Kitabı oku: «QRAF MONTE-KRİSTO», sayfa 17

V. “HAR KÖRPÜSÜ” AŞXANASI

Kim mənim kimi, cənubi Fransanı gəzə-gəzə səyahət edibsə çox güman Belqardla Boker arasında, təxminən kəndlə şəhər arasındakı kimi, lakin Belqarddan Bokerə daha yaxın bir məsafədə, kiçik, üzərində bir asma dəmir lövhəsi olan, azacıq küləyin əsməsi ilə cırıldayan, Qarsk körpüsünün təsviri olan aşxananı görüb. Ronanın axını ilə getsək, arxa divarı çaya olan aşxana, böyük yolun sol tərəfinə düşür. Onun Lanqedokda bağ adlanan, yəni həyətin dalında hasarlanmış torpaq sahəsi var, burada bir neçə kiçik boylu zeytun ağacı və yarpaqları gümüşü tozla örtülmüş yabanı əncir ağacları qurumaqdadır; bu ağacların arasında tərəvəz, əsasən sarımsaq, qırmızı qabıqlı bibər və soğan bitir; nəhayət, küncdə, sanki unudulmuş gözətçi kimi hündür piniya otuz dərəcə günəş altında, tənha çatlayan başını göylərə yüksəldir.

Bu ağacların hamısı, böyüklər və kiçiklər də daxil olmaqla, təbii təsirlər altında əyilmiş, Provansın üç bəlasından biri hesab edilən şimal-qərb küləyinin əsdiyi istiqamətdə böyüyürdü; digər iki bəladan biri Dürans,²¹ ikincisi isə parlament hesab edilir.

Ətrafda böyük toz gölünə bənzər düzənlikdə orda-burda tək-tək buğda sünbülü göyərir, yəqin, bunları yerli bağbanlar bu səhraya düşmüş səyyahları öz yeknəsəq və qulaqbatırıcı cırıltıları ilə təqib edən cırcıramaların qonmaları üçün yetişdirirlər.

Bu aşxana artıq yeddi ildir, bir ər-arvad cütlüyünə məxsusdur, xidmətçi heyəti Trinetta adlı qadın işçidən və Pako adlanan mehtərdən ibarət idi; düzünü desək Boker ilə Eq-Mort arasında kanal çəkildikdən sonra, yük daşıyan çay gəmiləri poçt atlarını, daşıma gəmiləri isə dilicansları²² müvəffəqiyyətlə əvəz edib.

Aşxana sahibində böyük peşmanlıq yaradan bu kanal, qidalandığı Rono ilə yox etdiyi yolun, bizim indicə qısa, lakin dəqiq təsvir etdiyimiz aşxananın yüz addımlığından keçirdi.

Bu kasıb aşxananın sahibi hündür, arıq, güclü, mavi batıq gözlü, qartal burunlu və yırtıcılardakı kimi, ağ dişli – qırx beş yaşlı əsl cənublu idi. Qocalığın ilk xəbərçisi olmağına baxmayaraq, onun ağarmaq istəməyən saçları, topa saqqalı kimi, sıx və qıvrım idi, yalnız bəzi yerlərdə tək-tük ağarmışdı.

Sifəti azca qarabuğdayı olsa da, səhərdən axşamadək astanada durub əbəs yerə yoldan keçən piyada-atlı kirayənişin gözləməkdən tamamilə qaralmışdı; sifətinə göydən ələnən oddan – ispan naxırçıları kimi başına bağladığı qırmızı yaylıqdan başqa heç nə ilə qorunmurdu. Bu bizim köhnə tanışımız Qaspar Kadruss idi.

