədəkilərin hamısı çaşıb qalmışdı. Otaqda qəribə bir atmos-fer hakim idi. Feyza bu qəribə baxışlardan sı-xılmış

bir vəziyyətdə salfetlə ağzını sildi, süfrədən qalxdı və

otağına girib içəridən qapını bağladı… Ayişə xala onun arxasından baxıb:

– Sübhənallah!.. Bu qız son günlər çox qəribə aparır özünü… Allah axırını xeyir eləsin!…

116

Teoman həqiqətən haqlı idi. Bilal aldığı qərara baxmayaraq, ürəyindəki alovu söndürə bilmirdi heç cür. Çox vaxt məktəbə də getmirdi. Artıq bir qəribə ağırlıq çökmüşdü üstünə. Çox vaxt evlərindən bir xeyli aşağıda dəniz kənarında, sahildəki qayaların üstündə oturub uzun-uzadı düşünürdü sadəcə…

Məntiqi Feyza ilə evlənməsinin əsla doğru olmadığını deyirdi, lakin ürəyinə söz keçirməyi demək olar ki, qeyri-mümkün idi. Haradan gəlmişdi bu qız, üstəlik düz pəncərələri biizm pəncərəyə baxmalı idi elə bil mütləq? Bu sözdən sonra bir xeyli düşündü: Bu dünyaya nə üçün gön-dərilmişdi o? Həyatı həmişə belə gözəl, belə hamar və belə

cilalı keçəcəkdi yəni? Onda bəs "imtahan"ın nə mənası var idi? Xeyrin qarşısında şəri görmədən, şirinin yanında ağunu dadmadan, səadətin yanında kədəri hiss etmədən o imtahanın nə qiyməti qalardı? Allah qulunu, özü də belə

imanlı qulunu şərlə, ağrı ilə, kədərlə imtahana çəkməli idi.

Bu işdən alnıaçıq çıca bilmək idi əsas məsələ… Bəs nəfsinin əsiri olsa? O zaman cəhənnəmin əsfəli-safilinə süründürülüb fəlakət vadilərinə diyirlənmək qalırdı sadəcə… Və ya nəfsini zəncirə vurub, ona qələbə çalaraq nəfsini özünə qul edib ən yüksək mərtəbələrə qalxmaq…

Bilala görə məqbul olan əlbəttə ikincisi idi … Lakin, insanın o nəfsi, o lənətlənmiş nəfsi zəncirə vurmağı, ona qələbə

çalmağı, onu özünə kölə etməyi şeytanı zindana vurmaq mənasına gəlirdi. İndi onun da bu gün saatlardır bu qayaların üstündə öz-özünə etdiyi şey nəfsi ilə apardığı mübarizə idi…

Axşamın sərin küləyi, Bilalın qara saçlarına sığal çəkirdi. Yavaş-yavaş şəhərə qaranlıq çökürdü … Göy qübbəsində bütün 117

ehtişamı ilə parıldamağa başlayan ay, dənizin duru suları içində sanki tərtəmiz yuyunmaqda idi…

Bilal, həmişəki kimi qayalardan ən böyüyünün üstündə

oturub, gözlərini dənizin dərinliklərinə dikib düşünürdü.

Arxasından yaxınlaşan ayaq səslərinin fərqinə belə varmadı… Birdən ona çox doğma olan bir səslə diksindi:

–Bilal bəy! ..

Bilal heyrətlə və inanmayan gözlərlə arxasına dönüb baxdı. Bəli, bəli, yuxu görmürdü. Yuxu deyildi bu… Qarşısında bütün gözəlliyi və göz alıcılığı ilə Feyza dayanmışdı.

Üstündə incəcik, iri naxışlı bir ipək paltar var idi… Saçları həmişə olduğu kimi çiyinlərindən aşağı bir şəlalə kimi tökülürdü. Və gözləri … Qapqara uzun kirpiklərin əhatə etdiyi o ovsunlayıcı yosun yaşılı rəngli gözlər, ay işığında daha da füsunkar görsənirdi. Bilal bircə hərəkətlə yerindən durdu, qıza yaxınlaşdı. İki gənc bir müddət üz-üzə dayandılar və

baxışdılar. İkisinin də ürəyi yerindən çıxacaqmış kimi döyünürdü. Nəhayət Bilal yavaş-yavaş bu sehrin cazibəsindən xilas oldu:

– Burada nə işiniz var, Feyza xanım? ..

Feyza gözəllik abidəsi kimi ayaq üstə dayanmışdı. Ay işığının bərq vurduğu üzündən həyəcanlandığını görmək dərhal mümkün idi. Pıçıltılı bir səslə:

–Mən də bilmirəm Bilal bəy, – deyə cavab verdi. – Təkcə, bu qədərini söyləmək istəyirəm ki, artıq dözə bilmədim və

elə gördüyünüz kimi sizinlə bir neçə kəlmə kəsmək üçün artıq burdayam. Bir-birimizdən daha çox gizlətməyə nə ehtiyac var, Bilal bəy, ikimiz də bir-birimizi sevirik… Bu açıq-aşkar belədir… Elə isə nə üçün hislərinizi bir-birimizdən gizlədirik axı?

118

Bilal bir balaca da olsa özünə gəlmişdi. Özünü yığışdıraraq sərt bir şəkildə danışmağa başladı:

– Sizə ilk öncə onu deməliyəm ki, heç vaxt qızlarla belə

tənha yerlərdə görüşməmişəm və görüşməyəcəyəm də. Belə

hərəkət mənim inancıma və prinsiplərimə ziddir, Feyza xanım. Sizə gəldikdə isə, gənc bir qız kimi şər qarışandan sonra belə kimsəsiz yerdə bir cavan oğlanla görüşməyiniz, daha doğrusu onun arxasınca gəlməyiniz nə dərəcə düzdür, deyə

bilərsiniz? Çox təəssüf!!!… Halbuki mən, sizi çox daha ağır və əxlaqlı gənc bir qız kimi xəyal etmişdim!..

Bu sözlər Feyzaya çox pis təsir etmişdi. Gənc qız şoka düşmüş, olduğu yerdə bir heykəl kimi hərəkətsiz dayanmışdı… Bilal fərqində olmadan səsini yumşaldaraq sözünə

davam etdi:

–Əyniniz də çox nazikdir. Hava isə sərindir. Soyuqlayıb xəstələnəcəksiniz…

Bunu deyəndən sonra əynindəki plaşını çıxarıb Feyzaya uzatdı:

– Alın, geyinin… Və birbaş evinizə qayıdın. Təmiz bir gənc qız üçün ən doğru yol budur …

Feyzanın əsəbdən yumruqları sıxılmışdı. Dişi bağırsa-ğını kəsirdi. Birdən gözlərindən yaşlar süzülməyə başladı.

Dodaqları büzüldü və ani bir hərəkətlə Bilalın uzatdığı plaşı əliylə itələdi. Arxasına döndü və ağlaya-ağlaya qaçaraq uzaq-laşdı. Bilal ay işığında getdikcə kiçilən və nəhayət gözdən itən gənc qızın arxasınca bir xeyli baxdı… Sonra Feyzanın daşların üstünə atdığı plaşı yerdən götürüb əyninə

geyindi və eyni istiqamətə doğru yavaş-yavaş getməyə baladı.

Ertəsi gün …

119

Bilal yenə eyni sahildə və eyni qayanın üstündə oturub, qarmaqarışıq olan hislərini təhlil etməyə çalışırdı. Feyza ilə

bir gün əvvəl etdiyi söhbət onun yenidən alt-üst olmasına kifayət etmişdi. Həm onun bu qədər sərbəst və cəsur bir qız olduğu üçün əsla istədiyi kimi həyat yoldaşı ola bilməyəcəyini düşünür, amma eyni zamanda onun gözəlliyi və cazibədarlığı qarşısında daha çox dözə bilməyəcəyini anlayırdı.

Lakin? Arxasından yenə getdikcə yaxınlaşan ayaq səsləri gəlirdi. Bilal arxasına dönüb baxmağa fürsət tapmamış

arxadan onu bir qadın səslədi:

–Bilal bəy!…

Bilal qəfil diksindi və geri döndü. Gələn Feyzagilin dayəsi idi. Lakin bu nə idi belə? Bir kişinin üstünə bir gənc qızın bu qədər düşməsi, nə ilə bağlı ola bilərdi? Bilal bu dəfə

lağ edərcəsinə:

– Buyurun, xanım, – dedi. – Feyza xanım bu dəfə də sizinlə xəbər göndərib?

Ayişə xala kədərli bir şəkildə başını yellədi:

–Yanılırsan, övladım … Mən, min bir yalan-palanla, pul alıb sənin zehnini zəhərləyən o qapıçı qadın kimi deyiləm.

Əgər Feyza onun səadətini pozmaq üçün buralara gəldiyimi bilsə, heç vaxt üzümə baxmaz!

– Səadətini pozmaq üçün dediniz? Feyza xanımın səadətini pozmaq üçün? ..

– Bəli, balam. Sənin səadətini qorumaq yolunda … İllərdir zəhmətini çəkdiyim, əlimdə böyütdüyüm və öz qızım kimi sevdiyim Feyzanın səadətinə mane olmaq məcbu-riyyətindəyəm. Sən imanlı bir gəncsən, övladım… İba-dətində, həlim-səlim, ciddi bir insansan sən. Bizim Feyza 120

isə… Ah, ərköyün qız, ah!.. Gözüm görə-görə sənin odda yanmağına razı olarammı, övladım?

– Sağol, xala. Allah razı olsun, amma Feyza xanım da imanlı, dəstəmazlı, namazlı gənc qız deyil ki?

Dayə boynunu bükdü:

– Kaş, elə olaydı, övladım. Amma elə deyil axı… Ötən axşam mənə sənin haqqında düşüncələrini danışanda ürəyimdən qara qanlar axdı, övladım. Nəbadə, onun sözlərinə inanasan!

Bilalı maraq bürümüşdü:

– Məsələn, nə dedi ki, xala?

– Ah övladım. Mənim üçün bunu demək olduqca çətindir. Amma sənin kimi bir müsəlman gənci yandırmamaq üçün açıq danışacağam. Feyza deyir ki: “O vaxta kimi dəstəmazını alıb namazını qılan, tam onun istədiyi dindar bir qız kimi görünüb, evlənərəm. Evləndikdən sonra onun istədiyi kimi həyat yoldaşı olacağıma söz verərəm. Evləndikdən sonra isə, onsuz da o, mənim olacaq. Eşitməmisiniz nə deyirlər: qadının məkri həmişə kişilərə qalib gəlir. Qadın nəyisə istəsin. Gec-tez əldə edəcək. O məni düz yola gətirdiyini hesab edəcək, amma əslində özü mənə uymaq məcburiyyətində qalacaq”. Fikri nədir bu qızın, başa düşmürəm.

Bilal heyrətdə idi. Eşitdikləri qarşısında donub qalmışdı.

– Allah Allah … Deməli, belə – deyə mızıldadı. – Allah səndən razı olsun…

Hərçənd belə bir evliliyin olmayacağına dair mən qərarımı vermişdim. Amma, yenə də zaman – zaman hislərimə məğlub olub qərarımı dəyişdirdiyiniz olurdu.

Məni oyandırdığın üçün sənə nə qədər təşəkkür etsəm azdır, xala…

121

Dayə gülümsəyərək:

– Sənə etmiş olduğum bu yaxşılıq, mənim vicdan borcum idi, oğul. Amma hökmən mənim məmnun olmağımı istəyirsənsə, bu gün bura gəlib səninlə danışdığımı heç kimə

demə, kifayət edər. Haydi, Allaha əmanət ol, övladım…

Allah sənin bəxtini versin… – dedi və gəldiyi istiqamətə tərəf dönüb uzaqlaşdı.

Cağaloğlu qızlar yataqxanasının xarici bir aləm, daxili isə tamam başqa bir aləmdir… Küçə qapısının ağzında şalvarlı, mini yubkalı tələbə qızlar, Allah bilir neçənci dəfə də-yişdirdikləri sevgililəri ilə söhbət edərkən, içəridə qonaqları qəbul etmək üçün olan otaqlarda müasir romeo-culiyettalar əl-ələ, göz gözə, diz-dizə, üz-üzə oturub, bir-birlərinə artıq çürümüş eşq nağılları oxuyurdular. Qızlar siqaretlərini tüs-tülədir, qızların qəhqəhələri burda daha gur eşidilir, qızların şitliyi və sərbəstliyi az qala kişiləri utandırır burda…

Anadoludan gələn ayişələr, fatmalar, həcərlər burada nazənin kübar cəmiyyət üzvlərini təqlid edib, açıq-saçıq hərəkətləri ilə bir-birlərinə acıq verirdilər sanki…

Yataqxananın otaqlarından birindəyik… dörd- beş tələbə

qız, gecəlik və yataq dəstləri ilə yataqlarının içində oturub, bir-birlərinə, üz qızardan, bir-birindən ədəbsiz lətifələr danışırdılar. Lətifələr nə qədər açıq-saçıq olsa, qızlar o qədər çox qəhqəhə ilə gülürdülər. Yalnız aralarından bir nəfər onların bu söhbətlərinə fikir vermir. Bu, Anadoludan yeni gəlmiş, valideynlərindən əla tərbiyə görmüş əxlaqlı bir gənc qızdır. Danışılanlar ona o qədər bəsit və gülünc gəlir ki, üzü rəngdən rəngə girir və gənc qız utancından yatağının içində

büzüşdükcə büzülürdü. Bunu görən digər qızlar, gənc qızın utancağlığını, həyasını ələ salır, ona gülürdülər. Həya, utan-122

maq, üzü qızarmaq?.. Ha, ha, ha… Utanmalı şeylərə gülmək onların “müasir qızlıq fəlsəfəsi” sayılırdı.

Bir başqa otaqda iki rəfiqə kədərli əhvalatlar danışırdılar bir-birinə. Qızlardan biri üzüüstə çarpayısına uzanıb hıçqıra-hıçqıra ağlayır. Digər qız isə ona təsəlli verməyə çalışır. Yataqdakı qız, dayanmadan ağlayır, hıçqıra–hıçqıra danışırdı:

– Ah, onun bu qədər xain olacağını necə anlamadım.

Hamilə olduğumu deyəndə, elə bil ildırım vurdu onu. Elə bil heç o əvvəlki Mehmet deyildi! … Nə o əvvəlki sevgi dolu sözlər, nə o əvvəlki davranışlar… Eləcə lağ edib "Özü yıxılan ağlamaz, qızım… Sənin kimilərini çox gördük… Al bu pulu, get bir ginekoloqun yanına, uşağı saldır"– dedi. İnan ki, onu vurub öldürmədiyimi hələ də anlaya bilmirəm.

– Sən də çox təcrübəsizsən, qızım. Yəni, hələ də öyrənə

bilməmisən bu kişilərin necə məxluq olduqlarını? Uşağa qal-dınmı, vəssalam, hər şey qurtardı. Artıq ikinci dəfədir başıma gəlir, özün də bilirsən. Sən də öyrəşəcəksən, narahat olma. Əşşi, olmasın Mehmet, olsun Mətin… Neçə dəfə demişəm sənə, uşaq nə vaxtdır səninçün əldən gedir. Bir dənə

“hə” de…

Başqa bir otaqda isə siyasi mübahisə bütün emosional vəziyyəti ilə davam etməkdə idi. Bu fikir mübarizəsini əsasən mini yubkalı sosialist qızlar aparırdı. Bu qızların çantaları Marks, Lenin, Mao, Engels və Nazim Hikmət kimi qəddar kommunistlərin əsərləri ilə dolu idi. Onlardan biri:

– Bu sistem dəyişəcək, özü də necə dəyişəcək, – dedi.

Digəri soruşdu:

– Dəyişəcək, anladıq yerinə hansı sistem gələcək bəs?

123

– Sosialist sistem, əlbəttə!.. Biz, sosializmi gec-tez bu ölkədə quracağıq.

– Qızım, bunun adını niyə dəyişdirirsən? De ki, kom-munizmi gətirəcəyik bu ölkəyə.

– Lap tutaq ki, elədir. Nə olub ki?

– Heççç … Bizim qız kommunist olub belə çıxır…

– İftixar edirəm! .. Sənin kimi Amerikanın köləsi olmaq-dansa…

Yurdun başqa bir otağında isə hamı öz havasında idi.

Qızlardan biri saçlarına iri biqudilər keçirib, əl və ayaq dır-naqlarına qırmızı lak sürtürdü. Başqa birisi isə əynində ipək yataq dəsti yatağında uzanıb həyəcanla sevgi romanı oxuyurdu. O biri qız isə güzgünün qabağına keçib saçlarını müxtəlif formalara salır və üzünü əcaib formalara salırdı.

