© Том Сибдей, 2021
ISBN 978-5-0055-1001-3
Created with Ridero smart publishing system
Сибдей Том
Пу кибелiс чыындызы 1996 чылда Хакас книга издательствозында сыххан полған.
Холыңнаң хаап чир унағын,
Ізебіңе суғынып парарзың…
Хаҷан кисчетселер тамағың,
Тӧреен чиріңні харбан саларзың.
О, минің орай кибелім!
Ол хобырған орыс поэттерні.
Че пӱӱнгі кӱндегі изенім
Ол тӱрк сӧстернің чіткеніне…
Пурунғы чоннарның чоллары —
Кӱргеннерге сииліп халғаны.
Ӧкіс турған обаа тастары —
Мағаа Худайым халғаны…
0, минің орай кибелім!
Худайым сағаа полыссын.
Сӧстер пічікти ӧлгенін
Чил таны тарадып чӧрзін.
Хыри-пазы чоғын піле тура,
«Пӧзік чорыхха адым тимнеңер!» —
Хан Тигір ырағын хази кӧре,
Хыйығ салчам, сӱмім сӱмненчем.
Минің чолым – кӱн сари ам даа,
Аллығ сағызым – Тигір озарыхта,
«Чӧріп одыр!» – ат аазын тартчам,
Чил ле миннең тоғыр пу чарыхта.
«Чир-чалбаан син тастапчазың, оол!
Кемге халғысчазың хынызың?!
Кии нымзағы синнең не бе хоол?
Чӧрииң чох алызар кӱн сығызы?…» —
Ырах табыстар хайылча, хайылча.
Ат тіні тартылчадыр салааларҷа,
Хыри-пазы чоғы тығылысча,
Кӧксім істі сообас часхырынча:
«Тос парып, арса, амырим мин,
Че тигір суун ағыларым чонға!
Кӱн чарии сустарын, уғзабин,
Тартарбын чатхан чардына.
Андада ла одырып, ибде,
Кічіг палама нымахтар ызам,
Хайди хыри-пазы хыринда
Тігі чирнің чариин тутхам».
«Ах чарых соох. Ӱлӱс ирееліг.
Аннаӊ пip дее кізі оспаан…»
М. Баинов
«Ах чарых соох. Ӱлӱс ирееліг.
Аннаӊ пip дее кізі оспаан…»
Мин дее ам постаӊ оол, мидееліг,
Ол сыыттыӊ кӧӧзіне аӊдаам!
Maғaa, Хан Тиӊізін пілбеенге,
Алғайы тоозылбас ах суун
Ачаанын хойытпаан чӱрееме,
Ӧкерзер ӧӧрлепче Хулун.
Амох, піле-тура ил-чирін,
Ханаттар пазыныӊ кӧйҷеен,
Тағ кистінеӊ сырбалҷаа иирін…
Кӱн город! – позына кістеен.
Хыро чолларынзар кӧстеенін
Пічиимніӊ сиилгені таптаай;
Олох ла Хыныстыӊ ӧртеенін
Сағал чох чиит табан алғаай!
Саӊай даа Сӧс халзын – кӧйеенеӊ!
Илбек Сымзырых – Пиг ползын!
Че соом туюх мағаа турзын:
«Ах чарых соох. Ӱлӱс ирееліг…»
Мағаа Поэт сыйлап пирген алғай:
«Кибелісчілер мариинда артығы ол – алғай!»
Че мин, тізең… араласпаам анда!
Ноға сыйлап пирген Поэт мағаа алғай?!
«Сылтаа пір ле полған, – тіпче, – Тадар – син не…»
Анаң чізе? Че ноға сӱлейке (кӱн – ӧтіре!) алғай?
«Сағаа ізес… Син чиитсің… Синде – хатығ хуйах…»
Чиит чӱрек! Мына, нооза, нимее кирек – алғай!
А минің зе хонғаным (ноға мыны кӧрбедің!)
Тіпче мағаа: «Сіліг, иптіг, чалбах, тирең алғай!»
Мин холға тутчадырбын хрустальымны – алғай…
Хан Тигірім парчанынаң амды ағаа толғай:
Полған на Сӧс – Сибдейни тамҷылаанынаң —
О, нинӌе хан-палығлар сорар ызых алғай!..
Город кӧйче хызыл чалыннаң!
Ізиине кӧк тигір хойрал тур,
Хан Тигр чозахтары алызып,
Город кӧйче хызыл чалыннаң!
Хысхырыстар, ӧлімнер, оғырлас —
Тооза нимені отха!
От ээзі ырлапча ам сарыннар —
Город кӧйче хызыл чалыннаң!
Ыс-тубанға сулғанчадыр Чазы,
Кӱргеннеп сісче тӧреен чирім —
Город кӧйче хызыл чалыннап!..
Че пір дее ниме мин не пілбинчем:
Парчабын чазағ Илбек Чазыча,
Кӧллер анда кӧп – хырых азыра!
Минің ибімде ол – Илбек Чазыда!