Onun, qızlığında Madlena Radel adlanan arvadı, arıq, rəngi solğun və xəstə bir qadın idi; Arlya ətrafında doğulmuş və bu diyarın qadınlarının fəxri sayılan gözəlliyinin keçmiş əlamətlərini özündə saxlayırdı; lakin onun sifəti Eq-Mort süni gölləri və Kamarq bataqlıqları yaxınlığında yaşayan adamlar arasında geniş yayılmış, qızdırma xəstəliyinin tutmaları nəticəsində erkən solmuşdu. Buna görə də heç zaman ikinci mərtəbədəki otağından çıxmır, bütün günü qızdırmadan titrəyərək, kresloda yarıuzanı vəziyyətdə, ya da çarpayıda yarı oturaq halda keçirirdi, bu arada onun əri adəti üzrə astanada durar və lazım olanda çox könülsüz halda öz postunu tərk edərdi, çünki deyingən arvadı daima öz taleyindən şikayətlənir, əri isə ona adətən filosof kimi cavab verirdi:

– Karkonta, sus! Görünür sənin Tanrına belə xoşdur.

Karkonta ləqəbi, Madlena Radelə Salonla Lambesk arasında olan Karkonta kəndində doğulduğuna görə verilmişdi; bu yerlərdə adamları adları ilə deyil, ləqəbləri ilə çağırdıqlarına görə, əri də onun öz kobud nitqinə uyğun gəlməyən zərif və xoş Madlena adını bu adla əvəz etmişdi.

Lakin belə xəyali iradənin ilahi qüvvəyə itaət etməsinə baxmayaraq, bizim aşxana sahibimizin lənətə gəlmiş Boker kanalının onu saldığı bu yoxsul vəziyyətdən şikayətlənmədiyini və arvadının ağısına laqeyd olduğunu düşünmək olmaz. Bütün cənublular kimi, o da təmkinli və sadə adam idi, lakin zahiri görünüşünə gəldikdə çox şöhrətpərəst görünürdü, özünün firavanlıq günlərində bircə dəfə də ferrada²³ və tarask²⁴ yürüşündən qalmaz, öz Karkontası ilə təntənəli surətdə şənliklərdə peyda olardı: o, Katalon və Əndəlus geyimlərinin arasında olan təmtəraqlı cənub geyimində, arvadı isə sanki yunan və ərəblərdən götürülmüş gözəl Arlezian geyimində. Lakin tədricən saat zəncirləri, boyunbağılar, rəngarəng kəmərlər, toxunma korsajlar, məxmər gödəkcələr, zərif naxışlı ipək corablar, ala-bəzək getrlər, gümüş toqqalı başmaqlar yoxa çıxmış, əvvəlki gözəl görkəmində görünməkdən məhrum olan Qaspar Kadruss, onun ürəyini dağlayan və kasıb aşxanaya gəlib çatan şən çağırışlara baxmayaraq, arvadı ilə birlikdə bu şənliklərdə iştirak etməkdən imtina etmişdi, qeyd edək ki, o, aşxananı da gəlir götürmək üçün deyil, əlində bir işi olsun deyə, saxlayırdı.

Kadruss adəti üzrə səhərin yarısını aşxananın qapısında, qəmgin baxışlarını boş yolun bir qurtaracağı ilə cənuba, digəri ilə şimala çıxan yolun iki son nöqtəsindən kiçik toyuqlar dolanan gölməçəyə baxaraq keçirirdi ki, arvadının qəfil bağırtısı onu öz postunu tərk etməyə məcbur etdi. O, donquldana-donquldana qapını taybatay açıq qoyub gələnləri ona baş çəkməyə dəvət edirmiş kimi aşxanaya girib ikinci mərtəbəyə qalxdı.

Kadrussun aşxanaya girdiyi dəqiqədə haqqında danışdığımız və Kadrussun nəzərlərinin dikildiyi baş yol, günortalar səhrada olduğu kimi boş və adamsız idi. O sonsuz iki sıra cılız ağaclar arasında ağ zolaq kimi uzanırdı, aydın idi ki, belə saatda, bu öldürücü Saxarada öz xoşu ilə heç bir yolçu yola çıxmaz.

Lakin bütün ehtimalların əksinə olaraq Kadruss yerində qalsaydı Belqard tərəfdən yaxınlaşan və atla süvarinin arasında əla münasibətdən xəbər verən sakit və gözəl ləngərlə yaxınlaşan atlını görərdi; günorta günəşinin yandırıcı istisinə baxmayaraq, atlı ruhani üçbucaq şlyapa və qara cübbə geyimdə idi; axta yorğa at yortma yerişlə gedirdi.