Və həmin otağın bir küncündə qibləyə doğru sərilmiş

bir səccadənin üstündə gənc bir qız… Allahın hüzurunda dayanıb, sükut içində namaz qılırdı. Əynində kiçik çiçəkləri olan əflatun rəngli səhər geyimi, başında kənarları bağlı namaz örtüyü var idi …

Bu qız, bir müddət əvvəl Necatinin yolda üzünə tüpürürmüşcəsinə təhqir etdiyi və sonra yoldaşlarından ayrılaraq onların olduğu məscidə gəlib peşmançılıq göz yaşları tökən Seval idi…

Seval namazını bitirdi, salam verdi; təsbehini çəkdikdən sonra əllərini açaraq dua etməyə başladı…

Makiyajını artıq tamamlamaq üzrə olan Aytən yüksək səslə:

– Təkcə, çöldə-bayırda, məscidlərdə qılsan bu namazı, düşünəcəyik ki, Necatini əldə etmək üçün qılırsan – dedi. -

Amma burada da heç vaxtını qaçırmadan qıldığına görə, 124

Bilalla Necati kimi demək sən də əməlli-başlı haqq yoluna qayıtmısan, Seval …

Oxuduğu romandan başını qaldıran Melisa isə lağla və

təhrik edici bir səslə danışdı:

– Yaman qəribə dünyagörüşün var, Aytən. Qadın bir kişini əldə etmək üçün beş dəfə yox, lap beş yüz dəfə də qılar namazı.. Sənə bir şey deyim? Necatinin namazı bir tərəfə

dursun, çox yaraşıqlı oğlandır. Sevalın yerində mən də olsaydım, öz xoşbəxtliyim üçün eyni şeyi edərdim. Halal olsun Sevalım, düz yoldasan…

Seval isə artıq duasını bitirmişdi. Üzündə qətiyyən ma-kiyajdan əsər-əlamət belə yox idi. Sapsarı, mələklər kimi saf bir gözəlliyə sahib idi… Lakin, əsəbindən yumruqları sıxılmışdı. Qızlara xitabən:

– Sizə qıldığım namazın sırf Allah rizası üçün olub Nə-catini əldə etmək kimi alçaq bir düşüncəylə olmadığını sübut edim? Mən Necatinin mənə etdiyi evlənmə təklifini rədd etmişəm. – dedi.

Qızlardan biri xaric, hamısı bir ağızdan:

– Nə danışırsan Seval, doğrudan?… – deyə qışqırdılar. Bu sualı bayaqdan bəridir danışılanlara heç fikir verməyən, dır-naqlarına lak vurmaqla məşğul olan Səfiyyə cavablandırdı:

– Bəli. Seval düz deyir qızlar… Əhməd də dedi … Necati, Sevala keçən gün evlənmə təklifi edib. Lakin Seval qəbul etməyib.

Qızlar maraqla soruşdular:

– Yaxşı, bəs niyə axı, Seval? Niyə bu cür hərəkət etdin?

– Sizlərin dilindən və şübhəli baxışlarınızdan xilas olmaq üçün. Sizə neçə dəfə dedim: "Mən namazı, yalnız dini bir vəzifə olduğu, Allah müsəlmanlara fərz buyurduğu üçün 125

qılıram. Bundan sonra özümü bu səfeh həyatdan ayırıb Allaha layiq bir qul olmağa çalışacağam"… Hər dəfə mənə lağ

etdiniz, mənə inanmadınız. Yoxsa Necati, xüsusilə artıq həqiqətləri anlamağa başlayan mənim kimi bir qız üçün həqiqətən göydən enən mələk kimidir. Bütün həyatımı, göz qırpmadan uğrunda fəda edəcəyim imanlı və mərd bir insan…

– Qızım, sən birəyə hirslənib yorğanı yandırmısan.

Yaxşı, indi bəs nə fikirləşirsən?

Seval, başından namaz örtüsünü çıxara – çıxara cavab verdi:

– Qarşıma mənə İslami bir həyat yaşatdıracaq imanlı başqa bir nəfər çıxana kimi evlənməyəcəyəm. Həm onsuz da oxumaqdan da imtina etmişəm. Məmləkətimə, evimə qayıdıb evimdə oturacağam. Əxlaqi baxımdan çökmüş bir cəmiyyətdə oxumaqdan da iyrənmişəm çünki.

Əmirganın məşhur uca çinarı, kim bilir nə qədər ağrılara, nə qədər iztirablara, nə qədər səadət və

bəxtiyarlıqlara şahid olub bu qədər illər boyunca. Bura səadətini qeyd etmək istəyənlər üçün olduğu kimi, həm də

qəm və kədərlərini ovutmaq istəyənlər üçün də əla bir yer idi …

Günorta günəşi, təpədən dənizin sularında bərq vurur, qağayılar durmadan dalğaların üstündə şən–şən, nazla sü-zürdülər… Bu gözəl mənzərə qarşısında Bilalla Necati həm çaylarını içir, həm də dərdləşirdilər.

– Yaxşı, Seval niyə təklifini qəbul etmədiyini demədi, Necati? ..

– Xeyr, demədi. O, demədi. Heç bir səbəb də gös-tərmədi. Ancaq: "Çox istərdim, amma Necati, bu mümkün de-126

yil. Və səbəblərini də yalvarıram soruşma məndən" – dedi və

uzaqlaşdı məndən. Amma öyrəndim qəbul etməməyinin səbəblərini.

– Öyrəndin? Kimdən? Səbəb nə imiş?..

– Bizim Əhməddən … Əhmədin nişanlısı Sevalla eyni otaqda qalırmiş. Yataqxanadakı bütün qızlar Sevalın namaz qılmağına lağ edirlərmiş. "Necatinin əldə etmək üçün qılır namazı" deyirlərmiş. O da bu fikirləri alt- st etmək üçün mə-nə "yox" deyib … Təklifimi rədd etdikdən sonra da "İndi mənim sırf Allah rizası üçün namaz qıldığımı anladınızmı?" -

deyərək guya onlara səhv olduqlarını sübut edib.

Bilal acı acı güldü və sanki öz-özünə danışırmışcasına:

– Nə qədər ziddiyyət dolu bir tablo… – deyə bildi.

– Ziddiyyətli olan nədir ki, Bilal?

– Heç .. Sənin vəziyyətinlə mənim vəziyyətim. Nəysə, fikir eləmə… Sən indi sənə deyəcəklərimə yaxşı qulaq as. Və

dediklərimə əməl etməyə çalış.

– De Bilal .. Bilirəm ki, sənin hər dediyin doğrudur. Bu vəziyyətdə nəyi tövsiyə etsən onu da edəcəyəm ..

Bilal:

–İndi iltifat etmək vaxtı deyil, – dedi. – Bu sənin həyat məsələndir. Belə bir qızı belə bir şəhərdə tapmaq üçün bu gün əlində çıraq bütün şəhəri gəzməlisən. İndi bax qardaşım, gedib Sevalı tapmalı və onunla ciddi – ciddi üz – üzə

oturub danışmalısan. Ona söylə: boş bir kapriz ucbatından bir, hətta iki həyat fəda edilməz. Nə yolla olursa olsun onu razı salmalı, sonra da dərhal ailəsindən istəməlisən… Gerisini sən məndən daha yaxşı düşünərsən hər halda.

Necati, məmnunluqla Bilala baxdı və sevinclə: 127

– Mənə güc verdin Bilal, – dedi. – Bəli, ən doğrusu budur.

Bu dəqiqə gedib onu tapmalıyam. Qızlara nə deyib bilirsən:

"Əgər onunla evlənsəydim, həm onun istədiyi kimi əxlaqlı ev xanımı, həm də Allahın sevdiyi gerçək möminələrdən olardım "… Ey adəm övladı, sən işə bax. Gör bu qız, bu qısa müddət ərzində nə böyük dəyişikliklər yaşayıb?!

Bilalın üzündəki iztirab cizgiləri daha da dərinləşmişdi.

Gözlərini lap uzaqlara, dənizlərdən də uzağa, üfüq xət-tinin meydana gətirdiyi nöqtəyə zilləmişdi. Qulaqlarında Feyzanın dayəsinə dediyi sözlər əks-səda verirdi:

– O vaxta kimi dəstəmazını alıb namazını qılan, tam onun istədiyi dindar bir qız kimi görünüb, evlənərəm. Evləndikdən sonra onun istədiyi kimi həyat yoldaşı olacağıma söz verərəm. Evləndikdən sonra isə, onsuz da o, mənim olacaq.

Bilal, böyük bir pərişanlıq içində birdən yerindən durdu və oturduğu yerdən ona heyrətlə tamaşa edən Necatiyə baxmadan:

– Nəyə dayanmısan axı? Tez ol, axtar onu, həyatda belə

təmiz yaradılışlı qızlara çox nadir hallarda rast gəlir insan.

Vaxt itiirmədən Sevalı tap … Və onu da, özünü də xilas etməyə çalış…

Necati çaşqın halda ayağa qalxdı:

– Oldu, Bilal, amma sənə nə olub? Niyə belə günlərdir əsəbi və üzgünsən?

Bilalın əsəblə qalxan çiyinləri çökdü, başını önə əydi:

– Yox, mənə heç nə olmayıb, Necati – dedi… – Sən, indi mənə fikir vermə, özünü fikirləş. Sənin qismətinə çıxan o qızın qiymətini bil…

128

Bundan sonrakı günlərdə Bilal avara insanlar kimi çöldə-bayırda gəzişdi. Gah bir dəniz kənarında saatlarla dalğaların gəlib sahilə çırpılmasına tamaşa etdi, gah hardasa çəmənlikdə ağaçlann kölgəsinə uzanıb yarpaq xışıltısına, quşların səsinə qulaq asıb vaxtını öldürdü… Bəli, vaxtının qiymətini hər kəsdən daha yaxşı bilən və bu vaxtları çox gözəl dəyərləndirməyi bacaran Bilal, indi avara kimi orda-burda vaxt öldürürdü. Halbuki belə boş zamanlarında və

üstəlik belə gözəl hər kəsdən uzaq yerlərdə o, daim uca Allahı düşünər. Onun sonsuz rəhmətini, şəfqətini, qüdrətini və

kərəmini uzun-uzadı fikirləşərdi. Və bilərdi ki, bu cür təfək-kürlə keçən anlar, minlərlə illik ibadətə bərabərdir.

Lakin indi o, Allahı yox, şeytanı düşünürdü… Bəli şeytanı… Məhz şeytanı düşünürdü… Müxtəlif əsərlərdə neçə

dəfə oxumuşdu: İnsanın fikrini Allahdan uzaqlaşdıranlar əslində insan surətinə bürünmüş şeytanlardır. Üstəgəl, hər namazdan sonra "Allahım, sən məni inni və cini şeytanların şərindən qoru" – deyə dua edən elə bil o deyildi.

Amma, budur, bir insan cildində şeytan qısa bir müddət ərzində onun mənliyini alt – üst etmişdi… Ağlında o, fikrində o idi təkcə. Feyza düşüncələrini də, iradəsini də, məntiqini də alt-üst etmişdi… Bir tərəfdən ondan bütün mənliyi ilə nifrət edir, bir tərəfdən də bütün ruhu ilə onu sevməkdən özünü uzaq tuta bilmirdi… İki bir- birinə zidd fikirlər arasında sözün əsl mənasında əldən düşmüşdü…

Təhsilə davam edə bilmir, dərslərinə çalışmır və müb-təlası olduğu dini əsərləri də əlinə götürüb oxuya bilmirdi artıq. Bu vəziyyətə mütləq bir son verəcək, Feyzanı həyatından tamamilə siləcək bir çarə tapılmalı idi. Lakin ən mühüm məsələ, bu "son"un nə olacağı ilə bağlı idi.

129

Bir gün axşam, anası ilə oturub söhbət etməyə başladı Bilal… Və səhərə kimi ana- bala bu "Son"un nə olacağı, necə

olacağı ilə bağlı danışdılar, danışdılar. Ancaq sübh namazlarını qılandan sonra bir neçə saatlığına yuxuya getdilər. Yuxuya gedəndə hər ikisinin də üzündə məqbul bir qərara gəlməyin gətirdiyi məsud bir üz ifadəsi var idi.

***

Aradan bir ay ya keçmiş, ya da keçməmişdi … Hüzur küçəsi fövqəladə günlərindən birini daha yaşamaqda idi.

Uşaqlar: "gəlin bu gün gələcəkmiş" – deyə səs – küy salır, şən

– şən tullanıb düşürdülər. Hüzur küçəsindəki bütün pəncərələr açılıb, örtülü gənc qız və qadınlar pəncərələrdən baxırdılar. Binanın da bütün pəncərələri açılmış, açıq – saçıq, modabaz ərköyün qız və qadınlar, pəncərələrə doluş-muşdular yenə. Mənzilin pəncərələrindən bellərinə kim sallanan qızlar, yenə yüksək səslə bir-birləri ilə danışırdılar.

– Necə də xəbərimiz olmayıb, görürsən? Qaşla göz arasında işi həll ediblər…

– Ay qız, qızı Bursadan alıblar. Nikahı da orda bağlayıblar.

– Yaxşı, başa düşdük… Bu küçədə heç gənc qız yox idi ki, bunlar gedib Bursadan qız alıblar?

– Əşşi.. Suala bax da. Uşaq əlbəttə düz fikirləşib. Bu küçədə bəs qədər gənc qız var. Birini alsa, o birilər inciyəcək-dilər.

– Doğrudan, lap ürəyim gedir gəlini görmək üçün.

Görəsən gəlinlikdə gətirəcəklər qızı?

– Əlbəttə… Bizim Yıldızı Bursadan almışdılar, gəlinliklə

gətirmişdilər evə.

130

Xadimə aşağıdan, qapının ağzından başını yuxarı qaldırıb hamısına birdən səsləndi:

– Canım, heç gəlin görməmisiniz ömrünüzdə siz? Ma-raqlanmayın bu qədər… Gələndə onsuz da görəcəksiniz.

Feyzagilin pəncərəsində isə Feyza, anası və dayəsi danışmalara heç fikir vermədən dayanmışdılar. Feyzanın üzündə qanı donmuşdu. Heykəl kimi yerindən tərpənmirdi.

Əynində geniş, gözəl bir paltar var idi. Saçları üzünə da-ğılmışdı. Pərişan bir halda maraq və həyəcanını gizlətmək üçün bütün gücünü sərf edirdi…

Nəhayət uşaqların qışqırıqları ilə küçədə hamı bir – birinə dəydi:

–Gəlirlər! … Gəlirlər! …

– Onlardır, onlardır!… İnan ki, Bilal qardaşdır maşının içində! ..

Hamı susqun, maraq və həyəcan içində uşaqların əl çala-çala qaçdıqları tərəfə baxırdılar. Bir azdan gözlənilən avtomobil göründü. Avtomobil yavaş-yavaş Bilalgilin evlərinə tərəf yaxınlaşırdı. Nəhayət uşaqların sevinc qışqırıqları arasında qapılarının ağzında dayandı. Açılan arxa qapıdan əvvəlcə Bilalın anası endi. Sonra əynində çəhrayı, zərif bir plaş, başıörtülü təvazökar və olduqca gözəl bir qız göründü. Ən son maşından düşən Bilal qaçıb əlindəki açarla küçə qapısını açdı.

Lakin avtomobildən gəlin paltarında və ya heç olmasa şapkalı və yaxud açıq bir gənc qız çıxacağını zənn və ümid edən bina sakinləri maşından düşən hicablı bir qız olduğunu görən kimi, əvvəl bunu heyrətlə qarşıladılar, daha sonra isə

Bilala və yeni gəlinə qəhqəhə çəkərək gülməyə başladılar.

131

Təkcə Feyzanın gözləri heyrətdən böyümüşdü. Lal olmuşdu, heykəl kimi donub qalmışdı pəncərənin qarşısında…

Bilal, lağ edən qız və qadınların qəhqəhələrinə fikir verməyib vüqarla əvvəlcə anasının içəri keçməyinə kömək etdi, sonra gənc qızın içəri girməyini gözlədi, dalınca da özü içəri girib qapını bağladı.

Bağlanan taxta qapının çıxardığı səs, Feyzanın beynində

böyüdü, böyüdü və o, qəfil parket döşəməyə yıxıldı. Huşunu itirdi… Anası və dayəsi Feyzanı böyük bir təlaş və kədər içində qucaqlayıb yataq otağına apararaq, çarpayısına uzat-dılar. Emel xanım bir tərəfdən ağlayır, bir tərəfdən də qızının biləklərini, sinəsini spirtlə ovuşdururdu… Feyza bir-iki saat davam edən huşsuzluqdan sonra gözlərini açdı. Qarşısında anası göz yaşı tökürdü. Ayişə xala isə kədərlə əllərini ovuşdururdu. Feyza bu iki qadını ancaq qalın bir duman pər-dəsinin arxasından görə bilirdi. Bədəni qızdırmadan yanırdı. Anasının qoyduğu termometr baxsaq qızdırması qırx dərəcəyə yaxınlaşırdı.

Bir neçə saat keçmişdi qızdırmasının düşməməsi və

Feyzanın vəziyyətinin get- gedə pisləşməsindən sonra Emel xanım həkim çağırmaq məcburiyyətində qaldı. Emel xanım ağlamaqdan şişmiş gözləri ilə pərişan bir halda müayinədən sonra otaqdan çıxan həkimdən soruşdu:

– Həkim, xahiş edirəm gizlətməyin, vəziyyəti pisdir? Balamın halı niyə belə birdən birə pisləşdi? Yalvarıram, deyin!…

Həkim sakit və təmkinli bir səslə:

– Narahatlığa heç bir əsas yoxdur, xanım – dedi. – Ancaq keçirdiyi ani və böyük bir kədər buna səbəb ola bilər. Əsəblə

132

bağlıdır. Verdiyim dərmanlarla, xüsusilə damara vurulan iynələrlə əsəb sarsıntıları qısa müddət ərzində keçəcək. Ancaq qızınızın həyatında onu təsəlli edə biləcək böyük və müsbət bir dəyişiklik olmazsa, vəziyyəti irəlidə pisləşə bilər. Yox…

Yoox… Ağlamayın elə. Həyatın zövq və ləzzətləri olduğu ki-mi, belə əzablı tərəfləri də var. Və şübhəsiz ki, hər ikisində

də Allahın hikmətləri mövcuddur.

Qadın evin qapısını açıb həkimi yola salarkən, gözlərini silib:

– Təşəkkür edirəm, həkim .. Sağ olun, – dedi – Amma, nə

də olsa anayıq da. Övladımın birdən-birə belə yeməkdən-içməkdən kəsilib xəstələnməsi çox pis təsir etdi mənə. Biz onu əl üstündə böyütmüşük. Balam heç vaxt pis gün görməyib. Hər nədirsə sizə də çox təşəkkür edirəm. Verdiyiniz dərmanların hamısını dərhal aldıracağam …

– Xudahafiz …

– Gülə-gülə…

Günlər bir-birini əvəz edirdi, lakin Feyzanın vəziyyətində heç bir müsbət dəyişiklik müşahidə olunmurdu.