Хан Тигір кістеенін хоптан чӧрчет стихха,
Сӧстерге, хысхырымнығ танығнаң чарыдып,
Алай ба, кӧг сууҷаан хубулдырып ыыхха,
Тадар чонның сыыдын толғалдырчат кииҷе…
Че хаҷан даа кізі теенім – кізӧк,
Оларның тахпаа ла синніг киречі;
Хан Тигірнең, неке, солазып, ідӧк
Пол парам пурунғы арабос ізеечі.
Часхы таны килзе, хынысха, хынза, ооғып,
Алай ба пу стихтың палғалғанын тоозып,
Ӧкерге санап пу чуртастағы сооғын,
Аларбын иреет: «Ахсым парда, ачиин даа ізим!»
Мин одырчам ат ӱстӱне,
Кӱн чоғар харах чолы чатча…
Мин чидербін тӧреен кӱніме!
Сус састарын ӱрем позым даа!
Хыйғылап учухчабын андар —
Поэттер сахтапча илбегінең —
Легион! (Нимее кӧп ундар?)
Тимір хомыс сығарчам ізебімнең.
Хулаам на ардап тур сығырысха…
Хан Тигір хайхапча мағаа:
«Майыхпинча чӱзер «Мин!» хысхырысха!
Тимір хомыс хайлапча удаа.
Чӱгӱртчедірбін ат ӱстӱнде
Пасхалары таптап алған чолынҷа…
Маңзырапчам мин пос кӱніне!
Тимір хомыс ырлаан ӱніне!..
Мин хакаспын, хынза – тадарбын,
Хоорай даа адым ползын – чарир,
Че мағаа ікі чӱс – кічіг палабын!
Ӱзінҷізі чӱс чылға: мин нооза – ир!
Пурунғы поэттернің «посха тоспадым,
Кӧк тигірнің чарығына маңнанмадым»
Кибелімні чазыт сӧстернең чазир,
Илбек Чазы хузуруғын ам даа толғир.
Мин – чиитпіс нооза – ӧскеннең
Пурунғы хыйғаларнаң інге чібӧс,
Че ӱс чӱс ле мағаа тӧрееннең!
Амғы Русьта ічем парох.
Итсе, ӧдіс ӧлбеӌең: Ӱзінҷi Римнең
Туйғах тігірезі Чилнең килді —
Кічіг кӧксіҷееме толдырып киині,
«Посха тоспааным» пасха читті:
Пу сӧстер хойрыхти астыхханы ползын,
Пос посха ла махтанып ӧскені…
Пала пасчатханы «Мин» -нең тӧрізін —
Хан Тигір ӱзінҷі харах пиргені.
Кӱлінче тіп, кӧглеспе,
Кӱл халар.
Соох тіп, соохсынма,
Сооп парар.
Тӧреенінге ӧрін —
Тӧленер!
Мағаа кирек чоғыл сабланыс,
ІІірдее чазырбин, чоохтирбын!
В. Майнашев
Эк, сабланыс! Ізеечі осхас нанҷы!
Пазырбинча сағаа поэттер!
Хайдағ син андағ нымысчы?
Кӧглеп пирим сағаа сонеттеп…
Хара пастар сӧзін пулғадып,
Хойытчам наа ачытхах —
Сабланысха таапчам хуйах!
Минің идімні чӧрер сулғанып!
Тадар тӧрібеенім ме родым,
Сабланысха пазырҷаа – Том!
Илбек Чазыда тамылған оды —
Тігі чирдең суурылған сом.
Эк, сабланызым, пазырчам сағаа!
Сибдей Том табанны тудын арғысха!
Амға теере тӧреен тіл пізін
Пір поэт тее, неке, сизінгелек:
Ниме ол – тӧреен тӱрк тілім,
Пір орыс таа чағын кіргелек?
Илбек чоным, син кӧрібіс ибіре:
Европа – ізииңнің иркінінде,
«Увот из ю неймнің»1 кибірі
Орыс чонынға кӱлӱк изенінде.
Кӱн хончадыр Москвада амды,
Усхунчадыр, тізең, Илбек Чазыда.
Іскеркі – Кидеркее чарғы:
Орыс чонын ол, кӧріңер, пазынған!
Іскеркі хуйағы ам – тӱрктер!
Тадар чоным! Сірерде – Сурығ!
«Ту би!«2 – нандыр пиріп, азанып,
«Хурай!» – тіп тастаңар іліг.
Харах алныбыста – Іскеркі,
Кӱн сығызы, хайлааны, тӧреен тіл!
Тадар тіл – піске сол хылызы,
Славянни – хоза пос хылыныс!
Тӱрктер – ікі тілліг чоным!
Хайзын даа чідірбеңер пip дее:
«Тӱрктеп – Іскеркізер чолым,
Славяннап – Кидеркі піске!»
1. Увот из ю нейм (англ.) – адың кем.
2. Ту би (англ.) – поларға, чуртирға.
Ücretsiz ön izlemeyi tamamladınız.