Ruhani ata aşxananın qapısında durdu; onlardan hansının hansını, atlınınmı atı, atınmı atlını durdurduğunu demək çətin idi. Lakin bundan asılı olmayaraq, ruhani ata atdan endi və cilovundan yapışıb onu bir həncama üstündə duran, tökülən pəncərə taxtasının cəftəsinə bağladı; sonra üzündən dolu kimi tökülən təri qırmızı kağız dəsmalla silə-silə qapıya yaxınlaşaraq əlindəki ucu dəmirli əl ağacı ilə üç dəfə astananı döydü.

Həmin anda böyük qara it ayağa qalxdı, bir neçə addım ataraq ağ, iti dişlərini qıcırdaraq hürməklə öz ikiqat düşmən davranışını sübut etməklə yanaşı çox az halda yad adam gördüyünü də bəlli etdi. Divara yapışmış taxta pilləkən yoxsul ev sahibinin ağır addımları altında həmin an cırıldamağa başladı; o, arxası qapıda dayanmış rahibə tərəf, tamamilə əyilmiş vəziyyətdə aşağı enirdi. Tamamilə təəccüblənmiş Kadruss dedi:

– Gəlirəm, gəlirəm. Marqo, sən səsini kəsərsən! Cənab, qorxmayın, o hürsə də, qapmaz. Şərab istəyirsiniz, eləmi? Yaman istidir… – Kadruss necə yolçu ilə işi olduğunu görüb davam etdi, – ah, bağışlayın. Bağışlayın, kimi qəbul etmək şərəfinə nail olduğumu görmədim. Sizə nə lazımdır? Cənab rahib, sizə necə qulluq göstərə bilərəm?

Rahib bir neçə saniyə diqqətlə Kadrussa baxdı; elə bil o da onun diqqətini özünə cəlb etmək istəyirdi. Lakin aşxana sahibinin sifəti, təəccübdən başqa heç nə ifadə etmədiyindən, ziyarətçi bu səhnəyə son qoymağı lazım bilərək güclü italyan vurğusu ilə dedi:

– Cənab Kadruss sizsinizmi?

Sahibkar ola bilsin, susqunluqdan daha çox sualdan təəccüblənərək cavab verdi:

– Bəli, cənab, özüdür ki var; sizin qulluqçunuz Qaspar Kadruss.

– Qaspar Kadruss?… Bəli… Məncə də elədir ki var. Bir vaxtlar Melyan xiyabanında, dördüncü mərtəbədə yaşayırdınız, elədir?

– Elədir ki, var.

– Dərzilik sənəti ilə məşğul idiniz?

– Bəli; lakin işlər pis getdi. Bu lənətə gəlmiş Marseldə o dərəcədə istidir ki, fikrimcə tezliklə orada geyinməyə tamamilə son qoyacaqlar. Yeri gəlmişkən, isti haqda; Cənab rahib, bir az sərinləmək istərdinizmi?

– Çox güman hə. Bir şüşə ən yaxşı çaxırınızdan gətirin, sonra söhbətimizi davam etdirək.

Kadruss dedi:

– Cənab rahib, necə əmr edərsiniz.

Kadruss sonuncu kaqor şüşəsini satmaq və ələ düşən təsadüfü qaçırtmamaq üçün otağın döşəməsi altında düzəldilmiş, eyni zamanda mətbəxlə zalı əvəz edən otağın qapısını tələsik qaldırdı.

Kadruss beş dəqiqədən sonra qayıtdıqda, rahib dirsəyi ilə masaya söykənərək taburetdə oturmuşdu, qəzəbini sevgi ilə əvəzləyən Marqo, qəribə səyyahın şərab istədiyini eşidib arıq boynunu onun dizləri üzərinə qoyaraq, rəhmli gözləri ilə üzünə baxmağa başladı.

Rahib aşxana sahibinin qarşısına bir şüşə və stəkan qoyduğunu gözləyib ondan soruşdu:

– Burada təkmi yaşayırsınız?

– Bəli, tək, demək olar, tək, cənab rahib, çünki arvadım mənə kömək edən deyil; zavallı Karkontam daima xəstədir.