Feyza yatağın içində əridikcə ərimiş, bir neçə gün içində

əməlli – başlı sınıxmışdı. Üzü bir payız yarpağı kimi solmuş, dodaqlarının rəngi çəkilmiş, o ovsunlayıcı gözlərin işığı azal-mış, o əvvəlki şuxluğu qalmamışdı …

Günlərdir heç nə yemirdi… Verilən hər şeyi rədd edir, heç kimlə danışmaq istəmirdi. Gecə – gündüz düşünür, düşünür; ağlayır, ağlayır, ağlayır; dərin düşüncələrə dalırdı yenidən. Bilalın belə qəfil evlənməyi, onun üçün bir şok olmuşdu sanki… Düşünür, düşünür, qəbul edə bilmirdi heç cür bu nəticəni…

133

Yenə belə qarabasma düşüncələrə daldığı bir axşam yatağının içində hönkürtü ilə ağlayanda, Ayişə xala da bir tərəfdən şəfqətlə onun saçlarını sığallayırdı. Nəhayət Feyza günlər sonra ilk dəfə danışdı. Xəstə, pərişan bir halda başını yüngülcə iki tərəfə yelləyib için – için ağlayaraq:

– Niyə, xala, niyə? Mən buna layiqəm ?.. Halbuki məni sevirdi. Özü dedi bunu. İnan ki, sevirdi məni, xala… Mənim də onu dəli kimi sevdiyimi də bilirdi… Cahil və sadə bir qızına necə dəyişə bilər məni axı? İnana bilmirəm, xala, inana bilmirəm… Söylə, niyə, axı, niyə?…

Qulluqçu əyilib, Feyzanın göz yaşı ilə islanan yanağından öpdü:

– Sənə bunların cavabını indi verə bilməyəcəyəm, mənim ərköyün balam … İndi "Niyə? Nə üçün?" kimi suallar ze-hinini məşğul edir. Bir gün əminəm ki, bunların cavabını sən öz-özünə tapıb verəcəksən. İndi bir kənara qoy bu düşüncələri və gözlərini sil, yatmağa çalış…

– Yatmaq? Bu düşüncələrin meydana gətirdiyi qa-rabasmalar içində yatmaq olar görəsən? Pərişan oldum, xala.

Yoxam artıq mən. Həyatda ciddi-ciddi sevdiyim yeganə ki-şi idi o mənim üçün. O gecə sahildə həm balaca uşaq kimi üstümə qışqırırdı, həm də həyəcandan titrəyən bir səslə dediyi sözlər heç yadımdan çıxmır. "-Əyniniz də çox nazikdir.

Hava isə sərindir. Soyuqlayıb xəstələnəcəksiniz" – deyərək əynindəki plaşını çıxarıb mənə verdi. Xala, bu sözləri elə mə-ni sevdiyini sübut etmir?…

Feyza yenidən hıçqıraraq üzünü yastığında gizlədib ağlamağa başladı:

134

– Yaxşı, nə üçün, nə üçün Allahım, o bəsit qızı seçdi, mə-ni yox? Artıq düşünə bilmirəm, başım işləmir. Dəli olacağam, dəli!

Ayişə xala fikirli halda ayağa qalxdı. Qapıya tərəf gedən-də:

– Düşünmək üçün hələ çox zamanın var – dedi. – Dedim də sənə. Yaxşı düşünsən taparsan bunların cavabını… Yaxşı, yuxun şirin olsun. Yatmağa çalış. Özünü daha çox əldən salma…

Karaqöydə, böyük bir ticarət mərkəzlərindən birinin beşinci mərtəbəsində liftdən düşən uzun boylu, aerodrome pa-paqlı cavan bir gənc bir adam, dəhlizlə üzbəüz qapıdan içəri girdi. Bura son dərəcə lüks və komfortlu geniş bir ofis idi.

Qapı ilə üzbəüz böyük masanın arxasında Feyzanın atası Nəcməddin bəy telefonla danışırdı. İçəri girən gəncə yan masadakı sarışın mini yubkalı katibə qız oturmaq üçün yer göstərdi.

Bir neçə dəqiqə sonra Nəcməddin bəy telefonun dəstəyini yerə qoyub səmimi bir təbəssümlə gələn qonaqla görüşdü. Gənc sözü uzatmadan tez mövzuya girmək istəyirdi. Özündən əmin bir şəkildə oturduğu dərin kresloda bir az da rahatlanaraq:

– Cənab, – dedi … Ziyarətimin səbəbinə keçməmişdən əvvəlcə özümü təqdim edim. Mən inşaat mühəndisi Səlim Taner. İnşaatdan başqa, həm də ticarətlə məşğulam. Səfərimin səbəbinə gəldikdə isə qızınız Feyza xanımla evlənmək istəyirəm… Əgər siz də etiraz etməsəniz. Sizə bəri başdan qızınız üçün çox lüks həyat yaşadacağıma söz verirəm.

135

Nəcməddin bəy yandırdığı siqarından ciyərlərinə çəkdiyi tüstünü havaya buraxıb üzündə məmnunluq təbəssümü deyilənlərə cavab verdi:

– Vallah, Səlim bəy, özünüzü uzun-uzadı təqdim et-məyinizə ehtiyac yoxdur. Hər nə qədər şəxsən olmasa da, iş

həyatında qiyabi də olsa tanıyıram sizi… Ancaq Feyza elə bir qızdır ki, onun atası olsam da, mən də onu tam anlaya bilmirəm. Bu günə kimi qapımıza gələn bütün elçiləri rədd edib… Yəni, mənlik bir şey yoxdur, hər şey birbaşa Feyzanın verəcəyi qərardan asılıdır.

– Cənab, mən Feyza xanımı, bu yeni il axşamı təşkil olunan “Çınar”dakı rəqs gecəsində görmüşəm. Lakin heç də

elə de-diyiniz qədər müşkül sayıla biləcək bir gənc qıza bənzəmir, Feyza xanım. Ümid edirəm ki, özü ilə

danışdıqdan sonra mənə müsbət bir cavab verəcəksiniz…

– İnşallah Səlim bəy. Belə bir evlilikdən mən də böyük məmnunluq duyaram. Qızım bu günlərdə özünü bir az yaxşı hiss eləmir, amma məsələni ilk fürsətdə evdə açıb sizi xəbərdar etməyə çalışacağam.

Səlim başını məmnunluqla yelləyərək ayağa qalxdı:

– Çox sevinərəm, Nəcməddin bəy. Elə isə icazənizlə mən gedim. Buyurun, bu da kartım. Zənginizi səbirsizliklə gözləyəcəyəm. – dedi və Nəcməddin bəyin dostluqla uzanan əlini sıxaraq , gəldiyi kimi yenə özündən əmin addımlarla çıxdı otaqdan …

Atasının etdiyi təklif Feyza üçün göydəndüşmə oldu.

Düşünmək üçün vaxt da istəmədi heç. Bu qəfil “hə” cavabı hamını heyrətləndirmişdi. Nəcməddin bəy də, Emel xanım da, Ayişə xala da nə deyəcəklərini bilmirdilər.

136

O gecə yataq otaqlarına keçəndən sonra Nəcməddin bəy sevinirdi.

– Bilirsən, Emel, – dedi … – Feyza həyatının bəlkə ən doğru qərarını aldı bu gün.

– Doğurdan, Nəcməddin?

– Əlbəttə, o nə sözdür? Sən nə deyirsən Emel, oğlan ölkənin ən tanınmış memarlarından biridir… Zənginlik, sərvət, yaraşıqlılıq, nə qədər istəsən hamısı var onda… Xülasə, tam bizim istədiyimiz bir kürəkən …

– Amma Feyzanı görmürsən? Xanım qızımız elə bil can-dərdi “bəli” – dedi. Məncə o, ürəkdən razılaşmadı sənin tək-lifinlə.

Nəcməddin bəy, birdən qaşlarını çatdı və əsəblə:

– Nədi, o qabaqkı evdə yaşayan molla olsaydı, ürəyindən olardı, hə?… – deyə soruşdu

Otağa uzun müddət davam edən dərin bir səssizlik çökdü… Sonra Emel xanım ürkək ürkək:

– Demək sən də anlamışdın vəziyyəti – dedi -, hə, Nəcməddin bəy?

– Anlamamaq üçün insan nə bilim nə olmalıdır. Könlünü o gəncə verəndən sonra qızımın üzündən zəhrimar yağırdı.

– Haqsızlıq edirsən, məncə, Nəcməddin, sən heç sev-məmisən? Unutma, biz də bir-birimizi sevərək evlənmişik …

Yəni sevməyin nə demək olduğunu sən də bilirsən, mən də…

– Emel, düz deyirsən, amma, nə sən, nə də mən belə

mollaya ürəyimizi verməmişik. Nə deyib atalarımız: taylı ta-yını tapmasa… Buyur, bax, necə ki, uşaq tapdı özünə uyğun birini – hicablı bir qız. Gözü yığışdı ətrafdan… Bizim qızımız 137

səncə elə xanım–xatın oturub evdə ərini gözləyə bilər? hər halda bütün gün gəzmək, dolaşmaq istəyəcək.

– Nə deyirsən? Necməddin bəy… Molla-zad… Bilal deyilən o gəncin belə birdən evlənməyi, Feyzanı məhv elədi…

Qızımızın həyatının nuru söndü elə bil… Səlim bəyin təklifini də bir anda qəbul etməsi tezliklə burdan xilas olmaq üçündür. Yazıq balam…

– Eeeh … Yaxşı da, sən də üzülmə… Görərsən bax, o zənginlik, o ehtişam və o hərəkətli və rəngli həyat çox qısa zamanda Feyzanı öz əvvəlki şənliyinə geri qaytaracaq…

– İnşallah Necməddin bəy. İnşallah dediyin kimi olar.

***

Bir neçə ay içində bu Hüzur küçəsinə girən üçüncü gəlin maşını idi. Binanın qarşısında dayanan uzun, qırmızı

“Chevrolet” markalı avtomobilin bütün ətrafı zambaqlar və

qərənfillərlə bəzədilmişdi. Ən önə də sarı saçlı, böyük bir gəlin kuklası qoyulmuşdu … Qırmızı avtomobilin arxasında isə

küçənin girişinə kimi uzanan böyük bir avtomobil karvanı var idi …

Məktəbdən çıxan uşaqlar, gəlin avtomobilinin ətrafına yığışmışdılar, bu bəzəkli- düzəkli gəlin maşınına maraqla və

heyranlıqla tamaşa edirdilər. Gəlin maşınının üstünə qoyulan böyük kukla hamısının yuxusuna haram qata bilərdi.

Mənzərə əvvəlkilərdən elə də çox fərqli deyildi… Yenə

taxta evlərin pəncərələrindən başı bağlı gənc qız və xanımlar, binanın pəncərələrindən isə açıq-saçıq qızlar, qadınlar baxırdılar. Bilalgilin pəncərəsindən isə Bilalın anası və

xanımı, az sonra evdən çıxmalı olan gəlini görmək üçün sə-138

birsizliklə gözləyirdilər. Hər kəs bir söz deyirdi, hamı danışırdı.

Nəhayət uşaqlar, binadan içəri baxıb hamısı bir ağızdan:

– Gəlir … Gəlir! … Gəlin bacı gəlir!… – deyə qışqırmağa başladılar. Hamı nəfəsini tutub gəlinin çölə çıxmağını gözləyirdi. Bir azdan Feyza öz gələcək həyat Səlim bəy ilə, kürəyində şahanə quyruqlu bir gəlinliklə qapıda meydana çıxıb. Dümağ tüllər arasında gözəlliyi qat-qat artmış, bu halda uşaqların xəyallarında olan pərilərə oxşamışdı. Saçları qıvrım- qıvrım çiyinlərindən aşağıya tökülmüş, qıvrımların aralarına süni ağ çiçəklər yerləşdirilmişdi …

Daha gəlinlə bəy qapıda görünən kimi binadakı qızlar və qadınlar sevinclə qışqıraraq pəncərələrdən aşağıya gəlin və bəyin üzərinə lent yağdırmağa başladılar. Bu əsnada Bilalın anası, pəncərənin qarşısında səssiz-sakit göz yaşı tökürdü. Oğlu ona hər şeyi danışmışdı. Yaşlı qadın, gəlinliyi içində su pərisi kimi gözəl görünən bu gənc qızın Bilalının ilk sevgisi olduğunu düşündükcə oğlunun o vaxt çəkdiyi iztirabı anlayırdı… Həqiqətən də, bu cür gözəlliyə sahib qızın cazibəsi və yaxın əlaqəsi qarşısında yaxşı duruş gətirmişdi Bilal … Yaşlı qadın bu düşüncələrlə, namaz örtüyünün ucu ilə yanaqlarına süzülən yaşları qurulayanda onun ağladığını görən gəlini:

– Nə olub, anacan, niyə ağlayırsınız?… – deyə soruşdu.

Bilalın anası halını bildirməmək üçün böyük bir səylə:

– Heç mənim balam, – dedi – heç nə olmayıb… Özün bilirsən də, qadın tayfasıyıq, bir gəlin görən kimi dözə bilmirik.

139

Elə bu vaxt gəlin və bəy maşına minən kim, maşın karvanı siqnal çala- çala irəliləməyə başladı. Siqnal səsləri bütün küçəni bir anda bayram yerinə çevirmişdi.

Karvan elə yenicə bir balaca irəliləmişdi ki, küçənin başında, qoltuğunda kitabları ilə Bilal göründü. Karvan yavaş-yavaş Bilala tərəf gəlirdi. Nəhayət küçənin ən dar yerində üz-üzə gəldilər. Bilal ən öndəki gəlin maşının içində

gəlinlik geyinmiş Feyzanı görmüşdü. Bir anda ürəyinin tel-lərindən bir-ikisinin qırılmış olduğunu hiss etdi. Dayandı, gözləri tor görməyə başlamışdı. Lakin avtomobil əməlli –

başlı üstünə gəlirdi. Maşından xilas olmaq üçün yan tərəfə

qaçmaq istədi. Ancaq ayağı bir daşa ilişdi və arxası üstə yerə

yıxıldı. Əlindəki kitablar ətrafa səpələndi. Bu hadisədən sonra

istər-istəməz

maşın

karvanı

yavaşlamaq

məcburiyyətində qaldı. Bilal tez özünə gəldi ayağa durdu, əyilib yerdəki kitabları yığışdırıb bir qapının pilləkənlərinə

çıxıb maşın karvanına yol verdi.

Bilalın yıxılmağı Feyzaya intiqam almaq üçün əla bir fürsət yaratmışdı. Feyza Bilalı o cür kitabları yerə dağılmış, arxa üstə yerə yıxılmış vəziyyətdə görən kimi Bilalın eşidəcəyi şəkildə qəhqəhə çəkməyə başladı, məsud bir ifadə ilə

başını Səlimin çiyninə söykədi.

Maşın karvanı küçədən çıxıb digər küçələrdən keçib şose yola çıxanda Səlim qara toy kostyumunun yaxasına bir neçə damcı yaş süzüldüyünü görüb, Feyzanın çiyninə söy-kədiyi başını əli ilə yuxarı qaldırdı. Feyza ağlayırdı. Səlim gənc qızın üzünü şəfqətlə sığallayıb:

– Nə olub, ağlayırsan, Feyza? Səni başa düşürəm, – dedi,

– Bütün gənc qızlar bax belə həyəcan hiss edirlər sənin kimi…

140

Feyza Səlimə cavab vermədi. Gözlərindən süzülən yaşlar yanaqlarına süzülür, hıçqıra – hıçqıra ağlayırdı. Bir müddət sonra isə artıq özünü saxlaya bilmirdi. Bilalın yerə yıxılmağına gülmüşdü, indi isə hıçqıra-hıçqıra fəryad edərək ağlayırdı. Səlimin bütün israrlarına bamayaraq o, susmağa davam edirdi. Ancaq:

– Heç nə olmayıb! – deyə bildi – Heç nə olmayıb! Xahiş

edirəm Səlim, məndən heç nə soruşma. O, Hüzur küçəsindən ayrılırdı, amma canının bir parçasını, ürəyini burda qoyub gedirdi…

Maşın karvanı Hilton Otelinin qarşısında dayananda Feyza özünü toplayıb, uzun tül duvağını qoluna atıb gəlin maşınından endi. Göz yaşlarından pozulan makiyajını təzələmək üçün Emel xanım qızını alıb soyunub geyinmə və

makiyaj otaqlarının olduğu yerə gətirdi. Feyza robot kimi anasının əmrlərinə tabe olur, o nə desə razılaşır, səsini çıxar-mırdı … Nəhayət qara və yaşıl sürmələrlə gözləri boyan-dıqdan sonra çölə çıxdı. Səlim qüssəli bir halda çöldə gözləyirdi. Feyzanın duvağının altından görünən üzünə narahatlıqla baxaraq:

– Necəsən indi, mələyim? – deyə soruşdu. Feyza sadəcə:

– Yaxşıyam. Gəl, xahiş edirəm, içəri girək, – deyə bildi.

Salonda orkestr "Mavi Tuna" nı çalırdı. Bəylə gəlinin içəri girdiyi elan edildi… Gənc cütlüyün qol qola salona girməsi ilə, qulaqlarda cingildəyən alqış tufanı qopdu… demək olar ki, bütün İstanbul elitası bu toyda idi. Böyük iş adamları və adları qəzetlərin dedi-qodu sütunlarında düşməyən bir çox milyoner xanımı bir arada yüksək səslə danışaraq və

qəhqəhələrlə gülərək toyun ləzzətini çıxarırdılar.