Rahib, sanki yoxsul cütlüyün var-dövlətini dəyərləndirmək üçün ətrafına nəzər salaraq soruşdu:

– Deməli, evlisiniz!

Kadruss dərindən nəfəs alaraq soruşdu:

– Cənab rahib, siz məni yoxsul hesab edirsiniz. Eləmi? Lakin nə etmək olar; bu dünyada yaxşı yaşamaq üçün namuslu adam olmaq kifayət deyil.

Rahib ağıllı nəzərlərini ona yönəltdi.

– Bəli, namuslu adam olmaqla, – sahibkar əlini sinəsi üzərinə qoyub rahibin gözlərinin içinə baxıb dedi, – cənab rahib, bununla fəxr edə bilərəm, bizim dövrümüzdə hamı bunu deyə bilməz.

Rahib dedi:

– Dedikləriniz doğrudursa, lap yaxşı. Mən möhkəm inanıram ki, geci-tezi namuslu adam mükafatlanacaq, zalım adamlar isə cəzalanacaqlar.

Kadruss dərdli-dərdli etiraz etdi:

– Mənsəbiniz bunu deməyə məcbur edir, lakin hamı sizin sözlərinizə inanıb-inanmamaqda azaddır.

Rahib dedi:

– Nahaq yerə belə deyirsiniz, cənab, ola bilsin, sözlərimin düzgün olduğunu sizə sübut edəcəyəm.

Kadruss təəccüblə soruşdu:

– Necə yanı?

– Bax belə: ilk növbədə sizin məhz mənim dediyim adam olmağınıza inanmalıyam.

– Bəs sizə necə sübutlar lazımdır?

– Siz 1814, ya da 1815-ci ildə Dantes adlı dənizçi tanıyırdınızmı?

Kadruss bərk qızararaq ucadan dedi:

– Dantes!… Zavallı Edmonu tanıyırdımmı! Əlbəttə, o, mənim ən yaxşı dostum idi!

Bu arada rahibin aydın və sakit gözləri genişlənərək sanki həmsöhbətini bir dəfəlik baxışları ilə əhatə etmək istəyirdi.

– Bəli, deyəsən onun adı Edmon idi.

– Əlbəttə, onun adı Edmon idi! Əlbəttə! Mənim adımın Qaspar Kadruss olduğu kimi, onun da adı eləydi. – Aşxana sahibi davam edirdi, – bəs zavallı Edmona nə oldu, cənab rahib? Siz onu tanıyırdınız? O, hələ sağdır? Azaddırmı? Xoşbəxtdirmi?

– O, Tulon sürgünündə ayağı kündəli digər dustaqlar kimi ümidsiz və bədbəxt vəziyyətdə həbsxanada öldü.

Kadrussun sifətinə yayılmış qızartı ölü rəngi ilə əvəz olundu. O, döndü, rahib onun başına bağladığı qırmızı yaylığın ucu ilə göz yaşlarını sildiyini gördü.

Kadruss donquldandı:

– Yazıq! Cənab rahib, bu da mənim Tanrının pis adamlara rəhm etməsi barədə dediklərimi təsdiqləyir. – Kadruss davam etdi, – bəli, dünya günü-gündən pisləşir. Qoy səmadan yerə əvvəlcə kükürd yağsın, sonra alov, bu da hər şeyin sonu olsun!

Rahib dedi:

– Görünür, siz bu gənci ürəkdən sevirdiniz.

Kadruss dedi:

– Bəli, mən onu çox sevirdim, etiraf etməliyəm ki, bir dəfə mən onun xoşbəxtliyini qısqandım; lakin sonra, namusuma and içirəm, onun acı taleyinə çox heyfsiləndim.

Bir anlığa sükut çökdü, bu müddət ərzində rahib öz diqqətli baxışlarını aşxana sahibinin mənalı sifətindən ayırmadı.

Kadruss soruşdu:

– Siz o zavallını tanıyırdınızmı?

Rahib cavab verdi:

– Ona ölüm yatağında son təsəlliləri vermək üçün çağırılmışdım.

Kadruss batmış səslə soruşdu:

– Bəs o, nədən öldü?

– Həbsxananın özünü nəzərə almasaq, ömrün otuzuncu yaşlarında həbsxanada nədən ölmək olar?

Kadruss üzündən axan təri sildi. Rahib davam etdi:

– Ən qəribəsi, Dantes ölüm yatağında, öpdüyü xaç qarşısında mənə and içib həbs edilməsinin əsl səbəbinin məlum olmadığını deyirdi.

Kadruss pıçıldadı:

– Doğrudur, doğrudur, onu bilə bilməzdi. Bəli, cənab rahib, zavallı oğlan doğru söyləmişdi.

– Ona görə də o mənə tapşırdı ki, onun bədbəxtçiliyinin səbəbini tapım, namusuna ləkə gətirilibsə, adını, şərəfini bərpa edim.

Daha diqqətli olmağa başlayan rahibin baxışları Kadrussun tutulmuş sifətinə dikildi.

Rahib davam etdi:

– Bir varlı ingilis, ikinci bərpa dövründə həbsxanadan buraxılmış Dantesin yoldaşı, böyük dəyərdə almaza malik idi. O, həbsxanadan çıxarkən xəstə olduğu vaxt ona qardaşı kimi qulluq etdiyi üçün hörmət əlaməti olaraq almazı Dantesə bağışlamışdı. Dantes, həbsxana gözətçilərini ələ almaq əvəzinə, əlbəttə, onlar mükafatı alıb sonra onu ələ verə bilərdilər, daşı nə zamansa azad olmaq ehtimalı ilə öz yanında saxlayırdı; şübhəsiz, həbsxanadan çıxsaydı, həmin almazı satıb varlı adam olacaqdı.

Gözləri alovlanan Kadruss soruşdu:

– Deməli siz onun böyük dəyərdə bir almaz olduğunu deyirsiniz?

Rahib cavab verdi:

– Dünyada hər şey nisbidir. Edmon üçün bu bir sərvət idi; onu əlli min frank dəyərində qiymətləndirirdilər.

Kadruss qışqırdı:

– Əlli min frank! Deməli o yunan qozu boydaymış, eləmi?

Rahib cavab verdi:

– Xeyr, bir az kiçik, lakin almaz mənim yanımda olduğuna görə, onu özünüz də dəyərləndirə bilərsiniz.

Kadrussun gözləri, rahibin paltarı altında dolaşaraq, deyəsən daşı axtarırdı. Rahib cibindən qara şaqren dərisinə bükülmüş bir qutu çıxarıb, açaraq təəccüblənmiş Kadrussa əla işlənmiş üzüyün üzərinə qoyulmuş, parıldayan almazı göstərdi.

– Bu əlli min frank edir?

Rahib cavab verdi:

– Hə, ancaq özü, çərçivəsiz. Amma o da ucuz deyil.

O, Kadrussun təsəvvüründə hələ də parıldayan almaz qutusunu bağlayıb cibinə qoydu.

Kadruss soruşdu:

– Cənab rahib, bəs bu daş sizin əlinizə nə yolla düşüb? Məgər Edmon sizi öz varisi təyin edib?

– Varisi yox, qəyyumu. O, mənə üç xeyirxah dostu və nişanlısı olduğunu demişdi. Onların dördünün də hələ də onun üçün heyfsiləndiklərinə inanırdı, onlardan birinin adı Kadruss idi.

Kadruss diksindi.

Rahib Kadrussun həyəcanını hiss etməmiş kimi, davam edirdi:

– Digərinin adı Danqlar idi, üçüncüsü, rəqibim olsa belə, məni sevərdi.

Kadrussun dodaqlarında acı təbəssüm əmələ gəldi. Rahib dedi:

– Dayanın, imkan verin sözümü bitirim, mənə nə isə demək istəyirsinizsə, sonraya saxlayın. “Üçüncüsü, rəqibim olsa belə, məni sevərdi, onun adı Fernan idi; mənim nişanlımın isə…” – rahib dedi, – onun nişanlısının adını unutdum.

Kadruss dedi:

– Mersedes.

Rahib batmış səslə dedi:

– Bəli, bəli, tamamilə doğrudur, Mersedes.

Kadruss soruşdu:

– Sonra nə oldu?