141

Feyza Səlimin qoluna girib ağır-ağır rəqs meydançasına tərəf addımlayanda dizlərinin əsdiyinin hiss edirdi. Üzü o qədər makiyaja baxmayaraq yenə rəngsiz və durğundur.

Rəqs meydançasının ortasına gəldilər və "Yaşa, va-rol"-

sədaları altında Səlim Feyzanın duvağını açdı və ha-mının içində ona qucaqlayıb eşq filmlərindəki kimi böyük bir ustalıqla mədəniyyətin növbəti vəzifəsini yerinə yetirdi.

Qonaqların yüksək səviyyədə əyləndikləri, daha doğrusu əylənmələrinin təmin edildiyi bir toy idi bu. Bu cür görkəmli bir toyun içində məmnun və məsud olmayan bir adam var idi: o da Feyza! Ağappaq gəlin paltarları içində kədərli bir gəlin…

Kadıköydə hərəkət edən bir gəmi, axşamın qaranlığında suları yara-yara körpüyə tərəf irəliləyirdi… Hava olduqca sərt idi. Necati heç kimin olmadığı göyərtədə tək başına qollarını məhəccərə söykəyib sarı saçları küləkdə uçuşa – uçuşa dənizin ağ köpüklü sularına tamaşa edirdi… Qarşı tərəfdən gələn projektorun işığı ilə aydınlanan üzündə dərin əzabın və kədərin ifadəsi oxunurdu.

Necatinin bu kədərli halı çox da yeni sayılmazdı. Bu dərd və kədər hələ hidayətə çatdığı ən məsud günlərində

yüklənmişdi onun çiyinlərinə. Anası, atası və bacısı… Onların yaşadığı həyat… Onların qeyri- İslami və qeyri- əxlaqi geyimləri… Və onların Necatiyə qarşı etdikləri… Necatini aylardır üzən, onun kədərlənməyinə səbəb olan şeylərdir bunlar. Ailənin bütün üzvləri namaza başlayandan bəri ona düşmən kəsilmişdilər. Namaz qılması evdə elə böyük hadisələrə səbə olmuşdu ki, Necati az qala evi tərk edib, bir daha ailəsinin yanına gəlməməyi də düşünmüşdü hətta.

Atası, qışqır – bağır salır, anası acı – acı dizlərinə döyürdü: 142

– Təəssüflər olsun … Biz, səni oxuyub aydın və qabaqcıl bir insan olmağın üçün bu qədər əmək sərf etdik. Halbuki sən mədrəsədə oxuyan bir cahil molla kimi çıxdın qabağımıza.

Necati onlara nə söyləsə, qətiyyən razı sala bilmirdi …

O, onlara hər dəfə Allahın əmrlərini xatırladanda, onlar da ona zamanın zərurətlərini xatırladırdılar. Evdə qonaqların da olduğu bir gün Necati dəstəmaz almaq üçün qollarını çırmalayaraq yanlarından keçirdi ki, evdəkilər yenə ona qarşı lağla danışmağa başladılar:

– Görürsünüz, siz Allah, bu uşağa nə oldu birdən – birə, biz də anlaya bilmirik, inanın … Hacılarla, mollalarla oturub durur deyəsən. bir az da keçsə başını səcdədən qal-dırmayacaq.

Onlar durmadan şikayət edirdilər. Bacıları da mini yubka və qısa paltar geyindikləri üçün onları tənqid edən qardaşlarına artıq əvvəlki kimi yaxınlıq göstermirlar, hətta gizli və ya aşkar qıldığı namaza da lağ edirdilər. Ancaq on beş yaşındakı kiçi qardaşı Əli gizli bir rəğbətlə böyük qardaşının qıldığı namazlara heyranlıqla tamaşa edir, atasının, anasının və bacılarının ona qarşı davranışlarını bir cür qəbul edə

bilmirdi. Ümumiyyətlə Əli lap əvvəldən tərbiyəli, çalışqan və içinə qapalı sakit bir uşaq idi.. Lakin son zamanlarda Necatidə baş verən dəyişikliklər ona sirayət etmişdi. Artıq dərin düşünməyə başlamışdı.

Bir gün böyük qardaşı namaz qılanda onun oxumaqda olduğu kitabı götürdü. Kitabın adı "Gənclik rəhbəri" idi…

Arxa qabığındakı yazıları maraqla oxumağa başladı. Arxa qabıqda bunlar yazılmışdı:

143

"Ey bu Vətənin gəncləri! Firəngləri təqlid etməyə

çalışmayın! Gənclər, Avropanın sizə etdikləri hədsiz zülm və

ədavətdən sonra, hansı ağılla və məntiqlə onların pozğunluq və batil fikirlərinə tabe olursunuz? Yox! Yox!.... Səfeh bir formada təqlid edənlər, siz tabe olmursunuz, bəlkə də şüursuz bir şəkildə olaraq onların tərəfinə keçib öz-özünüzü və qardaşlarınız varından yox edirsiniz! Bilin və agah olun ki, siz əxlaqsızcasına tabe olduqca dəyərlərinizdən vaz keçirsiniz.

Çünki bu cür təqlid etməyiniz millətinizə qarşı ləkə və is-tehzadır".

Kitabın dili bir az ağır olsa da, Əli oxuduğu sözlərin nə

demək istədiyini çox gözəl anlamışdı … Deməli, əcnəbiləri, xaçpərəstləri təqlid etmək, onlara bənzəməyə çalışmaq, millətimizə lağ etmək mənasına gəlir. Öz-özünə:

– Elədir, deyə düşündü – Madam, biz müsəlman Türk-ləriyik. Öz dini və milli yaşayışımız varkən nə üçün pal-tarımızla və hərəkətlərimizlə xristianlara bənzəməyə çalışırıq. Bu, əlbəttə ki, millətimizə istehza etmək mənasına gəlir…

Sonra kitabın səhifələrini çevirməyə başladı …Gözləri bir yazıya ilişdi. Həmin yazının başlanğıcını dəfələrlə oxudu.

Burada da: "Cazibədar bir fitnə içində olan və amma hələ ağlını itirməyən bəzi gənclərlə bir söhbətdir" yazılmışdı. Əlini maraq bürüdü. Özü də yeniyetmə olduğu üçün “Gənclik rəhbəri"ni mənim rəhbərimdir – deyib kitabı sinəsinə sıxdı.

Necati, salam verəndən sonra da ondan kitabı oxumaq üçün icazə istədi. Necati qardaşının bu is-təyindən hədsiz dərəcədə sevindi. Artıq ona, yaşına görə çox da ağır sayılmayacaq ki-tablar gətirir, Əli də bunların ha-mısını bir nəfəsə oxuyub bitirirdi. Çox qısa bir müddətdən sonra Əli də

144

böyük qardaşı kimi ağabeyisi kimi namaz qılmağa başlamışdı. Evin içindəki mübarizədə böyük qardaşını dəs-təkləyirdi. Necati, Əlini hərdən universitetdən olan yoldaşları ilə həftəaşırı tərtib elədikləri yığıncaqlara aparır, qardaşını indidən əxlaqlı bir mühitdə həyata hazırlayırdı.

Lakin Əli heç də Necatiyə bənzəmirdi. Öyrəndiyi həqiqətlər qarşısında təmiz ruhu üsyan edir, bu sakit uşaq həqiqətləri anasının, atasının və bacılarının üzlərinə qarşı qorx-madan qışqırır, sürdükləri həyat tərzinin müsəlmanlıqla heç bir əlaqəsi olmadığını söyləyir, sonra da qəzəbindən bir otağa qapanaraq için – için ağlayırdı. Bir dəfə də bacıları ilə münaqişə etmiş, bədənlərini ən məhrəm yerlərinə kimi göstərən qısa paltarlarına görə ağzına gələni demişdi. Sonradan da, anasının qəzəblə üstünə gəlməsindən sonra bacılarının yataq otağına qaçıb, içəridən qapını kilidləyərək şkafda nə qədər qısa paltar, yubka varsa, hamısını qayçılamışdı. Təbii ki, bundan sonra olan yenə ona olmuşdu. Atası onu möhkəm döysə də, o, bu yolda döyülməyini özü üçün bir şərəf hesab edir, mübarizəsində qorxu nədir bilmirdi …

İman həqiqətlərinə vaqif olandan bəri o sakit, o səssiz Əli həyəcanlı və civə kimi bir yerdə dayana bilməyən uşağa çevrilmişdi. Öyrəndiyi həqiqətləri başqalarına da öyrətmək, namazın insana verdiyi rahatlıq və ləzzəti hamıya izah etmək istəyi ilə kiçik ürəyi yanırdı elə bil. Əvvəllər tənəf-füslərdə sakit – sakit bir küncdə oturmaqdan xoşlanan uşaq indi ətrafına topladığı sinif yoldaşları ilə bağçada söhbət edir, qardaşından və oxuduğu kitablardan öyrəndiklərini onlara danışırdı. Ədəbi bazasının böyük olması və natiqlik qabiliyyəti ona belə mövzularda ona üstünlük təmin edirdi.

Bildiklərini o qədər şirin və o qədər gözəl bir ifadəylə izah 145

edirdi ki, sinif yoldaşları arasında hörməti artmışdı. Artıq heç kim ona etiraz etmək istəmirdi. Bir neçə nəfər var idi ki, bir-iki belə eləməyə çalışmışdılar, amma dərhal gözəl, layiqli cavablarını almışdılar.

Beləcə Əlinin ətrafındakı dostları hər gün bir az da ço-xalır və bu dostları ona günü gündən daha çox bağlanırdılar.

Qısa bir müddətdən sonra Əli yoldaşlarını Cümə günləri günorta tənəffüslərində məktəbin yaxınlığında yerləşən məscidə aparmağa başladı. Bu Cümə namazları uşaqların elə

xoşuna gəlirdi ki, namazdan sonra məsciddən çıxmaq da istəmirdilər. Hətta aralarından artıq bir neçəsi, Əli kimi gündə

beş dəfə namaz qılmağa başlamışdı.

Yenə bir Cümə günü adəti üzrə Əli və yoldaşları, günorta tənəffüsündə məscidə getmişdilər. Sevinc və həyəcanla camaatın arasına qarışmışlardılar. Namazdan sonra yenə ey-ni rahatlıqla və sevinclə məscidin qapısından çıxırdılar ki, o əsnada məscidin qarşısından keçən tarix müəllimləri onları gördü. Bu, qısaboylu, şişman, qırx yaşını keçməsinə baxmayaraq hələ də çox açıq-saçıq geyinən və üzünə bir vedrə

dolusu makiyaj çəkən qadın müəllimə idi. Sinifdə şagirdlərə

rahat bir şəkildə solçuluğu təbliğ edən və tariximiz haqqında utanc verici uydurma hadisələr danışaraq Türk tarixini lə-kələməyə cürət edən bu qadından, çox əsəbi olduğuna görə

şagirdlər qorxub çəkinirdilər. Şagirdlərinin məsciddən çıxdıqlarını görəndə, müəllimənin sifəti göm-göy göyərdi və:

– Nə gəzirsiniz siz burada, hə? Nə gəzirsiniz burda dedim, axı sizə? – deyə küçənin ortasında dəli kimi qışqırıb bağırmağa başladı. Qəzəbindən tir-tir titrəyirdi. Bir az da qabağa gedib içlərindən ən balacasının – Kazım adlı uşağın qulağından tutub, qartal dırnağı kimi uzun və sərt dır-146

naqlarıyla yazıq uşağın qulağını dartmağa başladı… sonra da:

– Müəllimə, buraxın yoldaşımı… Bilyard salonundan yox, məsciddən gəlirik. – deyən Əlini şillə ilə vurdu:

– Sus, itoğlu! Mənə nağıl danışır. Gedin, bunun hesabını məktəbdə ödəyəcəksiniz.

Uşaqlar, günahkar kimi yox, başda Əli olmaqla başları dik, alnıaçıq bir şəkildə müəllimələrinin qarşısında məktəbə

gəldilər… Namaz məsələsi, bir azdan bütün məktəbi alt – üst eləmişdi… Müəllimlərin əksəriyyəti solçu və dinsiz idi…

Müdir muavini də pozğun fikirli bir solçuydu. Hamısı da, bu namaz məsələsinə görə uşaqların ailələrinə xəbərdarlıq məktubu göndərmək fikrində həmrəy idilər. Müdir bəy isə son dərəcə imanlı bir insan idi. O, müəllimlərin pis düşüncələrini təsdiq etmədi və:

– Uşaqlarla bir dəfə də mən söhbət edim. – deyərək sinfə

gəldi. Uşaqlara, bu hərəkətləri ilə əlaqədar ailələrinə xəbərdarlıq göndəriləcəyini bildirdi. Bu sözdən sonra Əli yerindən duraraq:

–Müdir bəy… Belə bir hərəkət ediləcəksə, lütfən yoldaşlarımın ailələrinə xəbərdarlıq göndərilməsin. Çünki yoldaşlarımı təşviq edərək məscidə aparan mənəm. Xəbərdarlıq məktubu lütfən təkcə mənim ailəmə göndərilsin!..

Müdir bəy Əlinin bu jestini çox bəyəndi. Amma bunu ona hiss etdirmək istəmədi. Bir az da xarakterini öyrənmək üçün soruşdu:

– Yaxşı, günahı tamamilə öz üstünə götürməklə və

ailənə xəbərdarlıq göndəriləcəyini bilə – bilə qorxmursan?

Əli böyük bir soyuqqanlılıqla:

147

-Yox, müəllim – dedi… – Üstəlik bu hərəkətimin hər hansı bir cinayət əməli təşkil etdiyini və ya edə biləcəyini də

zənn etmirəm. Bir müsəlman gəncinin Allaha ibadət etmək üçün məscidə getməsindən daha təbii nə ola bilər? Biz hər biri ayrı bir əxlaqsızlıq yuvası olan kinodan, teatrdan, bar-dan, kafedən və ya bilyard salonundan yox, məsciddən çıxırdıq. Əgər bu bir cinayət isə və bu cinayətə görə ailəmə

xəbərdarlıq göndəriləcəksə, mən günahımdan və göndəriləcək xəbərdalıqdan qorxmuram. Əksinə, bundan şərəf duyuram, müəllim.

Müdir Əlini onsuz da çox sevirdi. Çalışqanlığını və

ədəb-ərkanını digər yoldaşlarına hər zaman nümunə

göstərirdi. Lakin bu sözlərindən sonra ona hörməti daha da artdı. Onun əsəbiləşməyindən və sözlərindən zövq alırdı sanki:

– Yaxşı balam, yaxşı, – dedi… Mən səni bağışlayıram…

Əgər bir daha eyni hərəkəti təkrarlamayacağına dair söz versən, ailənə xəbərdarlıq göndərməyəcəyəm! …

Bu sözlər Əlinin əsəbiləşməyi üçün kifayət etmişdi.

Başını izzətlə bir az da dik tutub:

– Üzr istəyirəm, mən belə söz verə bilmərəm, – dedi. -

Yoldaşlarımı bilmirəm, lakin mən, hər cümə, sərbəst olduğum günorta vaxtı cümə namazına gedəcəyəm. Məni bağışlamağınıza

gəlincə

isə,

ancaq

günahkar

olan

bağışlanmalıdır. Mən isə, bir cinayət törətdiyimi xatırlamıram. Namaz qılan yox, müsəlman olduğu halda namaz qılmayan günahkardır, müdir bəy …

Müdir, partanın arxasından keçib Əlinin yanına gəldi.

Əlini mehribanlıqla Əlinin çiyninə qoyaraq: 148

– Bax Əli, – dedi. Əgər bu sözləri başqa bir müəlliminə

desəydin, sənin üçün heç də yaxşı olmazdı. Çünki bilməlisən ki, insan həyatda hər zaman mərd və cəsur ola bilmir. Əks halda bilməlisən ki, hər düzü hər yerdə demək olmaz.

Səninlə fəxr edirəm… İstədim ki, bunu biləsən. Bundan belə

hər cümə namazına, yoldaşlarınla birlikdə məscidə

gedəcəksən.

Ailənə

də

xəbərdarlıq

məktubu

göndərilməyəcək… ancaq söz ver, dualarında məni də

unutmayacaqsan yaxşı?…

Sinifdə uşaqlar gülüşməyə başladılar. Müdir gəldiyi kimi yenə sakit, ağayana bir tərzdə sinifdən çıxdı… Ondan sonrakı günlərdə uşaqlar, daha rahat bir şəkildə məscidə getməyə, hətta bəzən Cümə namazından da başqa günorta namazını qılmaq üçün məscidə qaçmağa başladılar. Müəllimlərin etirazlarına baxmayaraq, bu işdə qazanan, yenə

Əli və dostları olmuşdu.

Əli Necati üçün həyatda yeganə təsəlli qaynağı idi…

Necati, qardaşında olan bu mükəmməl imana baxaraq, onun çox yaxında özünü də ötüb keçəcəyinə inanırdı səmi-miqəlbdən. Ancaq Əlinin namza başlaması ilə evdə onsuz da mövcud olan gərginlik bir az da artmışdı. Anası, atası və bacısı, Əlini də özünə bənzətdiyi üçün Necatiyə hirslənirdilər.

Halbuki, Necatinin, ailəsinə son dərəcə böyük ehtiyacı var idi. Xüsusilə evlənməyi qərara aldığı bu günlərdə.