Rahib dedi:

– Mənə bir qrafin su verin.

Kadruss onun istəyini yerinə yetirməyə tələsdi.

Rahib stəkana su süzüb bir neçə qurtum içdi, sonra stəkanı masanın üzərinə qoyaraq soruşdu:

– Harda qalmışdıq?

– Nişanlısının adı Mersedes idi.

– Bəli, bəli. “Siz Marselə gedəcəksiniz…” Bunların hamısını mənə Dantes deyirdi, siz başa düşürsünüzmü?

– Başa düşürəm.

– “Bu almazı satıb, aldığınız pulu məni bu dünyada sevən beş nəfər arasında bölərsiniz”.

Kadruss dedi:

– Necə yəni beş nəfər arasında? Siz yalnız dörd nəfərin adını çəkdiniz.

– Çünki, mənə dediklərinə görə beşinci ölüb… Beşinci adam Dantesin atası idi.

Kadruss dedi:

– Əfsus, bu doğrudur, müxtəlif əks hisslərlə qəlbi parçalanan, zavallı qoca öldü.

Rahib özünü laqeyd göstərməyə çalışaraq cavab verdi:

– Bunu Marseldə öyrəndim, lakin ölüm çoxdan baş verdiyindən təfsilatı öyrənə bilmədim… Ola bilər, siz onun ölümü haqda nə isə bilirsiniz?

Kadruss dedi:

– Mən bilməmiş kim biləcək, onun qonşusu idim… Ya rəbbim! Onun oğlunun yoxa çıxmasından heç bir il keçməmiş, zavallı qoca öldü!

– Bəs nədən öldü?

– Həkimlər onun xəstəliyini… deyəsən, mədə soyuqdəyməsi kimi qiymətləndirdilər; onu tanıyanlar isə dərddən öldüyünü deyirdilər… mən isə onun ölümünü görən adam kimi bilirəm o, nədən ölüb… – Kadruss tutuldu.

Rahib həyəcanla soruşdu:

– Nədən?

– Acından öldü!

Rahib dik qalxıb ucadan dedi:

– Acından? Acından! Hətta son dərəcə nacins adam da acından ölmür. Küçədə dolaşan başı boş itə də rəhmdar bir əl, çörək parçası verir, xristian adam isə, digər, özlərini xristian adlandıran adamların içərisində acından ölür! Ola bilməz! Bu ola bilməz!

Kadruss dedi:

– Mən sizə doğrunu söyləyirəm.

Pilləkəndən səs eşidildi:

– Nahaq yerə. Sənə dəxli olmayan işlərə niyə soxulursan?

Həmsöhbətlər geri dönüb pilləkənin məhəccərləri arasından, Karkontanın solğun sifətini gördülər; o, sürünə-sürünə öz hücrəsindən bura gəlmiş, pilləkənin ən son pilləsində başını əllərinə söykəyərək, onların söhbətlərinə gizlicə qulaq asırdı. Kadruss dedi:

– Bəs sən özün, qadın, özünə aid olmayan işə niyə soxulursan? Cənab rahib məndən məlumat istəyir; nəzakət naminə ona söyləməliyəm.

– Ağıl-kamal isə, sənin susmağını tələb edir. Səfeh, nə bilirsən, səni hansı məqsədlə sorğu-suala tutublar?

Rahib dedi:

– Xanım, sizi əmin edirəm, ən yaxşı məqsədlərlə. Əriniz düzgün danışırsa, heç nədən qorxmamalıdır.

– Biz bunları bilirik… Hər tərzdə vəddən başlayırlar, sonra xahiş edirlər qorxmasınlar, bununla da kifayətlənirlər, sonra vədlərini unudub çıxıb gedirlər, günlərin bir günündə üzərimizə məlum olmayan bir yerdən bəlalar yağmağa başlayır.

Rahib cavab verdi:

– Narahat olmayın, əmin edirəm, mənə görə sizi heç bir bəla gözləmir.

Karkonta başa düşülməyən nələrsə donquldayıb, başını əlləri üstünə qoydu, qızdırmadan titrəyə-titrəyə ərinin, bir sözünü buraxmadığı söhbətini davam etdirməsinə imkan verdi.