Necati, Bilalın tövsiyəsindən sonra dərhal Sevalı tapıb onunla danışmış və bir xeyli söz – söhbətdən sonra onu evlənmək üçün razı sala bilmişdi… İki gənc qərara gəmişdilər.

evdə söz salıb əgər ailələr də razı olsalar onda ailələr gö-rüşəcəkdi. Əvvəl "hə" şərti ilə gənclər öz arasında söz kəs-dilər… Elə söz kəsilən kimi Seval, bir xeyli vaxtdır həsrətində

149

olduğu hicabına qovuşdu. Və əşyalarını yığıb, qaldığı ya-taqxanadan çıxıb yerinə – yurduna, ata – anasının yanına getdi …

Sevalın anasını nə tam açıq, nə də tam bağlı saymaq olardı. Başına adət olduğu üçün bir hicabla daşıyır, küçəyə

uzun qollu paltarlar geyinib çıxırdı. Həmin bölgənin ən məşhur tacirlərindın biri olan atası isə, fikir cərəyanlarının tamamilə xaricində, sərvətini hər gün bir az da artırmaqdan başqa heç bir düşüncəsi olmayan, ancaq dünya həyatını düşünən bir insan idi. Bacısı Meral isə bu il doqquzuncu sinfə

keçmiş, şən, zarafatcıl, zəhlətökən bir qızdır… Ailəsi Sevalı birdən-birə əlində çamadanı və üstəgəl bu cür İslami paltarda qarşılarında görəndə, gözlərinə inana bilmədi. Bu xəbərsiz gəliş, hamı üçün bir sürpriz olmuşdu… Həsrətin yaratdığı bir həyəcan içində qucaqlaşandan və ağlaşandan sonra, ailəsinin sualları qarşısında Seval, örtünməyinin səbəblərini uzun-uzadı izah etdi. Qızının bu halından ən çox təsirlənən Sevalın atası olmuşdu… Sözünü:

– Atacan, həqiqi bir müsəlman olduğumu ancaq namaza başlayandan və Allahın əmr etdiyi şəkildə örtünəndən sonra anladım. İçimdəki rahatlığı və sevinci sizə təsvir edə bilmərəm. – cümlələri ilə bitirən Seval sözlərinin atasına bu cür təsir edəcəyini gözləmirdi. Onun sözlərindən sonra atası içindən gələn bir şövqlə oturduğu yerdən durdu və sevgiylə

qızının alnından öpdü.

– Sənin üçün çəkdiyim zəhmət halal olsun qızım, – dedi.

– Bu hərəkətin mənim başıma enən sərt bir yumruq oldu, amma mən buna layiqəm. Sizi mənəvi baxımdan layiqincə

yetişdirmədiyimi indi daha yaxşı başa düşürəm. Əslində

mən özüm nə idim ki, sizə bir şey verə bilim?! Allah Allah!…

150

Allah Allah!… Deməli, elə bir gün gələcəkmiş ki, övladımdan dinimin öyrənəcəyəmmiş?… Gör mən nə qədər qafil olmuşam, gör mən nə qədər cahil olmuşam…

Sevalın atasının bu sözləri deyəndən sonra qəfil vəziyyəti pisləşdi. Kresloda oturdu. Bədəninin bütün qanı üzündə toplanmışdı elə bil. Dirsəklərini dizinə söykədi, başını əllərinin arasına aldı. Və bir müddət hamının heyrətli baxışları arasında hərəkətsiz dayandı. Sonra qəfil bir hərəkətlə yerindən qalxdı… Otağın ortasında, əlləri cibində gəzişdi bir xeyli. Hiss olunurdu ki, özü ilə haqq – hesab çəkir. Nəhayət Sevala müraciətlə:

– Seval, – dedi. – Hal – hazırda məni necə alt-üst etdiyini deyə bilmərəm sənə… Bax, qızım, hamınız şahid olun, Allah da şahidim olsun ki and içirəm, bundan sonra nə içki içə-cəyəm, nə də siqaret çəkəcəyəm. Tövbə olsun içməyəcəyəm bundan sonra… Mənim balam artıq namaza da başlayacağam …

Seval, bu sözlərdən sonra yerindən sıçrayıb atasının boynuna sarıldı… Ata ilə qızı qucalaşdılar. Hər ikisi ağlayırdı. Bu mənzərə qarşısında, anası da gözyaşlarını saxlaya bilmirdi. O da getdi, qızını bağrına basdı… Həm qızının yanaqlarından öpür, həm də:

– Sevalım, ağıllı balam mənim… Mələk qızım!… – deyə

ard – arda düzdüyü sevgi dolu sözlərlə ona olan sevgisini ifadə edirdi. Sonra birdən ərinə döndü:

– Bax, bəy, – dedi… – Sən içkini, siqareti atıb, namaz qı-lacağına söz verdin, mən də sizin hamınızın qarşısında söz verirəm: Bundan sonra mən də Sevalın elədiyi kimi, başımı tamamilə örtəcək, plaş və qalın corab geyinəcəyəm… Bu axşam namazından sonra mən də namaza başlayacağam… Se-151

val qızımın sözləri çox xoşuma gəldi. Elədir də, bizimki mü-səlmanlıqdı ki?

Seval qulaqlarına inana bilmirdi… Ailəsi tərəfindən örtünməyinin və namaz qılmağının bu cür rəğbətlə qar-şılanacağını, üstəgəl, anasının və atasının da namaza başlayacağını, əsl müsəlman kimi yaşayacaqlarını heç düşünməmişdi. Lakin kiçik bir nüvənin içində böyük bir ağacı saxlayan Allah, nələrə qadir deyil axı?… İndi bütün işi- gücü, bacısı Meral a da eyni dərəcədə təsir etməkdən ibarət olacaqdı…

Anasının və atasının qollarının arasından ayrılıb, Ma-ralla da danışmaq üçün arxaya çevrildi. Lakin Meral artıq otaqda yox idi. Seval çölə səsləndi:

– Meral, haradasan, canım?

– Mən buradayam, bacıcan…

Seval qapını açıb dəhlizə çıxdı. Lakin çıxmağıyla yerində donub qalmağı bir oldu:

–Meral! …

Meral dəhlizdəki böyük güzgünün qarşısına keçib, bacısının bir az əvvəl çıxardığı plaşı geyinmiş, başına da yenə bacısının hicabını eynilə onun kimi gözəlcə örtüb bağlamışdı. Əlini heyrətlə ağzına aparan, qarışıqlıq içində

ona heyrətlə tamaşa edən bacısına aynadan baxaraq şən –

şən gülümsəyirdi… Sevalı nəsə deməyinə imkan vermədən:

– Necədir, bacıcan? – deyə soruşdu – Mənə də sənin kimi yaraşdı?

Seval bu qədər xoşbəxtlik içində sərxoş olmuşdu elə bil.

Əlləri ilə üzünü bağlayaraq sevincdən hıçqıra – hıçqıra ağlamağa başladı. Bir yandan da:

152

– De görüm, Meral, – deyirdi, – Zarafat etmirsən ki?

İnanım buna yəni? Amma necə ola bilər axı, Ya Rəbbim, necə ola bilər? …

Meral güzgünün qarşısından ayrılaraq qaça-qaça gəldi, bacısının boynunu qucaqladı və onun yaşlı yanaqlarından öpməyə başladı:

– Niyə olmasın axı, bacıcan? İnan ki, zarafat-zad deyil…

Mən qəti qərara gəlmişəm. Artıq mən də sənin kimi olacağam.

– Amma sən məktəbdə oxuyursan axı, Meral …

– Olsun da, nə olar? Hələlik gedib gələndə örtərəm, məktəbi bitirəndən sonra da heç açmaram. De görüm, bacıcan, indi artıq Allah məni də sevər, elə deyil?

– Əlbəttə, bacım mənim, əlbəttə… Bu gün mən nə qədər xoşbəxt oldum, İlahi, məni nə qədər xoşbəxt etdiniz…

O gecə səhərə yaxına kimi söhbət etdilər… Meral yatandan sonra Seval universitetdən yarımçıq çıxmağının və

evə qayıtmağının səbəbini uzun-uzadı ata-anasına başa saldı. Necatidən danışdı. Çox imanlı və tərbiyəli bir gənc olduğunu, onunla evlənib əxlaqlı bir yuva qurmaq istəyindən bəhs etdi. Atası "Bəli" deməkdə bir an belə olsun tərəddüd et-mədi:

– Madam ki səni bu yola, Allah yoluna qayıdışına o, səbəb olub; bir qızım yox, bütün sərvətim halal olsun ona. –

dedi. – Sabah tezdən yaz və bildir qəbul etdiyimizi, qızım.

Bir damcı da özünü sıxma. Madam ki, İstanbulda yaşamaq istəyirsiniz, oradan sizə gözəl bir ev alaram; mebellər də mənim boynuma, yaxşı qızım? Bəy özünü xilas edənə kimi sizə

hər ay dolanışığınız üçün pul da göndərərəm. Sənin bu cür 153

həm mədəni, həm də Allahını, Quranını bilən imanlı bir gəncə nəsib olmağın üçün hər şey edərəm.

Seval, müjdəli xəbəri elə ertəsi gün səhər – səhər məktubla Necatiyə bildirdi. Məktubu atası işə gedəndə öz əliylə poçta atdı. Artıq Seval üçün yeni, işıqlı bir həyat başlayırdı …

Necati evdəkilərin razılığını almaq üçün tələm-tələsik evə gəldi. Və axşam yeməyində məsələni ata – anasına açdı.

Atası onu bığaltı qımışaraq dinləyirdi. Necatinin gəlin bacı üçün "imanlı, başıbağlı gənc qız" – deməsi, ər-arvadın bir-birlərinə baxıb ələ salmaq məqsədi ilə gülüşmələrinə səbəb olmuşdu. Nəhayət atası o, sözünü bitirən kimi öz qərarını bir neçə cümlə ilə və sərt bir şəkildə bildirdi:

– Ali təhsilini bitirməmiş, işə başlamamış səni evlən-dirməyəcəyimi bilirsən. Bu bir … Mən mənə gəlin olacaq qızın, bu cür ev xidmətçisi kimi bir qız olmasını istəmirəm…

Ailəmizin şərəfini, sosial vəziyyətini düşünməliyik. Bu iki…

Bütün bu dediklərimə fikir verməyib evlənməyə cəhd elə-sən, məndən heç nə ala bilməyəcəksən. Qarşımıza, bizə uyğun, müasir biri çıxana kimi bu şərtlərimin heç biri dəyiş-məyəcək. Bu da üç!… Başa düşdün, cənab? Bir daha da bu barədə danışmaq istəmirəm bu evdə! …

Necatinin bütün dünyası bir anın içində alt-üst olmuşdu elə bil… Atasına bəlkə də çox şey deyə bilərdi elə həmin anda, amma əlində şərab qədəhi özündənrazı bir şəkildə danışan bu insanı daha çox görmək istəmirdi. Əsasən süfrədə həmişə içki olduğunu bildiyinə görə Necati daim evə

yeməkdən sonra gəlirdi. Bu axşam atasını heç yerə getmədən süfrə başında görmək və onunla danışmaq üçün tezdən gəlmişdi. Atasından son və qəti cavabı alandan sonra qətiy-154

yən səsini çıxarmadı. Boşqabındakı yeməyi də yemədi heç.

Süfrədən qalxdı …

Sağollaşmadan küçəyə çıxdı… Kadıköy sahilinə gələndə

gəmi artıq hazır idi. Düz yuxarıya, göyərtəyə çıxdı… Göyərtədə heç kimin olmamağı, onun dərdləri ilə baş-başa qalması baxımından çox məqsədəuyğun olmuşdu …

Sevalın məktubunu düşünürdü … "Atam deyir sizi maddi baxımdan heç bir korluq çəkməyə qoymayacağam… Bizə

alacağı evin bütün əşyalarını da alandan sonra, müntəzəm hər ay bizə pul göndərəcəyinə də vəd verib". – yazmışdı Seval… Amma Necati heç cür bu təklifi qəbul edə bilməzdi.

Qadın pulu ilə yaşayan bir kişinin vəziyyətinə düşmək istəmirdi. Məhəccərə daha möhkəm söykəndi. Çarəsiz, qərarsız və kədərli idi… Nə etməli olduğunu bilmirdi. Daha doğrusu necə etməli olduğunu… Gözlərini oynaşan köpüklü suladan ayırmadan uzun müddət dərdli-dərdli düşündü…

Gəmi körpüyə yan alarkən, istər-istəməz dodaqlarından, o anda yadına düşən Bodleirin bir şeiri süzüldü… Sanki dal-ğalara pıçıldayırmışcasına ağır-ağır, hüznlü hüznlü oxumaqda idi:

Dərdim!

Yetər, sakit ol, dincəl bir az artıq;

Axşam olsun deyirdin, bax oldu axşam

Qara örtük şəhəri qaranlıq;

Kiminə rahatlıq enər göydən, kiminə qəm.

Qov şəhərin o iyrənc qarışıqlığını getsin,

yesin qamçısını həzzin səfil qaranlıqda.

Ümumi acı meyvəsini peşmançılıq

Sən gəl dərdim

155

Ver əlini mənə, gəl belə.

Gəmi körpüyə yan almışdı. Ağır-ağır pilləkənlərdən enib kütlənin arasına qarışdı … Çölə, prospektə çıxandan sonra bir müddət hara gedəcəyinə dəqiq qərar verə bilmədi… Hərçənd bu günə kimi belə olanda dərhal Bilalın yanına gedirdi, onunla məsləhətləşirdi. Amma, Bilal da artıq evlənmişdi… İndi belə vaxtda onu evdə narahat etmək istəmirdi… Nazim həkimin yanına getmək istədi… Amma onunla da bu kimi məsələləri danışacaq qədər yaxın deyildi.

Nəticə etibarı ilə hər olur olsun deyərək, yenə də Bilalın yanına getməyi qərara aldı.

Hüzur küçəsinə elə təzəcə girmişdi ki yanıqlı bir azan səsi, sanki bütün mənliyini müşfiq bir ananın övladını bağrına basması kimi bağrına basdı… Bu, Bilalın səsi idi… Necati, şam azanını oxumaqda olan Bilalla məsciddə görüşməyin ən yaxşı variant olacağını düşünərək, tələsik addımlarla məscidə qaçdı. O qapıdan girəndə, Bilal da azanı bitirmiş, minarədən aşağıya enmişdi. Qapının ağzında əlində

ayaqqabılayrı ilə içəri girən Necatini gördü. İki yoldaş məhəbbətlə bir – birini qucaqladıqdan sonra bir yerdə namaza durdular. Namaz bitib, camaat dağılanda Necati:

– Bilal, səninlə mütləq danışmalıyam. Evə xəbər elə, gedib bir yerdə oturaq bəlkə?! – deyə soruşdu.

Bilal Necatinin xeyli dərdli olduğunu görürdü. Dostunun kürəyinə vurub:

– Dərdləşmək üçün bizim evdən daha yaxşı bir yer axta-rırsansa, aldanırsan – dedi – Ey adəm övladı, gəl, getdik…

Bir azdan iki yoldaş, yerdən salınan döşəkçələrin üstündə oturub danışırdılar. Necati, Sevaldan gələn məktubdan 156

bəhs etdi … Daha sonra da məsələni açdığı vaxt atasının davranışını və sərt dillə vermiş olduğu mənfi cavabı danışdı.

Nəhayət, ümidsiz bir halda Bilala baxıb:

– De görüm, qardaşım, – dedi. – Sən olsan belə vəziyyətdə nə edərsən? Mən atamı çox yaxşı tanıyıram. Olmaz deyibsə, vəssalam da, olmaz… Üstəlik üstünə gedəndə inadı daha da artacaq… Digər tərəfdən, Sevalın ailəsi məmnuniyyətlə qəbul etmiş vəziyyətdədir. Ancaq əvvəlcədən də

dediyim kimi mən qadın pulu ilə dolanan bir kişi vəziyyətinə düşmək istəmirəm. Necə deyirlər, yuxarıya tüpürürsən bığ, aşağıya tüpürürsən saqqal…

Bilal, Necatinin uzun – uzadı dinlədikdən sonra:

– Bax, Necati, – dedi. – Bu barədə məni bir yaşıdın kimi yox, bir qardaşın kimi görməlisən və sözlərimə çox əhəmiyyət verməlisən. Çünki, bu həyati bir məsələdir. Hiss-lərimizlə hərəkət etdiyimiz təqdirdə daim səhv nəticələrə gəlib çıxa bilərik. Sən hələ gələcəyini tam təmin etməmisən. Lakin buna baxmayaraq Seval kimi bir qızı qaçırmağın da doğru olmadığı şübhəsizdir. Maddi baxımdan yeganə istinad-gahın olan atandan kömək və dəstək ala bilmədiyin üçün, bir kapriz ucbatından Sevalın maddi dəstək təklifini rədd etməyin nə qədər məntiqsiz olduğunu düşün. Daha nə istəyirsən əziz qardaşım, sən belə bir dəstəyi göydə axtarırdın, yerdə tapmısan. Qadın pulu ilə yaşamaq narahatlığının müsəlmanlığa heç uyğun gəlmədiyini bilirsən? Mən sənə bu barədə ən gözəl nümunəsi İslamın Peyğəmbəri və biz müsəlmanların həyatının hər mərhələsində yeganə rəhbəri olan Rəsuli-Əkrəmdir. O da ilk dəfə evləndiyi Hz. Xədicə ilə evlənəndə heç nəyi olmayan, olduqca kasıb bir gənc idi. Hz. Xədicə anamız isə yaşca Peyğəmbərimizdən böyük, dul və zən-157

gin bir qadın idi… Buna baxmayaraq Peyğəmbərimiz, bunların heç birini özü üçün günah hesab eləmədi və həyatını tərəddüdsüz həqiqi bir fəzilət abidəsi olan Həzrəti Xədicə ana-mızla birləşdirdi… Bilmirəm, bu cür misaldan sonra eyni düşüncədə israr edə biləcəksənmi?

Necati ilk dəfə təbəssüm dolu bir çöhrə ilə:

– Sənin yanına gəlməkdə nə qədər doğru hərəkət etdiyimi indi daha yaxşı başa düşürəm Bilal, dedi … – Əgər misal Həzrəti Peyğmbərimizdirsə ondan sonra mən nə deyə

bilərəm artıq?

– Elə isə əziz qardaşım indi sən, ilk növbədə vəziyyəti Sevala məktubla başa sal… Ailənin sənə qarşı olan mənfi mü-nasibətini bildiyi üçün atanın rədd cavabı, yəqin ki, Sevalı sarsıtmayacaq. Ailəsinin sənə qarşı olan məhəbbətindən də

məncə istifadə etməlisən. Bu, sənin üçün ayrıca bir şansdır.

Məncə, bu ailə səni həqiqi bir övlad kimi bağrına basacaq.

Vəziyyətə uyğun olaraq bir maşına minib, Eskişehirə

gedib Sevalın atası ilə şəxsən özün görüşərsən. Söz, nişan və

başqa bu kimi rəsmi məsələlərə gəldikdə isə, onu sən bizim öhdəmizə burax. İstədiyin zaman anam və xanımım sənin üçün əllərindən gələni əsirgəməyəcəklər. Oldu?

–Yaxşı, Bilal qardaşım, razılaşdıq …

– Elə isə bu andan etibarən sifətini turşutmaq yoxdur artıq. Heç narahat olma… Sən qayınatanın dəstəyi ilə yuvanı qurub ailəni dolandırmağa başladıqdan bir müddət sonra, ata-anan istər istəməz səni axtaracaq və etdiklərindən peşman olacaqlar. Bəlkə də, duaların və əməllərin sayəsində Allah onlara da hidayət nəsib edər …

Necati bu sözlərdən sonra dərindən bir "ah" çəkdi və: 158

– Kaş, elə sən deyən kimi olaydı – dedi. – Amma heç ümidim yoxdur düzü.

– Allahdan ümid kəsilməz, Necati, bu bir an və saat məsələsidir… Bir də gördün sabah atan, anan və bacın imanda səni-məni keçdilər. Əncirin tumunda əncir ağacının proqramını gizlədən Qadiri-Mütləq olan Rəbbimiz nələrə qadir deyil axı?… Biz dua və səbir etməyi bilsək hər şey düzələcək.

Necati sevinc ilə yerindən qalxdı:

– Mənə yenidən yaşamaq gücü verdin, Bilal… Sənə olan minnətdarlığımı necə ödəyəcəyimi bilmirəm, düzü… Gec ol-du, mən gedim… Haqqını halal et, qardaşım. Dediklərini vaxt itirmədən eyni ilə tətbiq edəcəyəm… Hələlik, gecən xeyrə qalsın…

– Xeyrə qarşı, Necati… Səndən yaxşı xəbərlərini gözləyəcəyəm …

Aradan üç ay keçmişdi… Sevalla Necatinin bütün toy hazırlıqları tamamlanmış və nəhayət toy günü gəlib çatmışdı… Sevalın atası kürəkənini o qədər çox sevmişdi ki, heç bir sözündən çıxmır, hər şeyi onun istədiyi şəkildə et-mək üçün həvəs göstərirdi. Üç aydır davamlı şəkildə qıldığı namazr və oxuduğu dini əsərlər bu təmiz qəlbli insanı göz-ləniləndən də çox əsaslı bir şəkildə İslama bağlamışdı. Bu baxımdan Necatinin toy məclisinin kişilər üçün ayrı, qadınlar üçün ayrı keçirilməsini istəməsini də son dərəcə normal qarşıladı. Qadınlar üçün günortadan sonra salonda toy mə-rasiminin keçirilməsi, kişilər üçün də gecə bir ziyafət verilməsi qərara alındı.

Bu toy xəbəri Eskişehirdə günlərlə dedi-qodu mövzusu oldu. Xüsusilə zabit və məmur xanımlarının səsini kəsmək heç cür mümkün olmurdu. Pahh, belə də toy olar? .. Kişisiz 159

toy harda görülüb axı? Deyirlər, sonra caz və rəqs yerinə Quran və İlahilər oxunacaq, nitqlər ediləcək, dualar oxu-nacaqmış… Çalğı və əyləncə də olmayacaq toyda. O cür böyük tanınmış bir tacirin universitetdə oxuyan qızı üçün belə

də toy mərasimi keçirmək olar?

Bu dedi-qodular evdən evə, küçədən küçəyə, məhəllədən məhəlləyə və qəsəbədən qəsəbəyə yayılır, lakin ye-nə də hamıda görmək üçün böyük maraq və həyəcan oyanırdı. Hər şeyi dünya zövq və cazibəsinin aldadıcı çərçivəsi içində görməyə alışan bu yazıq, bomboş, qafil insanlar, hər nədənsə içində olduqları ən böyük geriliyi mədənilik, ən böyük ibtidailiyi isə "mədənilik" kimi görməyə və göstərməyə

alışmışdılar.

Necati bütün təkid və xahişlərə baxmayaraq, ailəsini toya gəlmələri üçün razı sala bilməmişdi. Atası ümumiyyətlə, yaxın belə gəlmək istəmirdi. İstəmədikləri biri ilə

evləndiyi üçün oğullarını heç cür bağışlaya bilmirdilər.

Üstəlik toyun İstanbulda yox Eskişehirdə, həm də musiqisiz, içkisiz, əyləncəsiz keçiriləcəyini öyrənəndə ümumiyyətlə

əsəblərini cilovlaya bilmədilər. Ancaq Əli və bacısı Zühal qardaşının toyunda iştirak etmək üçün can atırdılar. Bacı-qardaşın təkid və xahişlərindən sonra, ata-anası çox da müqavimət göstərmədilər və Zühalla Əli toydan iki gün əvvəl Eskişehirə yola düşdülər.

Necati Zühalın gəlişindən əvvəllər çox da məmnun olmamışdı. Bacısının həddindən artıq qısa olan yubkası, həddindən çox olan makiyajı və sərbəst hərəkətləri ilə, ətrafına qarşı düşəcəyi vəziyyətə görə kədərlənirdi. Lakin bir tərəfdən də, onun Sevalı yaxından tanımasını cani-dildən arzulayırdı…

160

İki gün içində Necatinin bu arzusu çox böyük nəticə

verdi… Zühal gələcək gəlinləri ilə elə hava limanında aranı düzəltmiş, eyni zamanda bu qısacıq təlaşlı zamanda onunla bir gəlin-baldız kimi yox, qırx illik dost kimi can-ciyər olmuşdu. Kimya fakültəsinin son kursunda oxuyan, mədəni, müasir, üstəlik son dərəcə gözəl bir gənc qız olan Sevalın hicaba duyduğu sevgiyə ilk başda maraqla tamaşa etmişdi. Lakin Sevalla və bacısı Meral la uzun-uzadı söhbətlərdən sonra hansı dövr və şərtlər altında olursa olsun, hicabın bütün mü-səlman qadınları və qızları üçün tətbiq edilməsi vacib olan lazımlı bir dini öhdəlik olduğunu da dərk etməyə

başladı… Artıq böyük qardaşının nəyə görə anasını, bacısı Nihalı və onun açıq-saçıq geyimini bu qədər tənqid etdiyini anlayır və onu haqlı sayırdı… Seval və Meral la birlikdə

keçirdiyi zaman ərzində Zühal get-gedə onların yanında kiçildiyini hiss edir, öz qısa paltarından utanırdı. Toyda geyəcəyi paltarın dekoltesini və qısalığını düşünəndə

yuxularını qarışdırırdı. Xeyr, xeyr! … Bu qədər gözəl həqiqətləri öyrənəndən sonra artıq o paltarları ge-yinmək olmazdı. Nəhayət qərara gəldi. Vəziyyəti hava limanında gördüyündən bəri özünə ən yaxın rəfiqə saydığı Sevalı toy günü günortadan sonra bir kənara çəkdi və:

– Gəlinbacı, – dedi. – Burada təmiz iş görən yaxşı bir geyim mağazası tanıyırsan?

– Əlbəttə var, Zühal… Xeyirdi, niyə soruşdun geyim mağazasını?

– Bilirsən… Özümə toy üçün normal uzun bir paltar almaq istəyirəm… Amma yanımda o qədər pulum yoxdur. Deyirəm, bəlkə paltarın pulunu siz verin, mən də sizə borclu 161

olum. Evdə, daxılda xeyli pulum var. Gedən kimi qay-taracağam.

– O nə sözdür, Zühal?! Pul məsələsi problem deyil am-ma, normal yaxalı, uzun bir paltar istəyirsənsə, demək olar ki, bunu heç bir mağazada tapa bilməyəcəksən. Bilirsən, yaxası-qolu bağlı da olsa, dəbdir deyə paltarlar qısa tikilir hər zaman.

– Yaxşı, bəs mən neyləyim, gəlinbacı? Heç vaxt o biabırçı donu geyinmərəm daha əynimə. Halbuki, necə böyük həvəslə tikdirmişdim… Amma indi, dinimin qətiyyən icazə

vermədiyi belə bir paltarı ölsəm də geymərəm… Düzdür, dediyiniz kimi mağazadakılar da qısa olar yəqin … Onda mən də əynimdəki bu idman qiyafətləri ilə gələrəm toya.

Seval, Zühaldakı bu dəyişiklikdən çox məmnun olmuşdu. Gülə – gülə:

– Əynindəki paltar da qısa deyil ki, Zühal? – deyə soruşdu.

Zühalın göz yaşları bu dəfə çarəsizlikdən axırdı:

– Elə demə – , deyə mızıldadı. – Bu paltarlarım da, o birilər də qısadır…İçində açmaq üçün astarı da yoxdur… Belə

olan halda mənim üçün bir yol qalır: o da toya gəlməmək! …

Və üzünü iki əli ilə tutub ağlamağa başladı. Seval rəhimdil bir bacı kimi Zühalın çiyinlərindən tutdu:

–Zühal, mənim bacım, bilirsən bu göz yaşlarının nə

böyük mənası var? İndi mənimlə gəl, ağlamağa ehtiyac yoxdur. – deyib, heç nə anlamayan Zühalın əlindən tutub öz otağına apardı. Otağının ortasında Zühalın əllərindən əlini çəkib küncdə üst-üstə qoyulan iki çamadana tərəf getdi. Çe-modanlardan birini aça-aça həm də danışırdı: 162

– Əşyalarımı və cehizlərimi, bir neçə gün əvvəl İstanbula yük kimi göndərdik. Təkcə geyimlərimin əşyalarımın olduğu bu iki çamadanı özümüzlə birlikdə aparacağıq… Elə

bilirəm, yaşca məndən kiçik olmağına baxmayaraq, boylu –

buxunlu olduğuna görə mənim paltarlarım əyninə olar.

Və çamadandan qolları manşetli və yaxası rəngli daşlarla bəzədilmiş bir kofta və uzun bir yubka çıxardı…

– Gəl, sil o gözəl yanaqlarının yaşını, bunları bir geyin görək, əyninə olacaq?

–Yox, gəlinbacı, yox. Hələ heç siz bunu geyinmə-misiniz…

– Belə sözlər ancaq aralarında rəsmiyyət olan insanlar üçün ola bilər. Sən mənim balaca bacımsan!

Zühal, sevinclə Sevalın boynunu qucaqladı:

– Ah, gəlinbacı, sən necə gözəl insansan … Əminəm, səni görüb tanıyanda anam və bacım Nihal da, ən az mənim kimi sevəcəklər… Bax, mən də indi bu qəşəng paltarları geyinəcəyəm!…

Tələm-tələsik, əynindəki koftanın düymələrini açıb çıxardı. Yubkasını da çıxarıb bayaq Sevalın verdiyi paltarları geyindi. Bəli, Seval yanılmamışdı. Elə bil əyninə biçilmişdi.

Seval, çamadandan koftanın yaxalığını və belliyini çıxardı, bunları geyinəndən sonra artıq Zühalın əynində çox gözəl bir paltar var idi. Zühal sevinirdi. Bu hərəkətindən sonra gə-linlərinə daha çox bağlandığını hiss edirdi Günortadan sonra saat iki…

Toyun keçiriləcəyi şadlıq sarayı vaxtından xeyli əvvəl qonaqlarla dolub artıq. Saray bir binanın zirzəmisində keçiriləcəyi üçün yuxardakı girişdə gözləyən iki işçi aşağıya kişilərin keçməməsinə diqqət edirdilər. Sarayın küçəyə

163

baxan pəncərələrinə isə tül pərdələr taxılmışdı. Beləliklə

içəridə olan xanımların sərbəst hərəkət etmələri təmin edilmişdi.

Seval toy salonunun olduğu binanın qarşısında anası, bacısı, baldızı və iki səmimi rəfiqəsi ilə maşından düşəndə, əynində həmişə geyindiyi hicabı, plaşı və qalın corabları var idi. Maşından götürdükləri böyük bir paketi etina ilə daşı-yaraq aşağı mərtəbəyə apardılar. Şadlıq salonunun dərhal yanında yerləşən boş geyinmə otağına girdilər. Seval vaxt itirmədən əynindəkiləri çıxarıb, paketin içində olan olduqca fərqli və orijinal bir dizaynla tikilən gəlinliyini geyindi. Saçlarını düzəltdirmək üçün bərbərə getməmiş, bir qadın bərbərini evə gətirtmişdi…

Sevalda qısa müddət ərzində elə mükəmməl bir İslami şüur yaranmışdı ki, artıq hər bir məsələdə nəyin İslama uyğun və nəyin İslama zidd olduğunu ayırd edə bilirdi. Sevalın ətrafında ən çox fırlanan Zühal idi … Zühal, gəlinbacısını bə-zəmək, onu bir az da gözəlləşdirmək üçün əlindən nə gəlir-disə edirdi. Gəlinliyinin ipini o, bağlayır, başına tacı və duvağı o, yerləşdirirdi. Və bütün bunları o qədər sürətlə və məharətlə edirdi ki, onu görən bu sahədə xüsusi kurs keç-diyini düşünərdi. Üstəlik, təkcə əli yox, çənəsi də işləyirdi durmadan. Zarafatlar edir, şirin atmacaları ilə hamını güldürürdü. Sevalın həyəcanını bir az da olsa azaltdığını düşünən Zühal etdiyi zarafatların hamının xoşuna gəldiyini görəndə yerində dayana bilmir, gəlinbacısının boynunu qucaqlayır və üzündən öpürdü …

Nəhayət gəlinin bütün bəzək işləri tamamlandı… Və Seval gözləri qamaşdıran bir gözəllik haləsi altında salona tərəf getməyə başladı… Başqa toylarda səhnədə hazır dayanan or-164

kestr gəlinlə bəyi qarşılamaq üçün mütləq bir mahnı ifa edirdi… Halbuki bu toyda səhnə var idi, amma orkestr gözə dəy-mirdi. Gəlin var idi, amma kürəkən yox idi… Şəhərin bütün hafiz xanımları, hamısı şadlıq sarayının əsas yerlərindən birində oturub, gəlinin salona girməyini gözləyirdilər…

Elə Seval, anasının və bacısının arasında incə qaməti ilə

qapıda görünən kimi, salonu bir anda gur və yanıq bir təkbir sədası bürüdü:

–Allahu Əkbər!… Allahu Əkbər!… La ilahə illəllah. Allahu Əkbər! … Allah Əkbər! … Vəlilləhilhəmd! …

Təkbir üç dəfə ard-arda təkrarlandı… Zaldakıların çox az bir hissəsi xaricində, əksəriyyət bu ülvi atmosfer qarşısında göz yaşlarını tuta bilmir, ağlayırdı… Ömürləri boyunca bu cür toyda olmamışdılar. Zalda əks-səda verən təkbir səsləri ruhlara öz təsirini elə göstərmişdi ki, hətta Seval da bir yandan duvağını sürüyərək onun üçün hazırlanan yerə doğru addımlayanda gözyaşlarına mane ola bilmir, o da ətrafında olan xanımlarla birlikdə ağlayırdı…

Zaldakıların hamısı ovsunlanmışdı. Sevala gəlinlik paltarı necə də gözəl yaraşırdı… O yerinə oturan kimi, bacısı Meral səhnəyə çıxdı. Və mikrofonun qarşısına keçib qonaqların maraq dolu baxışları arasında bu nitqi etdi:

– Hörməti qonaqlar, dəyərli böyüklər! Əvvəla, Giray və

Akalı ailələri adından hamınızı hörmətlə salamlayır, bu məsud günümüzdə bizlərə şərəf verdiyiniz üçün hamınıza təşəkkür edirəm.

– Möhtərəm xanımlar, toyun forması və proqramı heç şübhəsiz ki, sizə qəribə gəlib. Siz də haqlısınız. Elədir, amma bu gün toy deyiləndə bir şadlıq sarayının içində qadın-kişi qarışıq, bir-birini qucaqlayan, orkestrin çaldığı xarici musi-165

qilərlə rəqs edən cütlüklər, rəqslər, əyləncələr, yeri-göyü lərzəyə gətirən şən qəhqəhələr və dinimizə görə düzgün sa-yılmayan, qadağan olunan hər cür hərəkətin normal sayıldığı bir cəmiyyət gəlir gözümüzün qabağına. Lakin görəsən, heç düşünmüşükmü, bütün bu hərəkətlər bizim mü-səlmanlığımıza və Türklüyümüzə nə qədər uyğundur? Çox təəssüf ki, bunu düşünə bilmir və qərbdən əsən bir küləklə

bizə uyğun olmayan, bizim olmayan batil və çirkin bir adətin arxasınca gedirik.

Hörmətli qonaqlar, kişili-qadınlı, cazlı, rəqsli, içkili, oyunlu toyları dinimiz qadağan edib. Cürbəcür əxlaqsızlıq və bidətlərlə yanaşı, bu cür toylar da bizə Qərbdən gəlib.