Bu arada, rahib bir stəkan su içərək sakitləşdi və yenidən başladı:

– Doğrudanmı, bu zavallı qoca hamı tərəfindən acından öləcək qədər tərk edilmişdi?

Kadruss cavab verdi:

– Xeyr, katalanlı Mersedes və cənab Morrel onu tərk etməmişdilər; lakin yazıq qoca birdən-birə Fernana nifrət etməyə başladı, o Fernana ki, – Kadruss istehza ilə gülərək əlavə etdi, – Dantes sizə öz dostu kimi tanıtmışdı.

Rahib soruşdu:

– Məgər o, onun dostu deyildi?

Xəstə qadın pilləkəndən dilləndi:

– Qaspar! Qaspar! Danışmazdan əvvəl bir düşün.

Kadruss ona cavab verməyib acıqlı-acıqlı əlini yellədi. O, rahibə belə cavab verdi:

– Qadınını əlindən almaq istədiyin adam necə dostun ola bilər? Dantes ürəyi yumşaqlıqdan bu adamların hamısını dostu deyə tanıdıb… Yazıq Edmon!

– Bununla belə, yaxşı ki, onun heç nədən xəbəri olmadı; ölüm ayağında onları bağışlaması çətin olardı…

Kadruss nitqinə çox da yad olmayan kobud bəlağətlə sözünə davam etdi:

– Nə olursa-olsun, mən dirilərin nifrətindən çox ölülərin lənətindən qorxuram.

Karkonta dedi:

– Axmaq!

Rahib davam etdi:

– Bu Fernanın nə etdiyi sizə məlumdurmu?

– Əlbəttə, məlumdur!

– Elə isə söyləyin.

Arvadı dedi:

– Qaspar, öz işindir, amma sussaydın yaxşı olardı.

Kadruss dedi:

– Bu dəfə bəlkə də sən haqlısan.

Rahib davam etdi:

– Deyəsən demək istəmirsiniz?

Kadruss cavab verdi:

– Nəyə görə? Yazıq Edmon sağ olsaydı və mənim yanıma gəlib kimin onun dostu, kimin düşməni olduğunu öyrənmək istəsəydi, başqa məsələ; lakin dediyinizə görə o, məzardadır; artıq nə nifrət edə bilər, nə də qisas ala, ona görə də bunu bir tərəfə buraxaq.

Rahib dedi:

– Necə istəyirsiniz, məgər xəyanətkar və saxta adam hesab etdiyiniz bu adamlara sədaqətli dost kimi mükafat çatmasını istəyirsiniz?

Kadruss dedi:

– Doğru deyirsiniz. Bununla bərabər zavallı Edmonun mirası onlar üçün nə əhəmiyyət kəsb edərdi? Dənizdə bir damla!

Arvadı dedi:

– Bu adamların səni bir barmaqları ilə əzə biləcəklərini nəzərə almasaq.

– Beləmi? Məgər bu adamlar belə varlı və qüdrətlidirlər?

– Deməli siz bu adamlar haqda heç nə bilmirsiniz?

– Xeyr. Mənə bu haqda danışın.

Kadruss fikrə getdi.

– Xeyr, bilirsiniz, bu həddindən artıq uzun olardı.

Rahib tamamilə laqeyd halda dedi:

– Əzizim, necə istəyirsiniz, heç nə deməyə də bilərsiniz, sizin tərəddüdünüzə hörmət edirəm. Siz xeyirxah adam kimi hərəkət edirsiniz; gəlin daha bu haqda danışmayaq. Mənə nə tapşırılıb? Ölüm yatağında olanın son vəsiyyətini yerinə yetirmək. Beləliklə, almazı sataram.

O yenidən cibindən qutunu çıxarıb açdı, daş yenidən Kadrussun heyrətlənmiş gözləri qarşısında parladı.

Kadruss xırıltılı səslə dedi:

– Arvad, bura gəl, bir bax.

Karkonta ayağa qalxaraq soruşdu:

– Almaz? – Olduqca əmin addımlarla pilləkəndən endi. – Bu nə almazdır belə?