Ancaq unutmamalıyıq ki, qərblilər xristian olduqlarından və

onların dini də batil olduğu üçün belə bir qadağa tanı-madığından, valslar, içkili, əyləncəli, çalğılı,rəqsli toylar, onlar üçün təbii və normal sayılır… Halbuki, bizlər, qərbli yox, şərqliyik… Xristian yox, müsəlmanıq, əlhəmdülillah …

Və dinimiz olan İslamiyyət də bu kimi toyları müsəlmanlara qadağan etmişdir. Belə olan halda dinimizin qadağan etdiyi nəyəsə bir müsəlman kimi rəğbət göstərməməliyik. Öz dinimizin zərurətlərini, öz gözəl adət və ənənələrimizi tərk edib, xaricilərə bənzəmək istəyir, bizləri gündən günə elə alçaq bir vəziyyətə gətirib çıxarıb ki, bu gün halımıza bütün dünya gülür.

Biz, Giray və Akalın ailələri, bu həqiqətləri nəzərə alaraq, sizlərin hüzuruna qərb adətlərinə görə yox, İslam adətlərinə uyğun, yəni yüzdə yüz yerli bir toyla çıxmış oluruq.

Bütün xahişimiz, cəmiyyətimizin Allahın razılığına uyğun bir şəkildə olması və qonaqlarımızın bu toydan böyük zövq 166

almalarıdır. Hər iki ailənin adından hamınızı hörmətlə salamlayır, hüzurunuzdan hörmətlə ayrılıram".

Meral ın bu gözəl çıxışı, zaldakıların çox xoşuna gəldi.

Meral keçib yerində əyləşənə kimi alqışlar kəsilmədi. Təbii ki, bu zaman dindən və mənəviyyatdan məhrum bir neçə

nəfər bu vəziyyəti və Meral ın sözlərini öz aralarında tənqid etdilər bir xeyli. Amma əksəriyyət, sözlərin doğruluğundan və həqiqəti əks etdirməsindən danışdılar. Meral ın çıxışından sonra müxtəlif hafizlər tərəfindən oxunan Quran və ilahilərlə davam edən toya Sevalın lisey illərindən yoldaşları, milli paltarlarla etdikləri rəqslərlə ayrı bir rəng və

cazibə qatdılar. Qonaqlara qulluğu yenə milli paltarları ilə

Sevalın rəfiqələri edirdilər. Və nəhayət, toy orta yaşlı bir hafiz xanımın ən xoş diləklərlə etdiyi uzun və gözyaşardıcı gözəl bir dua ilə sona çatdı. Toyun sonunda, əvvəldən tənqid etmək məqsədi ilə toyda iştirak edən xanımlar belə, mənəvi ab-havanın verdiyi dərin bir həzlə Sevala xoşbəxtlik arzulayırdılar.

Ertəsi gün Sevalla Necatini aparan qatar uzun-uzadı fit verərək irəliləyirdi…

167

***

Qarlı, soyuq bir gün… Günlərdir fasiləsiz yağan qar şəhər həyatını iflic edib. Cərrahpaşa xəstəxanasının dəhlizləri, içəri girənlərin ayaqqabılarından süzülən qar suyu ilə yam-yaş olub… Bilal, bu uzun dəhlizlərdə əsəbi və həyəcanlı addımlarla bir aşağı, bir yuxarı gəzişir. Qarşısından xərəkdə

aparılan xəstələrin iniltiləri, onun kimi gözləyən xəstə sa-hiblərinin göz yaşları ürəyində qəribə hislər yaradırdı.

İçərinin istiliyinə və əyninin qalınlığına baxmayaraq, iliklərinə kimi üşüdüyünü hiss edirdi…

Dodaqları durmadan oynayır, mütəmadi olaraq dualarını oxuyurdu …

Dəhlizlərdə nə qədər var- gəl etdiyini xatırlamırdı… Gələndən bəri istirahət etmək üçün bir dəfə də olsun divarın kənarına qoyulan divanda oturmamışdı… Saatlar ötdükcə

həyəcanı daha da artırdı. Paltosunun içində büzüşdükcə bü-züşürdü.

Nəhayət, qarşıdan bir tibb bacısı göründü. Orada olan xəstənin bütün yaxınları ümidlə parıldayan gözlərini yaxınlaşmaqda olan tibb bacısına dikdilər… Tibb bacısı qaçaraq addımlarla Bilala yaxınlaşdı. Qarşısında dayanıb şirin-şirin gülümsəyərək:

– Muştuluğumu verin, cənab – dedi. – Nur topu kimi bir oğlunuz oldu.

Bu, Bilalın bütün ömrü boyunca eşitmək istədiyi bir cümlə idi. Böyük bir sevinclə:

168

– Doğrudan, xanım, qulaqlarıma inana bilmirəm, – dedi.

Sonra öz-özünə: "Oh, çox şükür, ya Rəbbim!" – deyə pıçıl-dayaraq təzədən həyəcanla tibb bacısına çevirdi üzünü:

– Xanım, bəs anası necədir? Nə vaxt görə bilərəm onu?

– Anası da yaxşıdır, narahat olmayın. Bir saat sonra görüşməyiniz mümkün olar yəqin ki…

Bilalın sevinc və həyəcandan tibb bacısına təşəkkür belə

etmək yadına düşməmişdi … Amma tibb bacıları bu cür hallara artıq öyrəşmişdilər… Gənc tibb bacısı da təşəkkür gözləmədən ar-xasına dönüb uzaqlaşmışdı artıq…

Çöldə lopa-lopa qar yağırdı. Havanın soyuq olmağına baxmayaraq, Bilalın bədəni əvvəlkindən fərqli olaraq od tutub yanırdı… Paltosunun yaxasını yuxarıya qaldırıb, əllərini cibinə salıb küçədə avara-avara gəzirdi. Evdə xəbər gözləyən ana-sı yadına düşməsəydi kim bilir hələ nə qədər bu şəkildə gə-zib dolannacaqdı. Sevincini dağa-daşa hayqırmaq, yanından ke-çən hamını saxlayıb: " – Mənim oğlum olub! …" – deyərək ha-mıdan muştuluq almaq istəyirdi.

Saçları və paltosu dümağ qarlarla bəzənmişdi. Buz kimi havanı ciyərlərinə çəkib: "Oh, Rəbbim, – dedi… – Məgər övlad sahibi olmaq nə gözəl şey imiş".

Sonra övladı olmayan hamıya övlad sahibi etməsi üçün Allaha dua etdi. Evinin pilləkənlərini qaça-qaça çıxanda bir uşaq kimi sevincli və nəşəli idi.

Anası yuxarıda səccadəsinin üstündə əllərini açaraq dua edirdi. Oğlunun gəldiyini görəndə salavat çəkdi və ayağa durdu. Bilal:

– Muştuluq, anacan, muştuluq… Aslan kimi bir oğul nə-vən var. – deyə anasının boynuna sarıldı. Yaşlı qadın, heç nə

169

demədi, bir anda gözlərindən boşalan yaşlarla təkrar səccadəsinin üstündə dayandı. Və ağlaya – ağlaya iki rükət şükür namazı qıldı… Uzun – uzadı dualar etdi…

Təzədən ayağa duranda Bilal həyəcanlı və qərarlı bir səslə danışmağa başladı:

– Bax, anacan, bilirsən nə düşünürəm? Oğlumu daha rahat bir evdə, daha geniş şərtlər altında yetişdirmək üçün, daha geniş və komfortlu bir evə çıxaq, nə deyirsən? Hərçənd əslində doğulub böyüyüb boya-başa çatdığım, acılı-şirinli xatirələrim olan bu küçəni və bu təvazökar evciyəmizi ömrümün sonuna kimi tərk edib getmək istəmirəm amma, sən də bilirsən ki, bu gün artıq sokağımız köhnə, əvvəlki "Hüzur küçəsi" deyil. Üzbəüzdəki bina bu küçəyə salınandan sonra küçəmizin üzü birdən dəyişdi. Hər şeydən daha mühümü də hər an qarşımda mənə acı bir xatirəmi təzələyən bir pəncərə ilə üzbəüz yaşamaq istəmirəm.

Gözlərini bir müddət üzbəüzdəki binaya Feyzagilin pəncərəsinə dikdi… İncə tül pərdələrin arxasından elə bil Feyza ona baxırdı. Üzbəüzdəki pəncərəyə gözü hər dəfə baxanda alt- üst olurdu Bilal … Halbuki indi evlənmişdi və üstəlik, bir uşağı da dünyaya gəlmişdi. Artıq onu düşünməməli, tamamilə ondan uzaqlaşmalı idi… Birdən üzünü təzədən anasına çevirdi və sözlərinə davam etdi:

– Anlayırsan da məni, anacan? Hüzur küçəsi artıq mənim üçün öz əvvəlki dinclik dolu ahəngini itirib… Allaha şükür, təhsilimi də bitirmişəm… Yenə də şükür, həmd olsun ki, çox gözəl bir işim və yaxşı bir gəlirim var. Sakit bir yerdə, gözəl, geniş bir evə köçək deyirəm. Sən də, biz də, daha rahat olarıq; nə deyirsən, anacan?

170

Yaşlı qadın hər nə qədər gizlətməyə çalışsa da kədərli görünürdü. Bir az əvvəlki xoş xəbərdən dərhal sonra gələn bu təkliflə yaşlı qadının üstünə elə bil bir qazan qaynar su tökmüşdülər. O, bu evə gəlin gəlmişdi. Bu evdə övlad sahibi olmuşdu… Və bu evdə çox sevdiyi ərini torpağa tap-şırmışdı… Bu ev onun üçün acılı – şirinli xatirələrlə dolu idi…

Bu evi tərk etmək ona şübhəsiz ki, ağır gələcək… Lakin oğlunun yeganə balasının da səadətini düşünmək məcburiyyətində idi … Oğlunu ilk eşqinin acı xatirələrindən xilas etmək üçün o da fədakarlıq göstərməli idi. Nəhayət ondan cavab gözləyən oğuluna dönüb:

– Özün bilərsən, övladım, – dedi. – Madam bu cür münasib görürsən, elə olsun. Qazancına görə yaşamaq və ya-şatmaq hamı kimi sənin də haqqındır əlbəttə…

Aradan bir il keçmişdi. Bilal Fatihdə gözəl bir ev ki-rayələmiş, Hüzur küçəsindəki evlərini də imanlı, müsəlman bir ailəyə kirayəyə vermişdi. İndi kimyəvi məhsullar istehsal edən böyük bir fabrikdə kimyəvi mühəndisi kimi yüksək maaşla çalışırdı… Anası əvvəllər mühitə də daxil olmaqla evə çox da isinə bilməmişdi. Amma, zaman keçdikcə o da istər-istəməz alışmağa başlamışdı. Xüsusilə evin isidici sis-teminin olması, qışda soba yandırma dərdinin olmaması xoşuna gəlmişdi. Yaşlı qadın, özündən daha çox gəlinin rahatlığını düşünürdü. Bu gözəl xasiyyətli, tərbiyəli və

itaətkar qadını, yalnız oğlunun həyat yoldaşı olduğu üçün yox, həm də gözəl əxlaqına görə get – gedə artan bir sevgiylə

öz qızı kimi çox istəyir və üstündə əsirdi. Adını deyəndə də

biri ağzından düşürdü elə bil. On bir aylıq nəvəsi də, yaşlı qadının həyat mənbəəyinə çevrilmişdi.

171

Fatih, digər yerlərə görə daha əxlaqlı insanların səmtdir.

Xüsusilə müsəlmanların bolluğu bu məhəlləyə ayrı bir mənəvi hava qatırdı… Belə bir mühitdə yaşamağına baxmayaraq, təxminən bir ildir buralarda heç bir dostu yox idi. Təbii ki, o, özünə dost seçəndə çox diqqətli davranırdı.

Dr. Nazim ilə olan dostluqları isə günü gündən daha da möhkəmlənirdi.

O gecə anası və həyat yoldaşı Həcərlə birlikdə süfrədə

yemək yeyəndə yadına nəsə düşdü:

– Təmiz yadımdan çıxmışdı. Bu gecə Necatigili və Dr.

Nazimgili bizə qonaq gələcəklər. Dünən zəng eləmişdilər …

Həcər buna çox sevinmişdi:

– Lap yaxşı, – dedi. – Çoxdandır Şükran xanımla da, Sevalla da görüşmürdük. Lap darıxmışam onlar üçün…

Yeməklərini tələm-tələsik yedilər. Həcər süfrəni yığışdırırdı, qayınanası da uşağın üstünü dəyişdirmək üçün dolabdan paltar çıxarırdı. Bilal isə, taxta beşiyin qıraqlarından tutan oğlu ilə oynayırdı …

Bir azdan qapı döyüldü. Gələnlər, Dr. Nazimlə Şükran idi. Bilal, Nazimlə qonaq otağına apardı, Həcər, Şükranı ikinci qonaq otağı kimi istifadə etdikləri otağa apardı. Çox keçmədi ki, Necatigili də gəldilər. Necatinin yanında bu dəfə

Sevaldan başqa bacısı Zühal da gəlmişdi …

Zühal toydan bəri yaman dəyişmişdi. O modabaz, mini yubkalı, makiyajlı qız indi dizlerini örtən plaşı, saçlarını tamamı ilə örtən hicabı, ayağındakı qalın, rəngli, idman çorapları ilə ciddi, xanım – xatın bir müsəlman qızı olmuşdu… Necati ilə Bilal içəri girəndən sonra, Həcər Sevalla Zühalı da Şükranın yanına apardı. Seval'in paltarı bağlı olmaqla birlikdə, ən az Avropalı bri manken kimi də qəşəng 172

və müasir idi. Üzərində açıq yaşıl, zərif bir plaş, başında yenə eyni tonda, naxışlı, çox dəyişik bir şəkildə bağlanmış, ipəkli hicab var idi. Çanta, ayaqqabı və əlcəkləri asortikdi.

Zühal isə tam yaşına uyğun olan idman paltarı ilə ən az yengesi kimi gözəl və müasir bir hicab geyinmişdi. Bütün aksesuarları məxmərdən idi. Bir-birlərini sevgi ilə salam-layandan sonra plaşlarını və hicablarını çıxarıb şirin – şirin söhbət etməyə başladılar. Şükranı da, Həcəri də Zühalın vəziyyəti narahat edirdi. Zühalın ata və anası ilə olan münasibəti o qədər də yaxşı deyildi. Qardaşının toyundan sonra Zühal ailəsi üçün böyük bir problemə çevrilmişdi. Həm Seval, həm də Sevalın bacısı Meral hal və hərəkətləri ilə Zühala o qədər təsir etmişdilər ki, Zühal onların yanında ikən hiss etdiyi əzikliyi başqa heç kimin yanında hiss etməmişdi.

Məhz, bixəbərlik sindromu onun yaxasını Məhz bu əzilmə

hissi onu İstanbulda da rahat buraxmamışdı, qardaşı Əlinin də köməkliyi ilə onu hər gün bir az da dinə bağlayan bir səbəb halına gəlmişdi. Dünənə kimi qardaşlarına namaz qıldıqlarına görə lağ edən, mini yubka geydiyinə görə özünü müasir hesab edən gənc qız, Eskişehirə gələndən qısa bir müddət sonra namaza başlamış və bir müddət sonra da Seval kimi o da hicab taxmağa başlamışdı… Təbii bu hərəkət, ailə-də bomba təsiri oyandırmış və Zühal atası, anası və bacısı tərəfindən sanki yaylım atəşinə tutulmuşdu. Zühalın hicab barəsində ata – anasına üsyan etməsi anasına pis təsir etmiş, anası ağlamsınaraq:

– Tanrım, nə olub belə mənim balalarıma, qısa müddət ərzində hər üçünü də itirdim – deyə fəryad etmişdi. Atası isə

qızına əl qaldırmaqdan belə çəkinmiməşdi. Zühalı ən çox kə-dərləndirən atasının hərəkətləri idi. Indiyə kimi atası heç 173

vaxt onun bir dediyini iki etməmiş, hər zaman ona xoş davranmışdı. Amma hicab məsələsi ortaya çıxandan iki dəfə ona əl qaldırmışdı. Bu cür sərt hərəkətlər Zühalın fikrini dəyiş-dirməmiş, əksinə onu tutduğu yolda israr etməyinə gətirib çıxarmışdı.

Zühal, öz hisləri ilə baş-başa qalanda həmişə düşünürdü: “Allahın əmrlərini yerinə yetirmək günah idi? Bu əmrlərə riayət etməkdə bəlkə bir ayıb var idi? Qadın olsun, kişi olsun, yaşlı olsun, gənc olsun bir müsəlma üçün, dininin zərurətlərini, müslümanlığın əmrlərini yerinə yetirməkdən daha təbii nə ola bilərdi axı? Əlbəttə, heç nə! Yaxşı, elə isə ata

– anasının və bacısının dini əmrlərlə bağlı bu qədər sərt dav-ranmaqlarının səbəbi nə idi görən? Allahın əmrlərini rədd edən, inkar edən kafir idisə, onlar da kafir sayıla bi-lərdilərmi?”

Zühalın evdə Əlidən başqa etibar edəcəyi heç kimi yox idi… Əli, hər nə qədər kiçik bacısına dəstək olmağa, onu müdafiə etməyə çalışırdısa, bu Zühala kifayət etmirdi. Onun bütün ümidi qardaşı Necatiyə və qardaşının xanımı Sevala idi. Lakin artıq onlarla da görüşmək ümidi qalmamışdı.

Çünki Necati toydan sonra Sevalla birgə ata-anasının əlini öpməyə gələndə anası bir otağa, atası da başqa bir otağa keçmiş; gənc evliləri qarşılamamış və evlərində bu paltarda bir gəlin qəbul etmək istəmədiklərini bildirmişdilər. Təbii, Necati də bu ağır və kobud həqarətdən sonra bir daha evlərinə

ayaq basmamışdı.

Həcərlə Dr. Nazimin xanımı Şükran bundan əvvəlki söhbətlərdən hadisənin buraya kimi hissəsini bilirdilər.

Bundan sonrasını isə Seval danışdı:

174

– Bir gün gecə Zühal otaqda yatıbmış. Birdən səs eşidib və gözlərini açıb. Gözlərini açıb ki, gecə lampasının işığında bacısı əlində qayçı Zühalın yeni tikdirdiyi uzun paltarlarının ətəklərini kəsir. Təbii ki, Zühal da dəli kimi qışqıra – qışqıra ayağa durub və bacısının üstünə hücum çəkib. Iki bacı saç-basaç olublar. Səs-küyə oyanan atası, iki qızının bu cür sü-pürləşdiyini görəndə bu davanın səbəbini soruşub. Davanın Zühalın paltarlarının üstübdə düşdüyünü eşidəndən sonra onu bəsqədər döyüb. Dünən səhər Necatiylə yemək ye-yirdik. Qapının zəngi çalındı. Açdım qapını ki, Zühal qapının ağzında dayanıb. Atası bütün paltarlarını alıb əlindən, qısa bir paltarla atıb bayıra.

Yazıq qız həmin paltar əynində qaçıb gəlib… Ağlaya –

ağlaya gah mənim, gah da Necatinin boynunu qucaqlayırdı.

"Nə olar, qardaş, gəlinbacı, icazə verin mən sizin yanınızda qalım. Ölərəm, amma o evə qayıtmaram. Onlar tamamilə Allahı inkar edirlər. Yalvarıram, aparmayın məni ora" – deyə

ağlayıb sızlaması mənim də, Necatinin də ürəyini yaralamışdı. Gecə danışdıq və Zühalı yanımızda saxlamağı qərara aldıq. Necati səhər atası ilə telefonda danışıb. Qayınatam əvvəl əsəbiləşib, qışqırıb, bağırıb, "Övladlarımı sən məhv etdin, sən zəhərlədin" – kimi təhqirlər edib. Amma Necatinin israrlarından sonra nəhayət "Özünüz bilərsiniz” –

de-yib və dəstəyi asıb. Zühalın bizə gəlməyinə ən çox mən sevindim. Çünki, qızcığaz, bu imanla o evdə çox əziyyət çəkirdi. Bu gün bərabər bazara getdik, bir müsəlman xanımına yaraşan paltarlar aldıq.

Həqiqətən də Zühal sevincindən bir yerdı dayan bilmir, gözləri par-par yanırdı. Həcərin, qayınanasının və Şükranın təqdiredici sözləri qarşısında Zühal ancaq: 175

– Hər şeyi qardaşımla, gəlinbacıma borcluyam, – dedi… –

Onlar olmasaydı mən neyləyərdim? Bu həqiqətləri kimdən öyrənər, dar günümdə kimə sığınardım?

Digər tərəfdən qonaq otağında oturan üç yoldaş, Bilal, Dr. Nazim və Necati, müxtəlif mövzularda söhbət edirdilər.

Bir ara Dr. Nazim, həmişə şən – şaqraq halı ilə Necatiyə Bilalı işarə edib:

– Ey adəm övladı, – dedi – həyatımda bu uşaq kimi məharətli adam görməmişəm. İkimizin səadəti əvvəl Allahın, sonra onun sayəsində deyil?

Necati düşüncəli bir şəkildə sanki soruşurmuşcasına:

– Bəli, əslində elədir, amma qəribə deyil? – dedi. – Başqalarının səadətinə vasitə olan bir insan bəzən öz səadətini əldə etməyə müvəffəq olmur.

Bilal Necatinin nə demək istədiyini anlamışdı … Ürəyinin sıxıldığını hiss etməyinə baxmayaraq vəziyyətdən çıxmaq üçün:

– Bu nə deməkdir, qardaş? – deyə soruşdu. – Allaha şükür idealima uyğun bir yoldaşım, nur topu kimi bir də oğlum var. Bundan daha böyük səadət olar səncə?

Necati:

– Hər nə isə, – dedi. – Bağlayaq bu mövzunu burda. İnsanın həyatında elə şeylər var ki, onları qurdalamağa ehtiyac yoxdur.

Bilal cavab vermədi. Ortalığa qəribə, insanı darıxdıran bir sükut çökdü. Sonra Bilalın gözləri sevinlə parıldadı, ayağa durdu və:

– Dayanın, sizə oğlumu gətirim. – dedi. – Yaman dəcəl baladır. Iməkləməyə də başlayıb artıq. Çölə çıxdı. Bir azdan içəri girəndə, qucağında nur topu kimi sağlam bir oğlan uşa-176

ğı var idi. Uşaq, Dr. Nazimin əllərini oynatmağına kiçik qəhqəhələr çəkib şirin – şirin gülürdü. Bir anın içində otaq sevinc və qəhqəhələrlə dolmuşdu …

İki il sonra …

Bilal, eyni xəstəxananın eyni dəhlizində həyəcanla gəzişirdi. Bayırda gözəl bir günü var idi. Günəşin rahatlıq bəxş

edən istiliyindən ağaclar tumurcuqlamışdı. Ağaclar bəzəkli bir gəlini xatırladırdı. İnsanlar tamamı ilə başqa cür olurdu bu füsunkar fəsildə. Demək olar ki, bütün üzlərdə sevinc, rahatlıq və ümid izləri var idi.

Xəstəxana dəhlizlərində durmadan yuxarı – aşağı gəzişən Bilal həyatla əlaqəsi kəsmişdi elə bil. Üzü narahatlıqdan sapsarı saralmışdı. Dodaqlar yenə durmadan tərpənmirdi. Dayanmadan oxuyurdu. Əsasən belə anlarda içinə rahatlıq bəxş edəcək yeganə dərman dua idi onun üçün… Otaqdan çıxan tibb bacısı ona doğru yaxınlaşırdı. Gəlib qarşısında dayandı və kədərli bir səslə:

– Cənab, – dedi. Sizə verəcəyim xəbər qarşısında mətanətinizi qorumalısınız. Bunu sizdən xahiş edirəm.

Əsəblərinizə maksimum dərəcədə hakim olmanısınız…

– Nə demək istəyirsiniz, xanım? Yoxsa?! Açıq danışın, xahiş edirəm! …

– Təəssüf ki, uşağınızı xilas edə bilmədik… Doğuş əsnasında göstərilən bütün səylərə baxmayaraq bu kədərli nə-ticənin qarşısını almaq çox təəssüf ki, mümkün olmadı …

Bilalın onsuz da saralmış üzü bir az da saraldı. Lakin tez özünü yığışdırıb:

– Yaxşı, bəs anası? Yoldaşımın vəziyyəti necədir? – deyə

soruşdu.

177

Bu dəfə tibb bacısı başını önə əydi və kədərdən qısılan bir səslə bu suala da çətinliklə cavab verdi:

– Siz Allaha inanan bir insansınız, əfəndim. Qədərdir bu, qarşısında boynumuz tükdən nazikdir. Xanımınız yaşayır.

Ancaq vəziyyəti çox ağırdır. Bir-iki saat yaşayıb ya-şamayacağı da məlim deyil heç. İstəsəniz, son anlarında çox yormamaq şərtiylə görüşə bilərsiniz. Xahiş edirik, buyurun mənimlə …

Bilal pərişan idi. Heç nə demədən çiyinləri çökmüş bir halda tibb bacısının arxasından getdi. Və tibb bacısının açdığı birnəfərlik xüsus otaqdan içəri girdi …

Həcər, dümağ örtüklər içində, başında həmişəki kimi gözəl namaz örtüyü yataqda uzanmışdı. Bilal yavaş-yavaş

ona yaxınlaşdı. Fədakar həyat yoldaşının əlini mehribanlıqla və şəfqətlə ovuclarının içinə aldı və yavaşca dodaqlarına aparıb bu kiçik əli öpdü. Həcər bu təmasdan gözlərini açdı, qarşısında sevdiyi insanı Bilalı görəndə, gözlərindən axan yaşlar, gicgahlarına doğru süzüldü…

Bilal həyəcanla:

–Həcər!… -dedi amma, Həcər onun danışmağına imkan vermədi. Barmağını yavaşca dodağına

apardı. Sonra kəsik kəsik:

– Sus Bilal, – dedi. Danışma və məni dinlə. Çünki mənim bu dünyada elə də çox ömrüm qalmayıb onsuz da. Ev-ləndiyimiz gündən bəri həmişə səni xoşbəxt etmək üçün çalışdım. Əgər edə bilmişəmsə gözlərim açıq getməyəcək.

Şükürlər olsun Allahıma, sənə nur topu kimi bir oğlan uşağı yadigar qoyub gedirəm. Bir də qızımız olsun istəyirdim.

Amma neyləmək olar, qəzavü – qədərdi də… Oğluma yaxşı bax, Bilal… Anan sağ olsaydı, nəvəsi ilə o, özü məşğul olardı.

178

Amma artıq o da yaşamır. Necə qəmli bir həyatdır ki, bir il ərzində həm ananı, həm qızını, həm xanımını itirirsən…

– Həcər, belə danışma… Allahdan ümid kəsilməz. Sən yaşayacaqsan inşaallah və oğulumuzu bir yerdə bö-yüdəcəyik.

Həcər, acı – acı güldü və çətinliklə danışaraq:

– Gəl, bir – birimizi aldatmayaq, Bilal – dedi. – Mənim bəlkə də bir neçə dəqiqəlik ömrüm qalıb. Sən məni təsəlli et-mə, mənə qulaq as. Oğulumuza yaxşı bax, demişdim. Bunun nə qədər çətin olduğunu çox, çox yaxşı bilirəm. Amma sənə

inanıram. Oğlumuz indi balacadır… Onu da özün kimi dini əmrləri yerinə gətirən tərtəmiz bir müsəlman gənci kimi ye-tiştirəcəyinə şübhə eləmirəm. Oğlum bu fani dünyanın zövqünə aldanan qafil gənclərdən olmamalıdır. Yaxşı bir təhsil ver ona… Allahım hər ikinizi də bütün pisliklərdən mühafizə

etsin …

Qəfil susdu. Halı pisləşdi… Sonra təkrar, amma cox böyük çətinliklə sözlərinə davam etdi:

– Yaxınlaş, Bilal… Son nəfəsimi vermədən istəyirəm biləsən ki… Başqa birisinə aid olduğu üçün… Evliliyimiz boyunc ürəyində taxt qura bilmədim. Amma ürəyində bir neçə il də

olsa yerim olduğuu bildiyim üçün çox… çox… bəx.. ti… ya…

ram… Əş… hədü… ən… la… ilahə illəllah… Və əşhədü…

ənnə… Mühəm.. mədən… Rəsulullah …

Həcər sözlərini ancaq hecalaya – hecalaya tamamladı və

son hecanı tamamlayan kimi başını yastığına qoydu. Gözləri bir az aralı qalmışdı!… Üzünə xoşbəxt bir təbəssüm yayılmışdı. Bilal, çaşqın bir halda bir müddət eləcə baxdı, daha sonra isə həyəcanla:

179

– Danış Həcər, danış!… Həcərim!… – deyə hakim ola bilmədiyi hıçqırıq dolu bir səs tonu ilə onu çiyinlərindən tutub sirkələdi. Amma Həcər artıq onu eşitmirdi. Bir mələk saflığı ilə əbədiyyət yolçuluğuna çıxan fədakar, sadiq, itaətli və vəfalı xanımının istiliyini eyni hərarəti ilə mühafizə edən kiçik əllərini hələ də ovucları içində tutan Bilal pərişanlığına baxmayaraq, özünü çox tez yığışdırdı… Və qəzavü-qədərə

inanan insanlara xas bir səbirlə və təvəkkül kamilliyi içində

əlinin içində olan bu kiçik əlləri sanki incit-məkdən qorxurmuşcasına, şəfqətli Həcərin sinəsi üstündə birləşdirdi

…

İndi bu fani həyatla tamamilə əlaqəsini kəsmiş, əbədiyyət aləminə ilk addımını atmış olan fədakar həyat yoldaşının üzünə böyük bir təqdir və heyranlıqla tamaşa edirdi.

Çünki bilirdi ki, uşaq dünyaya gətirəndə ölən anaların yeri Cənabi-Haqqın yanında şəhidlər mərtəbəsindədir. Bəli, Həcər də indi bu mübarək şəhidlər karvanına qoşulmuşdu.

Elə isə, onun ölümünə kədərlənib, ağlamaq yerinə, belə

bir ölüyə qibtə ilə baxmaq ən doğrusu idi …

Otağının qapısı sakitcə açıldı. Bir az bundan əvvəl ona xəbər verən tibb bacısı, yatağa doğru yaxınlaşdı. Həcərin nəbzini əlinə aldı. Sonra üzündə gizlədə bilmədiği bir kədərlə təzədən sinəsinin üstünə qoydu. Pıçıltılı bir səslə, Bilala:

– Cənab, sizi başa düşürəm, – dedi. Lakin artıq onu tərk etməlisiniz. Çünki gördüyünüz kimi, o artıq sizi tərk edib.

Başınız sağ olsun, cənab…

Bilal başını önə əyərək sonuncu dəfə Həcərin mələk-simasına baxaraq səssizcə qapıdan çıxdı. Artıq o, yeganə

oğlu ilə həyatda tək-tənha qalmışdı…

180

İstanbulun ən müasir və ən qarışıq məhəllələrindən biri olan Leventdə bağça içində bir mərtəbəli bir villa… Villanın həyəti olduqca zöqlə dizayn edilmişdi. Şirin bir musiqi səsi ilə açılan naxışlı bağça qapısından, bir xeyli içəridə olan villa qapısına kimi üstünü sarmaşıq gülləri örtən bir keçid uzanırdı. Villanın ən böyük xüsusiyyəti bağçanın az qala dörd-də üçünü örtən böyük və müasir üzmə hovuzudur bəlkə də… Çəhrayı rəngli mərmərdən hazırlannmış hovuzun kənarlarına diz çökmüş vəziyyətdə, əllərində səhəng olan beş yarıçılpaq qız heykəli var idi… Qızlar əllərindəki səhəngləri hovuza uzatmışdılar, hovuzun suyu fasiləsiz olaraq bu səhənglərin içindən axırdı… Hovuzun kənarında rəngarəng çınqıl daşları, günəşli havalarda parlaq şüşə parçaları kimi par-par parıldayırdı… Bağçanın digər hissələrində isə

əkilən yasəmən ağacları ətrafa saçdıqları ləziz qoxuları ilə

bağçaya sirli-sehrli bir cazibə verirdi…

Böyük əmək sərf olunaraq başa gətirilən bağçanın ortasında nazlı bir şahzadə ədası ilə dayanan gözəl görünüşlü villanın içi isə xaricindən daha dəbdəbəli idi… Hiss olunurdu ki, villanın daxili dekorasiyası üçün pul əsirgənməmişdi. Qonaq, yemək və yataq otaqları, ən samballı, ən bahalı me-bellərlə bəzənmiş, geniş zal isə ipək atlas örtüklərlə tam bir şərq stilinə uyğun şəkildə dizayn olunmuşdu…

Bura, Hüzur küçəsindən gəlin köçəndən bəri Feyzanın içində rahat bir şəkildə yaşadığı ev idi… Bu gecə də qonaq olduqları bir gecəyə çatdırmaq üçün ayna qarşısında oturan Feyzanın əynində yaxası kifayət qədər açıq, qolsuz, yaxası və ətəklərinin kənarları uzun rəngli tüklərlə bəzənmiş, uzun, qəşəng bir gecə paltarı var idi. Makiyajını tamamlamaq istəyirdi ki, içəri əyninə qara smokinq geyinmiş Səlim girdi.

181

Qaşqabağını sallayıb saatına, daha sonra isə güzgünün qabağında bəzənib düzənən Feyzaya baxdı …

– Düz bir saatdır güzgünün qabağındasan. Bu gedişlə

rəqsin axırına belə gedib çata bilməyəcəyik.

Feyza qəhqəhə çəkərək güldü:

– Ah, Səlim… Elə bil, həmişə "zalda ən gözəl xanım mənim xanımım olmalıdır" – deyən sən deyilsən…

Səlim ləzzətlə:

– Həə.. Orası elədir, – dedi. – Amma bir az da geciksən, getməkdən imtina edəcəyəm.

– Yaxşı…yaxşı… Bax, hazıram… İnsanı tələsdirməkdən zövq alırsan, elə bil…

Sonuncu dəfə güzgüyə baxdı. Gözəlliyindən əmin bir halda ayağa qalxdı və çantasını alıb otaqdan çölə çıxanda içəri səsləndi:

– Xala… Ay xala!… Ordan qara kürkümü gətir də, mümkündüsə…

Qulluqçu əlində ağır və bahalı bir kürk küçə qapısının ağzında onu gözləyən Feyzanın və Səlimin yanına gəldi.

Səlim:

– Sən dəymə, xala – dedi. Özün bilirsən ki, o şərəf hər zaman mənə aiddir. – dedi və qulluqçunun əlindən aldığı kürkü centlimen bir əda ilə Feyzanın çiyinlərinə qoydu.

Qapıdan çıxanda Feyza "Xudahafiz" – deyib çevrilərək qulluqçunun yanaqlarından öpdü. Və qulluqçu qadının durğun halını görüb incik bir tərzdə soruşdu:

– Nə olub? “Xudahafiz” – deməyəcəksən bizə, xala?..

Qulluqçuı:

– Sizinki əyləncə deyil axı, nə bilim nə zəhrimardır… -

deyə əsəblə deyindi… Və qapını Feyzanın üzünə çırpdı.

182

Feyzanın da, Səlimin də, qulluqçu qadını əsəbiləşdirməkdən xoşları gəlirdi. Gülərək villanın pillələrini endilər. sar-maşıqların altında, ətirli çiçəklərin arasından keçib avto-mobillərinə minərək uzaqlaşdılar. Avtomobil uzun yollar qət etdikdən sonra qəhqəhə və musiqi səslərinin ətrafa yayıldığı böyük bir salonun qapısı ağzında dayandı. Feyza ilə Səlim, avtomobildən enərək salonun qapısına doğru getdilər və