Kadruss dedi:

– Eşitmədin? Bu almazı bizə vəsiyyət edib: əvvəla, öz atasına, sonra üç dostuna: Fernana, Danqlara və mənə, bir də nişanlısı Mersedesə. Almaz əlli min frank dəyərindədir.

Karkonta dedi:

– Ah, necə gözəl daşdır.

Kadruss soruşdu:

– Deməli, bu məbləğin beşdə bir hissəsi bizə məxsusdur?

Rahib cavab verdi:

– Bəli, üstəgəl Dantesin atasının payından sizə gələn hissə, hesab edirəm bu payı dördünüzün arasında bölməyə ixtiyarım çatır.

Karkonta soruşdu:

– Nəyə görə dördünüzün arasında?

– Çünki siz – Edmonun dostları dörd nəfərsiniz.

Karkonta boğuq səslə dedi:

– Satqınlar dost deyillər!

Kadruss dedi:

– Mən də elə onu deyirdim. Satqınlığı mükafatlandırmaq, cinayətdir, günahdır, hətta adamı təhqir etməkdir.

Rahib sakitcə almazı cübbəsinin cibində gizlədərək cavab verdi:

– Bunu siz özünüz istəyirsiniz. İndi mənə Edmonun dostlarının ünvanını verin ki, onun son vəsiyyətini yerinə yetirə bilim.

Tər Kadrussun üzündən sel kimi axırdı. Rahib ata baxmaq üçün qalxıb qapıya yaxınlaşdı, sonra yenidən yerinə qayıtdı. Kadrussla arvadı izaholunmaz ifadə ilə bir-birinə baxırdılar.

Kadruss dedi:

– Bu almaz təkcə bizə çata bilərdi.

Arvadı dedi:

– Belə düşünürsən?

– İmanlı adam bizi aldatmaz.

Karkonta dedi:

– Özün bilərsən, mən qarışmıram.

O, yenidən qızdırmadan titrəyə-titrəyə pilləkənlə getdi. İsti olmağına baxmayaraq, dişləri bir-birinə dəyirdi.

Sonuncu pillədə ləngidi: – Qaspar, yaxşıca düşün.

Kadruss cavab verdi:

– Qərara gəlmişəm.

Karkonta dərindən nəfəs alaraq, öz otağında gözdən itdi; onun ayağının altında cırıldayan döşəmənin və üzərinə düşdüyü kreslonun cırıltısı eşidildi.

Rahib soruşdu:

– Hansı qərara gəlmisiniz?

Kadruss cavab verdi:

– Sizə hər şeyi danışmağı.

Rahib dedi:

– Düzünü desəm, mənə elə gəlir, bu sizin edə biləcəyiniz ən yaxşı işdir. Məndən gizlətmək istədiyinizi sizdən öyrənmək istəməyə çalışmıram, lakin vəsiyyətnaməyə görə, mirası bölməkdə mənə kömək etməyiniz yaxşı olacaq.

Ümiddən və acgözlükdən yanaqları alışıb-yanan Kadruss dedi:

– Belə olacağına əminəm.

Rahib dedi:

– Sizi dinləyirəm.

Kadruss dedi:

– Dayanın, heç nədən söhbətimizi kəsə bilərlər, bu xoşagəlməz olar. Bununla yanaşı, başqalarının sizin burada olmağınızı bilmələri də vacib deyil.

O, qapıya yaxınlaşıb onu bağladı, daha etibarlı olsun deyə, gecə cəftəsini vurdu. Bu arada rahib özünə daha rahat bir yer seçdi; onun həmsöhbətinin üzünə işıq vurduğu halda kölgədə qalsın deyə, küncdə oturdu. Başını sallayıb, əllərini bükdü, daha doğrusu, yumruğunu sıxaraq diqqətlə qulaq asmağa başladı.

Kadruss tabureti çəkib onunla üzbəüz oturdu.

Karkontanın titrək səsi eşidildi, sanki o, döşəmənin taxtası arasından aşağıda nə baş verdiyini görürdü:

– Unutmayın, sizi məcbur etmirəm!

Kadruss dedi:

– Yaxşı, yaxşı, kifayətdir, mən hər şeyi öz üzərimə götürürəm.

Sonra sözə başladı.